มหาภารตะ · อัธยายะ 3.200
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.200.1
देवानां कथा संजाता महीतलं गत्वा महीपतिं शिबिमौशीनरं साध्वेनं शिबिं जिज्ञास्याम इति ॥ एवं भो इत्युक्त्वा अग्नीन्द्रावुपतिष्ठेताम् ॥ ३.२००.१ ॥
เกิดการปรึกษาหารือในหมู่เทพว่า ให้เราลงไปยังแผ่นดินและทดสอบพระศิพิ โอรสของพระอุศีนระ เมื่อได้ยินดังนั้น พระอัคนีและพระอินทร์จึงเข้าเฝ้า โดยกล่าวว่า ขอให้เป็นไปตามนั้นเถิดท่าน
3.200.2
अग्निः कपोतरूपेण तमभ्यधावदामिषार्थमिन्द्रः श्येनरूपेण ॥ ३.२००.२ ॥
พระอัคนีในร่างนกพิราบพุ่งเข้าหาพระองค์ ส่วนพระอินทร์ในร่างนกเหยี่ยวไล่ตามเพื่อหาเนื้อ
3.200.3
अथ कपोतो राज्ञो दिव्यासनासीनस्योत्सङ्गं न्यपतत् ॥ ३.२००.३ ॥
ครั้นนั้น นกพิราบก็ตกลงบนตักของพระราชาผู้ประทับบนพระที่นั่งทิพย์
3.200.4
अथ पुरोहितो राजानमब्रवीत् ॥ प्राणरक्षार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तं प्राणार्थी प्रपद्यते ॥ ३.२००.४ ॥
ครั้นนั้น ปุโรหิตจึงทูลพระราชาว่า นกพิราบกลัวนกเหยี่ยว ปรารถนาจะรักษาชีวิต จึงมาพึ่งพระองค์เพื่อขอชีวิต
3.200.5
वसु ददातु अन्तवान्पार्थिवोऽस्य निष्कृतिं कुर्यात् घोरं कपोतस्य निपातमाहुः ॥ ३.२००.५ ॥
ขอพระองค์จงพระราชทานทรัพย์ และให้ผู้เป็นกษัตริย์ผู้มีความตายชดเชยเรื่องนี้เถิด เขาว่าการที่นกพิราบต้องตกลงมานี้เป็นภัยอันน่าสะพรึงกลัว
3.200.6
अथ कपोतो राजानमब्रवीत् ॥ प्राणरक्षणार्थं श्येनाद्भीतो भवन्तं प्राणार्थी प्रपद्ये अङ्गैरङ्गानि प्राप्यार्थी मुनिर्भूत्वा प्राणांस्त्वां प्रपद्ये ॥ ३.२००.६ ॥
ครั้นนั้น นกพิราบจึงกล่าวกับพระราชาว่า ข้าพระองค์กลัวนกเหยี่ยว ปรารถนาจะรักษาชีวิต จึงมาพึ่งพระองค์เพื่อขอชีวิต ข้าพระองค์ปรารถนาจะได้อวัยวะจากอวัยวะ จึงกลายเป็นฤๅษี และมาพึ่งพระองค์เพื่อชีวิตของข้าพระองค์
3.200.7
स्वाध्यायेन कर्शितं ब्रह्मचारिणं मां विद्धि ॥ तपसा दमेन युक्तमाचार्यस्याप्रतिकूलभाषिणम् ॥ एवंयुक्तमपापं मां विद्धि ॥ ३.२००.७ ॥
ขอพระองค์ทรงทราบว่าข้าพระองค์เป็นพรหมจารีผู้ซูบผอมเพราะการศึกษาพระเวท ทรงทราบว่าข้าพระองค์เป็นผู้ประกอบด้วยตบะและการข่มใจ ไม่เคยพูดขัดแย้งต่ออาจารย์ เมื่อประกอบเช่นนี้แล้ว ขอทรงทราบว่าข้าพระองค์ปราศจากบาป
3.200.8
गदामि वेदानविचिनोमि छन्दः ।
सर्वेवेदा अक्षरशो मे अधीताः।
न साधु दानं श्रोत्रियस्य प्रदानं ।
मा प्रादाः श्येनाय न कपोतोऽस्मि ॥ ३.२००.८ ॥
