మహాభారతం · అధ్యాయం 3.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.20.1
आनर्तनगरं मुक्तं ततोऽहमगमं तदा ।
महाक्रतौ राजसूये निवृत्ते नृपते तव ॥ ३.२०.१ ॥
రాజా, నీ మహాయజ్ఞమైన రాజసూయం ముగిసినప్పుడు, అప్పుడు నేను ఆనర్త నగరాన్ని విడిచి వెళ్ళాను.
3.20.2
अपश्यं द्वारकां चाहं महाराज हतत्विषम् ।
निःस्वाध्यायवषट्कारां निर्भूषणवरस्त्रियम् ॥ ३.२०.२ ॥
మహారాజా, ప్రకాశం కోల్పోయిన ద్వారకను నేను చూశాను; అక్కడ వేదపఠనం, వషట్కారం లేవు, శ్రేష్ఠ స్త్రీలు ఆభరణాలు లేకుండా ఉన్నారు.
3.20.3
अनभिज्ञेयरूपाणि द्वारकोपवनानि च ।
दृष्ट्वा शङ्कोपपन्नोऽहमपृच्छं हृदिकात्मजम् ॥ ३.२०.३ ॥
ద్వారక ఉద్యానవనాలు గుర్తుపట్టలేని రూపం పొందాయి; అది చూసి సందేహంతో హృదికుని కుమారుడిని అడిగాను.
3.20.4
अस्वस्थनरनारीकमिदं वृष्णिकुलं भृशम् ।
किमिदं नरशार्दूल श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ३.२०.४ ॥
ఈ వృష్ణి వంశంలోని స్త్రీపురుషులు అత్యంత అస్వస్థులుగా ఉన్నారు. నరశార్దూలా, ఇది ఏమిటి? యథార్థంగా వినాలని కోరుతున్నాను.
3.20.5
एवमुक्तः स तु मया विस्तरेणेदमब्रवीत् ।
रोधं मोक्षं च साल्वेन हार्दिक्यो राजसत्तम ॥ ३.२०.५ ॥
నేను ఇలా అడగగా అతడు విస్తారంగా ఇది చెప్పాడు — సాల్వుడు ముట్టడించడం, దాని నుండి విముక్తి, రాజశ్రేష్ఠా.
3.20.6
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ श्रुत्वा सर्वमशेषतः ।
विनाशे साल्वराजस्य तदैवाकरवं मतिम् ॥ ३.२०.६ ॥
అప్పుడు, భరతశ్రేష్ఠా, అంతా పూర్తిగా విని, అప్పుడే సాల్వరాజు నాశనం చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాను.
3.20.7
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ समाश्वास्य पुरे जनम् ।
राजानमाहुकं चैव तथैवाकनदुन्दुभिम् ॥ ३.२०.७ ॥
అప్పుడు నేను, భరతశ్రేష్ఠా, నగరజనులను ఓదార్చి, రాజు ఆహుకునికీ, అలాగే ఆకనదుందుభికీ కూడా ఓదార్పు చెప్పాను.
3.20.8
सर्वान्वृष्णिप्रवीरांश्च हर्षयन्नब्रुवं तदा ।
अप्रमादः सदा कार्यो नगरे यादवर्षभाः ॥ ३.२०.८ ॥
వృష్ణివంశ వీరులందరినీ సంతోషపరుస్తూ అప్పుడు నేను ఇలా అన్నాను: యాదవశ్రేష్ఠులారా, నగరంలో ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి.
3.20.9
साल्वराजविनाशाय प्रयातं मां निबोधत ।
नाहत्वा तं निवर्तिष्ये पुरीं द्वारवतीं प्रति ॥ ३.२०.९ ॥
సాల్వరాజును నాశనం చేయడానికి నేను బయలుదేరినట్లు తెలుసుకోండి; అతడిని చంపకుండా నేను ద్వారవతి నగరం వైపు తిరిగి రాను.
