મહાભારત · અધ્યાય 3.201

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

શબ્દાર્થ સાથે વાંચો

3.201.1

भूय एव महाभाग्यं कथ्यतामित्यब्रवीत् पाण्डवो मार्कण्डेयम् । अथाचष्ट मार्कण्डेयः । अष्टकस्य वैश्वामित्रेरश्वमेधे सर्वे राजानः प्रागच्छन् ॥ ३.२०१.१ ॥

પછી પાંડવે માર્કંડેયને કહ્યું, "મહા સૌભાગ્યની વાત હજી કહો." ત્યારે માર્કંડેયે કહ્યું: વિશ્વામિત્રના પુત્ર અષ્ટકના અશ્વમેધ યજ્ઞમાં બધા રાજાઓ આવ્યા હતા.

3.201.2

भ्रातरश्चास्य प्रतर्दनो वसुमनाः शिबिरौशीनर इति । स च समाप्तयज्ञो भ्रातृभिः सह रथेन प्रायात् । ते च नारदमागच्छन्तमभिवाद्यारोहतु भवान् रथमित्यब्रुवन् ॥ ३.२०१.२ ॥

એના ભાઈઓ પ્રતર્દન, વસુમનસ અને ઉશીનરનો પુત્ર શિબિ હતા. યજ્ઞ પૂરો કરીને તે ભાઈઓ સાથે રથમાં ચાલ્યો. આવતા નારદને પ્રણામ કરીને તેઓએ કહ્યું, "આપ રથમાં ચડો."

3.201.3

तांस्तथेत्युक्त्वा रथमारुरोह । अथ तेषामेकः सुरर्षिं नारदमब्रवीत् । प्रसाद्य भगवन्तं किंचि- दिच्छेयं प्रष्टुमिति ॥ ३.२०१.३ ॥

"ભલે તેમ થાય" એમ કહીને તેણે તેમની વાત માની અને રથ પર ચડ્યો. ત્યારે તેમાંથી એકે દેવર્ષિ નારદને કહ્યું, "ભગવન્, આપને પ્રસન્ન કરીને હું કંઈક પૂછવા ઇચ્છું છું."

3.201.4

पृच्छेत्यब्रवीदृषिः । सोऽब्रवीदायुष्मन्तः सर्व- गुणप्रमुदिताः । अथायुष्मन्तं स्वर्गस्थानं चतुर्भि- र्यातव्यं स्यात् कोऽवतरेत् । अयमष्टकोऽवतरेदित्यब्रवीदृषिः ॥ ३.२०१.४ ॥

"પૂછ" એમ ઋષિએ કહ્યું. તેમણે કહ્યું, "હે દીર્ઘાયુ લોકો, સર્વ ગુણોથી પ્રસન્ન થયેલા." પછી ચાર સાથે સ્વર્ગસ્થાને જવું પડે તેવા દીર્ઘાયુને ત્યાં કોણ ઊતરે? ઋષિએ કહ્યું, "આ અષ્ટક ઊતરે."

किं कारणमित्यपृच्छत् । अथाचष्टाष्टकस्य गृहे मया उषितं स मां रथेनानुप्रावहदथापश्यमनेकानिगोसहस्राणि वर्णशो विविक्तानि तमहमपृच्छं कस्येमे गाव इति सोऽब्रवीत् । मया निसृष्टा इत्येतास्तेनैव स्वयं श्लाघति कथितेन । एषोऽवतरेदथ त्रिभिर्यातव्यं साम्प्रतं कोऽवतरेत् ।
प्रतर्दन इत्यब्रवीदृषिः । तत्र किं कारणं प्रत- र्दनस्यापि गृहे मयोषितं स मां रथेनानुप्रावहत् ॥ ३.२०१.६ ॥

"આનું કારણ શું?" એમ તેણે પૂછ્યું. ત્યારે તે બોલ્યો: "અષ્ટકના ઘરે હું રહ્યો ત્યારે તેણે મને રથમાં વહન કર્યો. પછી રંગ પ્રમાણે જુદી પડેલી હજારો ગાયો મેં જોઈ. 'આ કોની?' એમ મેં તેને પૂછ્યું. 'મારા વડે છોડાયેલી' એમ તે બોલ્યો. આમ તે પોતે કહીને પોતાની પ્રશંસા કરે છે. આ ઊતરશે; પછી ત્રણ સાથે જવું પડશે. હવે કોણ ઊતરે?" ઋષિ બોલ્યા, "પ્રતર્દન." ત્યાં કારણ શું? પ્રતર્દનના ઘરે પણ હું રહ્યો ત્યારે તેણે મને રથમાં વહન કર્યો.