ข้าพระองค์สวดพระเวทและค้นคว้าฉันทลักษณ์ พระเวททั้งหมดข้าพระองค์ได้ศึกษาทีละพยางค์ การให้ทานแก่พราหมณ์ผู้ทรงพระเวทนั้นไม่ควรให้แก่นกเหยี่ยว ขอพระองค์อย่าทรงมอบข้าพระองค์แก่นกเหยี่ยวเลย ข้าพระองค์มิใช่นกพิราบ
3.200.9
अथ श्येनो राजानमब्रवीत् ॥ ३.२००.९ ॥
ครั้นนั้น นกเหยี่ยวกล่าวกับพระราชา
3.200.10
पर्यायेण वसतिर्वा भवेषु ।
सर्गे जातः पूर्वमस्मात्कपोतात्।
त्वमाददानोऽथ कपोतमेनं ।
मा त्वं राजन्विघ्नकर्ता भवेथाः ॥ ३.२००.१० ॥
การเวียนว่ายในกำเนิดต่าง ๆ ย่อมเป็นไปตามลำดับ ข้าพระองค์เกิดในการสร้างโลกก่อนนกพิราบตัวนี้ ข้าแต่พระราชา เมื่อพระองค์ทรงรับนกพิราบตัวนี้ ขอพระองค์อย่าทรงเป็นผู้ขัดขวางเลย
3.200.11
केनेदृशी जातु परा हि दृष्टा ।
वागुच्यमाना शकनेन संस्कृता।
यां वै कपोतो वदते यां च श्येन ।
उभौ विदित्वा कथमस्तु साधु ॥ ३.२००.११ ॥
ใครเคยเห็นวาจาอันสูงส่งเช่นนี้ที่นกกล่าวออกมาอย่างประณีตบ้างหรือไม่ เมื่อรู้ทั้งถ้อยคำที่นกพิราบกล่าวและที่นกเหยี่ยวกล่าว จะทำอย่างไรจึงจะเป็นทางที่ถูกต้องเล่า
3.200.12
नास्य वर्षं वर्षति वर्षकाले ।
नास्य बीजं रोहति काल उप्तम्।
भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे ।
न त्राणं लभेत्राणमिच्छन्स काले ॥ ३.२००.१२ ॥
ฝนย่อมไม่ตกลงมาให้เขาในฤดูฝน เมล็ดพันธุ์ที่หว่านในฤดูกาลย่อมไม่งอกให้เขา ผู้ใดมอบผู้ที่หวาดกลัวและมาพึ่งตนให้แก่ศัตรู ผู้นั้นย่อมไม่ได้รับการคุ้มครอง แม้จะปรารถนาการคุ้มครองในยามจำเป็น
3.200.13
जाता ह्रस्वा प्रजा प्रमीयते ।
सदा न वासं पितरोऽस्य कुर्वते।
भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे ।
नास्य देवाः प्रतिगृह्णन्ति हव्यम् ॥ ३.२००.१३ ॥
ลูกหลานของเขาที่เกิดมาย่อมตายแต่ยังเยาว์ และบรรพบุรุษของเขาย่อมไม่เคยจัดที่อยู่ให้เขา เทพทั้งหลายย่อมไม่รับเครื่องบูชาของผู้ใดที่มอบผู้ที่หวาดกลัวและมาพึ่งตนให้แก่ศัตรู
3.200.14
मोघमन्नं विन्दति चाप्रचेताः ।
स्वर्गाल्लोकाद्धश्यति शीघ्रमेव।
भीतं प्रपन्नं यो हि ददाति शत्रवे ।
सेन्द्रा देवाः प्रहरन्त्यस्य वज्रम् ॥ ३.२००.१४ ॥
ผู้ไม่รู้ความย่อมได้อาหารที่สูญเปล่า และรีบตกลงจากสวรรค์และจากโลก เหนือผู้ใดที่มอบผู้ที่หวาดกลัวและมาพึ่งตนให้แก่ศัตรู เทพทั้งหลายพร้อมด้วยพระอินทร์ย่อมฟาดสายฟ้าลงมา
3.200.15
उक्षाणं पक्त्वा सह ओदनेन ।
अस्मात्कपोतात्प्रति ते नयन्तु।
यस्मिन्देशे रमसेऽतीव श्येन ।
तत्रमांसं शिवयस्ते वहन्तु ॥ ३.२००.१५ ॥
ขอให้เขาหุงโคตัวผู้พร้อมกับข้าว แล้วนำมาให้พระองค์แทนนกพิราบนี้ ข้าแต่นกเหยี่ยว ในดินแดนใดที่พระองค์ทรงยินดียิ่งนัก ขอให้เหล่าหมาจิ้งจอกนำเนื้อนั้นไปถวายพระองค์ในดินแดนนั้น