3.20.10
ससाल्वं सौभनगरं हत्वा द्रष्टास्मि वः पुनः ।
त्रिःसामा हन्यतामेषा दुन्दुभिः शत्रुभीषणा ॥ ३.२०.१० ॥
సౌభనగరంతో పాటు సాల్వుడిని చంపి నేను మళ్ళీ మీకు కనిపిస్తాను; శత్రువులను భయపెట్టే ఈ దుందుభిని మూడుసార్లు సామగానంలా మ్రోగించండి.
3.20.11
ते मयाऽऽश्वासिता वीरा यथावद्भरतर्षभ ।
सर्वे मामब्रुवन्हृष्टाः प्रयाहि जहिशात्रवान् ॥ ३.२०.११ ॥
ఓ భరతర్షభా, నేను ఆ వీరులను యథావిధిగా ఓదార్చగా వారంతా సంతోషించి నాతో ఇలా అన్నారు: వెళ్ళండి, శత్రువులను సంహరించండి.
3.20.12
तैः प्रहृष्टात्मभिर्वीरैराशीर्भिरभिनन्दितः ।
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान्प्रणम्य शिरसा भवम् ॥ ३.२०.१२ ॥
ఆ సంతోషించిన హృదయులైన వీరుల ఆశీర్వాదాలతో అభినందించబడి, శ్రేష్ఠ ద్విజులచేత స్వస్తివాచనం చేయించి, తల వంచి భవునికి నమస్కరించాను.
3.20.13
शैब्यसुग्रीवयुक्तेन रथेनानादयन्दिशः ।
प्रध्माय शङ्खप्रवरं पाञ्चजन्यमहं नृप ॥ ३.२०.१३ ॥
శైబ్య, సుగ్రీవ అనే గుర్రాలు పూన్చిన రథంతో దిక్కులను మ్రోగిస్తూ, ఓ రాజా, శ్రేష్ఠమైన శంఖం పాంచజన్యాన్ని ఊదాను.
3.20.14
प्रयातोस्मि नरव्याघ्र बलेन महता वृतः ।
क्लृप्तेन चतुरङ्गेण यत्तेन जितकाशिना ॥ ३.२०.१४ ॥
ఓ నరవ్యాఘ్రా, మహా సైన్యంతో చుట్టబడి, సిద్ధంగా అమర్చిన చతురంగ బలంతో, విజయాభిలాషతో సిద్ధమై నేను బయలుదేరాను.
3.20.15
समतीत्य बहून्देशान्गिरींश्च बहुपादपान् ।
सरांसि सरितश्चैव मार्तिकावतमासदम् ॥ ३.२०.१५ ॥
అనేక దేశాలు, పర్వతాలు, అనేక వృక్షాలున్న కొండలు, సరస్సులు, నదులు దాటి నేను మార్తికావతాన్ని చేరాను.
3.20.16
तत्राश्रौषं नरव्याघ्र साल्वं सागरमन्तिकात् ।
प्रयान्तं सौभमास्थाय तमहं पृष्ठतोऽन्वगाम् ॥ ३.२०.१६ ॥
ఓ నరవ్యాఘ్రా, అక్కడ సముద్రానికి దగ్గరగా సౌభం ఎక్కి వెళ్తున్న శాల్వుడిని విన్నాను; నేను అతనిని వెనుక నుండి అనుసరించాను.
3.20.17
दृष्टवानस्मि राजेन्द्र साल्वराजमथान्तिके ।
ततः सागरमासाद्य कुक्षौ तस्य महोर्मिणः।
समुद्रनाभ्यां साल्वोऽभूत्सौभमास्थाय शत्रुहन् ॥ ३.२०.१७ ॥
ఓ రాజేంద్రా, అప్పుడు దగ్గరగా శాల్వరాజును చూశాను. అప్పుడు సముద్రాన్ని చేరి, దాని మహా తరంగాల అఖాతంలో, ఓ శత్రుహంతా, శాల్వుడు సౌభం ఎక్కి సముద్ర-నాభితో కనిపించాడు.