3.201.7

अथैनं ब्राह्मणोऽभिक्षेताश्वं मे ददातु भवान् निवृत्तो दास्यामीत्यब्रवीद् ब्राह्मणं त्वरितमेव दीयतामित्यब्रवीद् ब्राह्मणस्त्वरितमेव स ब्राह्मणस्यैवमुक्त्वा दक्षिणं पार्श्वमददत् ॥ ३.२०१.७ ॥

ત્યારે એક બ્રાહ્મણે તેની પાસે ઘોડો માગ્યો. "તમે મને આપો; હું પાછો ફરીને આપીશ," એમ તે બોલ્યો. બ્રાહ્મણ બોલ્યો, "જલ્દી જ આપો." બ્રાહ્મણને આમ કહીને તેણે જમણી બાજુ આપી.

3.201.8

अथान्योऽप्यश्वार्थी ब्राह्मण आगच्छत् । तथैव चैनमुक्त्वा वामपार्ष्णिमभ्यदादथ प्रायात् पुनरपि चान्योऽप्यश्वार्थी ब्राह्मण आगच्छत् त्वरितोऽथ तस्मै अपनह्य वामं धुर्यमददत् ॥ ३.२०१.८ ॥

પછી બીજો અશ્વાર્થી બ્રાહ્મણ આવ્યો. તેને તેમ જ કહીને ડાબો પાછલો પગ આપ્યો; પછી તે ચાલ્યો ગયો. ફરી બીજો અશ્વાર્થી બ્રાહ્મણ ઉતાવળે આવ્યો; તેને ડાબો ધુરી-અશ્વ છોડીને આપ્યો.

3.201.9

अथ प्रायात् पुनरन्य आगच्छदश्वार्थी ब्राह्मण- स्तमब्रवीदतियातो दास्यामि त्वरितमेव मे दीयतामित्यब्रवीद् ब्राह्मणस्तस्मै दत्त्वाश्वं रथधुरं गृह्णता व्याहृतं ब्राह्मणानां साम्प्रतं नास्ति किंचिदिति ॥ ३.२०१.९ ॥

પછી તે ચાલ્યો ગયો; ફરી બીજો અશ્વાર્થી બ્રાહ્મણ આવ્યો. તેણે તેને કહ્યું, 'જે ગયો તેને હું આપીશ; મને ઝડપથી આપો.' બ્રાહ્મણે તેને ઘોડો આપીને રથની ધુરા પકડનારને કહ્યું, 'બ્રાહ્મણો માટે અત્યારે કંઈ નથી.'

3.201.10

य एष ददाति चासूयति च तेन व्याहृतेन तथावतरेत् । अथ द्वाभ्यां यातव्यमिति कोऽव- तरेत् ॥ ३.२०१.१० ॥

જે આ આપે છે અને ઈર્ષ્યા પણ કરે છે, તેણે તે કહેલા વચનથી તે રીતે ઊતરવું. પછી બેની સાથે જવું જોઈએ એમ કહેવાયું છે; કોણ ઊતરે?

3.201.11

वसुमना अवतरेदित्यब्रवीदृषिः ॥ ३.२०१.११ ॥

'વસુમના ઊતરે' એમ ઋષિએ કહ્યું.

3.201.12

किं कारणमित्यपृच्छदथाचष्ट नारदः । अहं परिभ्रमन् वसुमनसो गृहमुपस्थितः ॥ ३.२०१.१२ ॥

'કારણ શું છે?' એમ તેણે પૂછ્યું. ત્યારે નારદે કહ્યું: 'ફરતાં ફરતાં હું વસુમનાના ઘરે પહોંચ્યો.'

3.201.13

स्वस्तिवचनमासीत् पुष्परथस्य प्रयोजनेन तमहमन्वगच्छं स्वस्तिवाचितेषु ब्राह्मणेषु रथो ब्राह्मणानां दर्शितः ॥ ३.२०१.१३ ॥

પુષ્પરથ માટે સ્વસ્તિવચન થઈ રહ્યું હતું; તે પ્રયોજનથી હું તેની પાછળ ગયો. સ્વસ્તિવાચન કરનારા બ્રાહ્મણોને રથ બતાવવામાં આવ્યો.

3.201.14

तमहं रथं प्राशंसमथ राजाब्रवीद्भगवता रथः प्रशस्तः । एष भगवतो रथ इति ॥ ३.२०१.१४ ॥

મેં એ રથની પ્રશંસા કરી. ત્યારે રાજાએ કહ્યું, "ભગવાન દ્વારા આ રથ પ્રશંસિત છે; આ ભગવાનનો રથ છે."