3.200.16
नोक्षाणो राजन्प्रार्थयेयं न चान्य ।
दस्मान्मांसमधिकं वा कपोतात्।
देवैर्दत्तः सोऽद्य ममैष भक्ष-
स्तन्मे ददस्व शकुनानामभावात् ॥ ३.२००.१६ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพระองค์มิได้ขอโคตัวผู้ หรือสิ่งอื่นใด และมิได้ขอเนื้อที่มากกว่าเนื้อของนกพิราบนี้ เทพทั้งหลายได้ประทานอาหารนี้แก่ข้าพระองค์ในวันนี้ เพราะขาดแคลนนกอื่น ขอพระองค์จงประทานอาหารนั้นแก่ข้าพระองค์เถิด
3.200.17
उक्षाणं वेहतमनूनं नयन्तु ।
ते पश्यन्तु पुरुषा ममैव।
भयाहितस् दायं ममान्तिकात्त्वां ।
प्रत्याम्नायं तु त्वं ह्येनं मा हिंसीः ॥ ३.२००.१७ ॥
ขอให้คนของข้าพระองค์นำโคตัวผู้ที่สมบูรณ์และงดงามมา และให้เขาทั้งหลายมองดูโคตัวนั้นต่อหน้าข้าพระองค์ที่นี่ ด้วยความกลัว ส่วนแบ่งหนึ่งได้ถูกจัดไว้สำหรับพระองค์จากข้าพระองค์แล้ว แต่เพื่อการตอบแทน ขอพระองค์อย่าทำร้ายนกพิราบนี้เลย
3.200.18
त्यजे प्राणाननैव दद्यां कपोतं ।
सौम्यो ह्ययं किं न जानासि श्येन।
यथा क्लेशं मा कुरुष्वेह सौम्य ।
नाहं कपोतमर्पयिष्ये कथंचित् ॥ ३.२००.१८ ॥
ข้าพระองค์ยอมสละชีวิต แต่ไม่อาจมอบนกพิราบได้ ผู้มีจิตดีเอ๋ย ท่านไม่รู้เรื่องนี้หรือ ข้าแต่นกเหยี่ยว อย่าก่อความทุกข์ที่นี่เลย ผู้มีจิตดีเอ๋ย ข้าพระองค์จะไม่มอบนกพิราบนี้ไปไม่ว่าด้วยวิธีใดเป็นอันขาด
3.200.19
यथा मां वै साधुवादैः प्रसन्नाः ।
प्रशंसेयुः शिबयः कर्मणा तु।
यथा श्येन प्रियमेव कुर्यां ।
प्रशाधि मां यद्वदेस्तत्करोमि ॥ ३.२००.१९ ॥
เพื่อให้ชาวศิพิทั้งหลายพอพระทัย สรรเสริญข้าพระองค์ด้วยถ้อยคำอันดี และยกย่องการกระทำของข้าพระองค์ ข้าแต่นกเหยี่ยว ขอทรงสั่งสอนข้าพระองค์ เพื่อให้ข้าพระองค์กระทำสิ่งที่เป็นที่พอพระทัยพระองค์ สิ่งใดที่พระองค์ตรัส ข้าพระองค์จะกระทำสิ่งนั้น
3.200.20
ऊरोर्दक्षिणादुत्कृत्य स्वपिशितं तावद्राजन्यावन्मांसं कपोतेन समम् ॥ तथा तस्मात्साधु त्रातः कपोतः प्रशंसेयुश्च शिबय कृतं च प्रियं स्यान्ममेति ॥ ३.२००.२० ॥
ข้าแต่พระราชา พระองค์ทรงตัดเนื้อของพระองค์เองจากต้นขาขวา ให้เท่ากับน้ำหนักของนกพิราบ ด้วยเหตุนี้ นกพิราบจึงได้รับการคุ้มครองอย่างดี ชาวศิพิจะสรรเสริญ และการกระทำนี้จะเป็นที่รักของข้าพระองค์
3.200.21
अथ स दक्षिणादूरोरुत्कृत्य स्वमांसपेशीं तुलयाधारयत् ॥ गुरुतर एव कपोत आसीत् ॥ ३.२००.२१ ॥
จากนั้นพระองค์ทรงตัดเนื้อจากต้นขาขวาของพระองค์เอง แล้วนำไปวางบนตาชั่ง แต่นกพิราบยังคงหนักกว่าอยู่
3.200.22
पुनरन्यमुच्चकर्त गुरुतर एव कपोतः ॥ एवं सर्वं समधिकृत्य शरीरं तुलायामारोपयामास रतत्तथापि गुरुतर एव कपोत आसीत् ॥ ३.२००.२२ ॥