3.20.18
स मामालोक्य सहसा सेनां स्वां प्राहिणोन्मृधे ।
मद्बाहुना च सेनायां शिष्टायां किंचिदेव च ॥ ३.२०.१८ ॥
అతడు నన్ను చూడగానే వెంటనే యుద్ధానికి తన సైన్యాన్ని పంపాడు; నా బాహువుతో సైన్యంలో కొంత మిగిలి ఉన్నది కూడా.
3.20.19
स समालोक्य सहसा स्मयन्निव युधिष्ठिर ।
आह्वयामास दुष्टात्मा युद्धायैव मुहुर्मुहुः ॥ ३.२०.१९ ॥
అతడు నన్ను అకస్మాత్తుగా చూసి, యుధిష్ఠిరా, నవ్వుతున్నట్లుగా, దుష్టాత్ముడు పదే పదే యుద్ధానికి సవాలు చేశాడు.
3.20.20
तस्य शार्ङ्गविनिर्मुक्तैर्बहुभिर्मर्मभेदिभिः ।
पुरं नासाद्यत शरैस्ततो मां रोष आविशत् ॥ ३.२०.२० ॥
అతని శార్ఙ్గ ధనుస్సు నుండి వదిలిన అనేక మర్మభేదక బాణాలు నా పురాన్ని (శరీరాన్ని) చేరలేదు; అప్పుడు నాలో కోపం ప్రవేశించింది.
3.20.21
स चापि पापप्रकृतिर्दैतेयापशदो नृप ।
मय्यवर्षत दुर्धर्षः शरधाराः सहस्रशः ॥ ३.२०.२१ ॥
ఆ పాపస్వభావుడు, దైత్యుల అధముడైన కుమారుడు, ఓ రాజా, దుర్ధర్షుడై నాపై వేలకొద్దీ బాణధారలు కురిపించాడు.
3.20.22
सैनिकान्मम सूतं च हयांश्च स समाकिरत् ।
अचिन्तयन्तस्तु शरान्वयं युध्याम भारत ॥ ३.२०.२२ ॥
అతడు నా సైనికులను, నా సారథిని, గుర్రాలను కూడా కప్పివేశాడు; అయినా బాణాలను లెక్కచేయకుండా మేము పోరాడాము, భారతా.
3.20.23
ततः शतसहस्राणि शराणां नतपर्वणाम् ।
चिक्षिपुः समरे वीरा मयि साल्वपदानुगाः ॥ ३.२०.२३ ॥
అప్పుడు శాల్వుని అనుచరులైన వీరులు యుద్ధంలో వంగిన కణుపులు గల లక్షలాది బాణాలను నాపై విసిరారు.
3.20.24
ते हयांश्च रथं चैव ध्वजं दारुकमेव च ।
छादयामासुरसुरास्तैर्बाणैर्मर्मभेदिभिः ॥ ३.२०.२४ ॥
ఆ అసురులు ఆ మర్మభేదక బాణాలతో నా గుర్రాలను, రథాన్ని, ధ్వజాన్ని, దారుకుడిని కప్పివేశారు.
3.20.25
न हया न रथो वीर न ध्वजो न च दारुकः ।
अदृश्यन्त शरैश्छन्नास्तथाऽहं सैनिकाश्च मे ॥ ३.२०.२५ ॥
వీరుడా, గుర్రాలు, రథం, ధ్వజం, దారుకుడు కనిపించలేదు; బాణాలతో కప్పబడి, అలాగే నేనూ నా సైనికులూ.
3.20.26
ततोऽहमपि कौन्तेय शराणामयुतान्बहून् ।
आमन्त्रितानां धनुषा दिव्येन विधिनाऽक्षिपम् ॥ ३.२०.२६ ॥
అప్పుడు కౌంతేయా, నేనూ దివ్య విధానంతో ధనుస్సుతో ఆహ్వానించిన పదివేలకొద్దీ బాణాలను ప్రయోగించాను.