3.201.16

अथ कदाचित् पुनरप्यहमुपस्थितः पुनरेव च रथप्रयोजनमासीत् । सम्यगयमेष भगवत इत्येवं राजाब्रवीदिति पुनरेव तृतीयं स्वस्तिवाचनं समभावयमथ राजा ब्राह्मणानां दर्शयन् मामभि प्रेक्ष्याब्रवीत् । अथो भगवता पुष्परथस्य स्वस्ति- वाचनानि सुष्ठु सम्भावितानि एतेन द्रोहवचनेनावतरेत् ।
अथैकेन यातव्यं स्यात् कोऽवतरेत् पुनर्नारद आह शिबिर्यायादहमवतरेयमत्र किं कारण- मित्यब्रवीत् । असावहं शिबिना समो नास्मि यतो ब्राह्मणः कश्चिदेनमब्रवीत् ॥ ३.२०१.१६ ॥

પછી એક વાર હું ફરીથી આવ્યો; ફરી રથની જરૂર પડી. "આ ભગવાનનો રથ છે, બરાબર છે" એમ રાજાએ કહ્યું. પછી ત્રીજી વાર સ્વસ્તિવાચન કરાવ્યું. ત્યારે રાજાએ બ્રાહ્મણોને બતાવતાં મારી સામે જોઈને કહ્યું: "ભગવાન પુષ્પરથનાં સ્વસ્તિવાચનો સારી રીતે માન્ય થયાં. આ દ્રોહવચનથી તે ઊતરે." ત્યારે એક જ જવાનું હોય તો કોણ ઊતરે? એમ નારદે ફરી પૂછ્યું; "શિબિ જાય, હું ઊતરું; અહીં કારણ શું?" તેણે કહ્યું: "હું શિબિ જેવો નથી; તેથી એક બ્રાહ્મણે આને આમ કહ્યું."

3.201.17

शिबे अन्नार्थ्यस्मीति तमब्रवीच्छिविः किं क्रियतामाज्ञापयतु भवानिति ॥ ३.२०१.१७ ॥

"હે શિબિ, હું અન્નનો અર્થી છું." એમ તેણે કહ્યું ત્યારે શિબિએ તેને કહ્યું, "શું કરવું? આપ આજ્ઞા કરો."

3.201.18

अथैनं ब्राह्मणोऽब्रवीद् य एष ते पुत्रो बृहद्गर्भो नाम एष प्रमातव्य इति तमेनं संस्कुरु अन्नं चोप- पादय ततोऽहं प्रतीक्ष्य इति । ततः पुत्रं प्रमाथ्य संस्कत्य विधिना साधयित्वा पाश्यामर्पयित्वा शिरसा प्रतिगृह्य ब्राह्मणममृगयत् ॥ ३.२०१.१८ ॥

ત્યારે તે બ્રાહ્મણે તેને કહ્યું, "આ તારો પુત્ર બૃહદ્ગર્ભ નામનો છે, તેનો વધ કરવાનો છે; તેને તૈયાર કરી અન્ન બનાવ, પછી હું રાહ જોઈશ." પછી પુત્રનો વધ કરીને, વિધિપૂર્વક સંસ્કાર કરીને, પાત્રમાં રાખીને અર્પણ કરીને, મસ્તકે સ્વીકારીને તેણે બ્રાહ્મણની શોધ કરી.

3.201.19

अथास्य मृगयमाणस्य कश्चिदाचष्ट एव ते ब्राह्मणो नगरं प्रविश्य दहति ते गृहं कोशागारमायुधागारं स्त्र्यगारमश्वशालां हस्तिशालां च क्रुद्ध इति ॥ ३.२०१.१९ ॥

તે શોધતો હતો ત્યારે કોઈએ તેને કહ્યું, "તમારો તે બ્રાહ્મણ નગરમાં પ્રવેશીને ક્રોધે તમારું ઘર, ભંડાર, શસ્ત્રાગાર, સ્ત્રીઓનું ભવન, અશ્વશાળા અને ગજશાળા બાળી રહ્યો છે."

3.201.20

अथ शिबिस्तथैवाविकृतमुखवर्णो नगरं प्रविश्य ब्राह्मणं तमब्रवीत् सिद्धं भगवन्नन्नमिति ब्राह्मणो न किंचिद्व्याजहार विस्मयादधोमुखश्चासीत् ॥ ३.२०१.२० ॥

ત્યારે શિબિ, મુખનો વર્ણ બદલ્યા વિના, એમ જ નગરમાં પ્રવેશીને તે બ્રાહ્મણને બોલ્યો: "ભગવન્, ભોજન તૈયાર છે." બ્રાહ્મણે કંઈ કહ્યું નહિ; આશ્ચર્યથી તે મસ્તક નીચું કરીને રહ્યો.