พระองค์ทรงตัดเนื้ออีกชิ้นหนึ่งอีก แต่นกพิราบยังคงหนักกว่า เช่นนี้เมื่อตัดร่างกายทั้งหมดของพระองค์แล้ววางบนตาชั่ง นกพิราบก็ยังคงหนักกว่าอยู่นั่นเอง
3.200.23
अथ राजा स्वयमेव तुलामारुरोह ॥ न च व्यलीकमासीद्राज्ञ एतद्वृत्तान्तं दृष्टाव त्रात इत्युक्त्वा प्रालीयत श्येनः अथ राजा अब्रवीत् ॥ ३.२००.२३ ॥
จากนั้นพระราชาเสด็จขึ้นบนตาชั่งด้วยพระองค์เองเลย ไม่มีความทุจริตในพระราชา เมื่อเห็นเหตุการณ์นี้ เหยี่ยวก็กล่าวว่า ท่านได้รับการคุ้มครองแล้ว แล้วก็หายตัวไป จากนั้นพระราชาตรัสว่า
3.200.24
कपोतं विद्युः शिवयस्त्वां कपोत ।
पृच्छामि ते शकुने को नु श्येनः।
नानीश्वर ईदृशं जातु कुर्या-
देतं प्रश्नं भगवन्मे विचक्ष्व ॥ ३.२००.२४ ॥
ชาวศิพีรู้จักท่านในฐานะนกพิราบ โอ้นกพิราบ ข้าพเจ้าขอถามท่าน โอ้นกเอ๋ย เหยี่ยวนี้คือผู้ใดกัน ผู้ที่ไร้อำนาจไม่มีวันจะกระทำการเช่นนี้ได้ โอ้ผู้ทรงเกียรติ ขอโปรดอธิบายคำถามของข้าพเจ้านี้ให้ข้าพเจ้าฟังด้วย
3.200.25
वैश्वानरोऽहं ज्वलनो धूमकेतु-
रथैव श्येनो वज्रहस्तः शचीपतिः।
साधु ज्ञातुं त्वामृषभं सौरथेय ।
नौ जिज्ञासया त्वत्सकाशंप्रपन्नौ ॥ ३.२००.२५ ॥
ข้าพเจ้าคือไวศวานร ไฟที่ลุกโชน มีควันเป็นธง ส่วนเหยี่ยวนั้นคือพระอินทร์ ผู้ถือสายฟ้าเป็นอาวุธ เป็นเจ้าของพระนางศจี โอ้โอรสของสุรถ ผู้ประเสริฐดุจโคอุสภะ เราทั้งสองมาเฝ้าท่านด้วยความปรารถนาจะรู้จักท่านให้ดี
3.200.26
यामेतां पेशीं मम निष्क्रयाय ।
प्रादाद्भवानसिनोत्कृत्य राजन्।
एतद्वो लक्ष्म शिवं करोमि ।
हिरण्यवर्णं रुचिरं पुण्यगन्धम् ॥ ३.२००.२६ ॥
โอ้พระราชา เนื้อชิ้นนี้ที่ท่านตัดด้วยดาบแล้วมอบให้เป็นค่าไถ่ตัวข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะทำให้เป็นเครื่องหมายมงคลแก่ท่าน มีสีดุจทอง งดงาม และหอมด้วยกลิ่นแห่งบุญ
3.200.27
एतासां प्रजानां पालयिता यशस्वी ।
सुरर्षीणामथ संमतो भृशम्।
एतस्मात्पार्श्वात्पुरुषो जनिष्यति ।
कपोतरोमेति च तस्य नाम ॥ ३.२००.२७ ॥
จะมีบุรุษผู้มีชื่อเสียง เป็นผู้คุ้มครองประชาชนเหล่านี้ และเป็นที่นับถืออย่างยิ่งของเทวดาและฤๅษี บุรุษนั้นจะเกิดจากด้านข้างนี้เอง และชื่อของเขาจะเป็นกปโตรมัน
3.200.28
कपोतरोमाणं शिबिनौद्भिदं पुत्रं प्राप्स्यसि नृपवृषसंहननं यशोदीप्यमानं द्रष्टासि शूरमृषभं सौरथानाम् ॥ ३.२००.२८ ॥
ท่านจะได้โอรสนามว่ากปโตรมัน แห่งศิพี ผู้เจาะแผ่นดิน ประเสริฐดุจโคอุสภะในหมู่กษัตริย์ รุ่งโรจน์ด้วยเกียรติยศ และท่านจะได้เห็นวีรบุรุษผู้ประเสริฐดุจโคอุสภะแห่งสายเสารถ