3.20.27
न तत्रविषयस्त्वासीन्मम सैन्यस्य भारत ।
खे विषक्तं हि तत्सौभं क्रोशमात्र इवाभवत् ॥ ३.२०.२७ ॥
భారతుడా, అక్కడ నా సైన్యానికి దృష్టి పరిధి లేకపోయింది; ఆకాశంలో వేలాడుతున్న ఆ సౌభం కేవలం ఒక క్రోశ దూరంలా అయింది.
3.20.28
ततस्ते प्रेक्षकाः सर्वे देवा वै दिवमास्थिताः ।
हर्षयामासुरुच्चैर्मां सिंहनादतलस्वनैः ॥ ३.२०.२८ ॥
అప్పుడు స్వర్గంలో నిలిచిన ఆ ప్రేక్షకులైన దేవతలందరూ సింహనాదాలతో, అరచేతుల ధ్వనులతో నన్ను ఉచ్చస్వరంతో ఆనందింపజేశారు.
3.20.29
मत्कार्मुकविनिर्मुक्ता दानवानां महारणे ।
अङ्गेषु रुधिराक्तास्ते विविशुः शलभा इव ॥ ३.२०.२९ ॥
మహాయుద్ధంలో నా ధనుస్సునుండి విడిచిన ఆ బాణాలు దానవుల అంగాలలో రక్తంతో తడిసి మిడతల్లా ప్రవేశించాయి.
3.20.30
ततो हलहलाशब्दः सौभमध्ये व्यवर्धत ।
वध्यतां विशिखैस्तीक्ष्णैः पततां च महार्णवे ॥ ३.२०.३० ॥
అప్పుడు సౌభం లోపల హలహల శబ్దం పెరిగింది—పదునైన బాణాలతో కొట్టబడుతున్నవారూ, మహార్ణవంలో పడుతున్నవారూ చేసిన కోలాహలం.
3.20.31
ते निकृत्तभुजस्कन्धाः कबन्धाकृतिदर्शनाः ।
नदन्तो भैरवान्नादान्निपतन्ति स्म दानवाः।
पतितास्तेऽपि भक्ष्यन्ते समुद्रांभोनिवासिभिः ॥ ३.२०.३१ ॥
తెగిన భుజాలు, భుజస్కంధాలతో, తలలేని మొండెాల రూపంలో కనిపిస్తూ, ఆ దానవులు భయంకరమైన అరుపులు చేస్తూ కూలిపోయారు. కూలినవారిని కూడా సముద్ర జలాల్లో నివసించే జీవులు తిన్నాయి.
3.20.32
ततो गोक्षीरकुन्देन्दुमृणालरजतप्रभम् ।
जलजं पाञ्चजन्यं वै प्राणेनाहमपूरयम् ॥ ३.२०.३२ ॥
అప్పుడు ఆవుపాలు, కుందమల్లె, చంద్రుడు, కమలనాళం, వెండి వంటి కాంతి గల పాంచజన్య శంఖాన్ని నేను ప్రాణవాయువుతో నింపాను.
3.20.33
तान्दृष्ट्वा पतितांस्तत्र साल्वः सौभपतिस्ततः ।
मायायुद्धेन महता योधयामास मां युधि ॥ ३.२०.३३ ॥
అక్కడ వారు పడిపోవడం చూచి, సౌభపతి అయిన సాల్వుడు అప్పుడు గొప్ప మాయాయుద్ధంతో నాతో యుద్ధం చేశాడు.
3.20.34
ततो गदा हलाः प्रासाः शूलशक्तिपरश्चथाः ।
असयः शक्तिकुलिशपाशर्ष्टिकनपाः शराः।
पट्टसाश्च भुशुण्ड्यश्च प्रपतन्त्यनिशं मयि ॥ ३.२०.३४ ॥
అప్పుడు గదలు, నాగలి, ఈటెలు, శూలాలు, శక్తులు, గండ్రగొడ్డళ్లు, కత్తులు, శక్తి, కులిశం, పాశాలు, ఋష్టులు, కనపాలు, బాణాలు, పట్టసాలు, భుశుండులు నా మీద నిరంతరం వర్షంలా పడ్డాయి.