3.201.21

ततः प्रासादयद् ब्राह्मणं भगवन् भुज्यतामिति । मुहूर्तादुद्वीक्ष्य शिबिमब्रवीत् ॥ ३.२०१.२१ ॥

પછી તેણે બ્રાહ્મણને પ્રસન્ન કરીને કહ્યું, "હે ભગવન્, ભોજન કરો." થોડી ક્ષણ પછી ઉપર જોઈને શિબિને કહ્યું.

3.201.22

त्वमेवैतदशानेति तत्राह तथेति शिबिस्तथैवा- विमना महित्वा कपालमभ्युद्धार्य भोक्तुमैच्छत् ॥ ३.२०१.२२ ॥

"તું જ આ ખા" એમ ત્યાં તેણે કહ્યું. શિબિએ "ઠીક છે" કહ્યું અને એ જ રીતે અચળ મનથી, ગૌરવ સાથે, કપાલ ઉપાડીને ખાવાની ઇચ્છા કરી.

3.201.23

अथास्य ब्राह्मणो हस्तमगृह्णात् । अब्रवीच्चैनं जितक्रोधोऽसि न ते किञ्चिदपरित्याज्यं ब्राह्मणार्थे ब्राह्मणोऽपि तं महाभागं सभाजयत् ॥ ३.२०१.२३ ॥

પછી બ્રાહ્મણે તેનો હાથ પકડ્યો અને કહ્યું, "તેં ક્રોધ જીત્યો છે; બ્રાહ્મણ માટે તારી પાસે ત્યજી ન શકાય એવું કંઈ નથી." બ્રાહ્મણે પણ તે મહાભાગને સન્માન આપ્યું.

3.201.24

स ह्युद्वीक्षमाणः पुत्रमपश्यदग्रे तिष्ठन्तं देव- कुमारमिव पुण्यगन्धान्वितमलङ्कृतं सर्वं च तमर्थं विधाय ब्राह्मणोऽन्तरधीयत ॥ ३.२०१.२४ ॥

કારણ કે ઉપર જોતાં તેણે પોતાના પુત્રને સામે ઊભેલો જોયો; દેવકુમાર જેવો, પવિત્ર સુગંધથી યુક્ત અને અલંકૃત. એ બધું કાર્ય પૂરું કરીને બ્રાહ્મણ અંતર્ધાન થઈ ગયો.

3.201.25

तस्य राजर्षेर्विधाता तेनैव वेषेण परीक्षार्थमागत इति तस्मिन्नन्तर्हिते अमात्या राजानमूचुः । किं प्रेप्सुना भवता इदमेवं जानता कृतमिति ॥ ३.२०१.२५ ॥

તે રાજર્ષિનો સર્જનહાર જ એ જ રૂપે પરીક્ષા માટે આવ્યો હતો. તે અંતર્ધાન થયા પછી અમાત્યોએ રાજાને કહ્યું, "આ બધું જાણીને તમે શું ઇચ્છીને આ કર્યું?"

3.201.26

शिबिरुवाच ।
नैवाहमेतद् यशसे ददानि
न चार्थहेतोर्न च भोगतृष्णया ।
पापैरनासेवित एष मार्ग
इत्येवमेतत् सकलं करोमि ॥ ३.२०१.२६ ॥

શિબિ બોલ્યા: હું આ યશ માટે આપતો નથી, ધનના હેતુથી નથી, ભોગતૃષ્ણાથી પણ નથી. આ માર્ગ પાપીઓએ સેવ્યો નથી; તેથી હું આ બધું આ રીતે જ કરું છું.

3.201.27

सद्भिः सदाध्यासितं तु प्रशस्तं ।
तस्मात् प्रशस्तं श्रयते मतिर्मे ।
एतन्महाभाग्यवरं शिबेस्तु ।
तस्मादहं वेद यथावदेतत् ॥ ३.२०१.२७ ॥

સજ્જનો દ્વારા સદા આચરાયેલો અને પ્રશંસિત માર્ગ જ શ્રેષ્ઠ છે; તેથી મારું મન તેનો આશ્રય લે છે. શિબિનું આ મહાભાગ્ય સર્વોત્તમ છે; તેથી હું આને યથાવત જાણું છું.