3.20.35
तामहं माययैवाशु प्रतिगृह्य व्यनाशयम् ।
तस्यां हतायां मायायां गिरिशृङ्गैरयोधयत् ॥ ३.२०.३५ ॥
ఆ మాయను నేను వెంటనే మాయతోనే ఎదుర్కొని నాశనం చేశాను. ఆ మాయ హతమైన తర్వాత అతడు పర్వత శిఖరాలతో యుద్ధం చేశాడు.
3.20.36
ततोऽभवत्तम इव प्रकाश इव चाभवत् ।
दुर्दिनं सुदिनं चैव शीतमुष्णं च भारत ॥ ३.२०.३६ ॥
అప్పుడు చీకటిలా, వెలుగులా కూడా అయింది. ఓ భారతా, వర్షపు రోజు, మంచి రోజు, చలి, వేడి కూడా ఒకేసారి కలిగాయి.
3.20.37
अङ्गारपांसुवर्षं च शस्त्रवर्षं च भारत ।
एवं मायां प्रकुर्वाणो योधयामास मां रिपुः ॥ ३.२०.३७ ॥
భరతా! అతడు నిప్పుకణాలు, ధూళి వర్షాన్ని, ఆయుధాల వర్షాన్ని కురిపించాడు. ఇలా మాయను సృష్టించి శత్రువు నాతో యుద్ధం చేయించాడు.
3.20.38
विज्ञाय तदहं सर्वं माययैव व्यनाशयम् ।
यथाकालं तु युद्धेन व्यधमं सर्वतः शरैः ॥ ३.२०.३८ ॥
అదంతా తెలుసుకుని, మాయను మాయతోనే నాశనం చేశాను. తగిన సమయంలో యుద్ధంలో అన్ని వైపుల నుంచి బాణాలతో అతడిని చెదరగొట్టాను.
3.20.39
ततो हतायां च मया मायायां युधि दानवः ।
मायामन्यां महाराज चकार मतिमोहिनीम् ॥ ३.२०.३९ ॥
అప్పుడు యుద్ధంలో నా చేత ఆ మాయ నాశనం చేయబడగా, మహారాజా, ఆ దానవుడు బుద్ధిని మోహింపజేసే మరో మాయను సృష్టించాడు.
3.20.40
ततो व्योम महाराज शतसूर्यमिवाभवत् ।
शतचन्द्रं च कौन्तेय सहस्रायुततारकम् ॥ ३.२०.४० ॥
అప్పుడు, మహారాజా, ఆకాశం వందసూర్యుల వలె అయ్యింది. కౌంతేయా, అందులో వంద చంద్రులు, వేలు, అయుతాల కొద్దీ నక్షత్రాలు కనిపించాయి.
3.20.41
ततो नाज्ञायत तदा दिवारात्रं तथा दिशः ।
ततोऽहं मोहमापन्नः प्रज्ञास्त्रं समयोजयम् ॥ ३.२०.४१ ॥
అప్పుడు పగలూ రాత్రీ, దిక్కులూ తెలియలేదు. అప్పుడు నేను మోహంలో పడి ప్రజ్ఞాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాను.
3.20.42
तदस्त्रमस्तमस्त्रेण विधूतं शरतूलवत् ।
तथा तदभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्।
लब्धालोकस्तु राजेन्द्र पुनः शत्रुमयोधयम् ॥ ३.२०.४२ ॥
ఆ అస్త్రం మరో అస్త్రంతో నాశనమై బాణాల దూదివలె చెదిరిపోయింది. ఇలా ఆ యుద్ధం భయంకరంగా, రోమాంచకరంగా మారింది. రాజేంద్రా, వెలుతురు తిరిగి పొంది నేను మళ్లీ శత్రువుతో యుద్ధం చేశాను.