มหาภารตะ · อัธยายะ 3.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.203.1
श्रुत्वा स राजा राजर्षिरिन्द्रद्युम्नस्य तत्तदा ।
मार्कण्डेयान्महाभागात्स्वर्गस्य प्रतिपादनम् ॥ ३.२०३.१ ॥
ครั้นได้ฟังคำเล่าเรื่องของพระอินทรทยุมนะ และคำสอนว่าด้วยสวรรค์จากพระมารกัณเฑยะผู้มีบุญอันยิ่งนั้นแล้ว พระราชาผู้เป็นราชฤๅษีผู้นั้น...
3.203.2
युधिष्ठिरो महाराज पुनः पप्रच्छ तं मुनिम् ।
कीदृशीषु ह्यवस्थासु दत्त्वा दानं महामुने।
इन्द्रलोकं त्वनुभवेत्पुरुषस्तद्ब्रवीहि मे ॥ ३.२०३.२ ॥
พระยุธิษฐิระ มหาราชา ทูลถามฤๅษีนั้นอีกว่า ข้าแต่มหาฤๅษี เมื่ออยู่ในสภาพเช่นไร ครั้นให้ทานแล้ว บุรุษจะได้เสวยโลกของพระอินทร์ ขอพระองค์โปรดบอกข้าพเจ้าด้วยเถิด
3.203.3
गार्हस्थ्येऽप्यथवा बाल्ये यौवने स्थाविरेऽपि वा ।
यथा फलं समश्नाति तथा त्वं कथयस्व मे ॥ ३.२०३.३ ॥
ไม่ว่าจะในขั้นครองเรือน หรือในวัยเด็ก วัยหนุ่ม หรือแม้ในวัยชรา ขอพระองค์โปรดบอกข้าพเจ้าว่า บุคคลจะได้รับผลของทานนั้นอย่างบริบูรณ์เช่นไร
3.203.4
वृथा जन्मानि चत्वारि वृथा दानानि षोडश ।
वृथा जन्म ह्यपुत्रस् ये च धर्मबहिष्कृताः ॥ ३.२०३.४ ॥
การเกิดสี่ครั้งเป็นโมฆะ ทานสิบหกอย่างเป็นโมฆะ การเกิดของผู้ที่ไม่มีบุตรเป็นโมฆะ และผู้ที่ถูกขับออกจากธรรมก็เป็นโมฆะเช่นกัน
3.203.5
परपाकं च येऽश्नन्ति आत्मार्थं च पचेत्तु यः ।
पर्यश्नन्ति वृथा यत्र तदसत्यं प्रकीर्त्यते ॥ ३.२०३.५ ॥
ผู้ที่กินอาหารที่ผู้อื่นปรุง ผู้ที่ปรุงอาหารเพื่อตนเองแต่ผู้เดียว และผู้ที่กินทุกสิ่งอย่างไร้ประโยชน์ในที่ซึ่งไม่เป็นประโยชน์ สิ่งนั้นกล่าวกันว่าเป็นความไม่จริง
3.203.6
आरूढपतिते दत्तमन्यायोपहृतं च यत् ।
व्यर्थं तु पतिते दानं ब्राह्मणे तस्करे तथा ॥ ३.२०३.६ ॥
ทานที่ถวายแก่ผู้ที่ตกจากที่สูง และสิ่งที่ได้มาด้วยความอยุติธรรม เป็นโมฆะ ส่วนทานที่ถวายแก่พราหมณ์ผู้ตกต่ำ หรือแก่โจร ก็เป็นโมฆะเช่นกัน
3.203.7
गुरौ चानृतिके पापे कृतघ्ने ग्रामयाजके ।
वेदविक्रयिणे दत्तं तथा वृषलयाजके ॥ ३.२०३.७ ॥
ทานที่ถวายแก่คุรุผู้เป็นคนโกหก ชั่วร้าย อกตัญญู เป็นผู้บูชายัญให้หมู่บ้าน ผู้ขายพระเวท หรือผู้ประกอบพิธีบูชาให้แก่ศูทร ก็เป็นโมฆะเช่นกัน
3.203.8
ब्रह्मबन्धुषु यद्दत्तं यद्दत्तं वृषलीपतौ ।
स्त्रीजितेषु च यद्दत्तं व्यालग्राहे तथैव च ॥ ३.२०३.८ ॥
สิ่งที่ถวายแก่พราหมณ์เลวทราม สิ่งที่ถวายแก่สามีของหญิงศูทร สิ่งที่ถวายแก่ผู้ที่ตกอยู่ใต้อำนาจของสตรี และเช่นเดียวกันแก่ผู้จับงู ก็เป็นโมฆะเช่นกัน
3.203.9
परिचारकेषु यद्दत्तं वृथा दानानि षोडश ।
तमोवृतस्तु यो दद्याद्भयात्क्रोधात्तथैव च ॥ ३.२०३.९ ॥
ทานที่ถวายแก่ผู้รับใช้เป็นโมฆะ ทานสิบหกอย่างนี้เป็นโมฆะ และผู้ใดถูกความมืดปกคลุม ให้ทานเพราะความกลัวหรือความโกรธ ทานนั้นก็เป็นโมฆะเช่นกัน
3.203.10
भुङ्क्ते च दानं तत्सर्वं गर्भस्थस्तु नरः सदा ।
ददद्दानं द्विजातिभ्यो वृद्धभावेन मानवः ॥ ३.२०३.१० ॥
บุรุษผู้ยังอยู่ในครรภ์ย่อมเสวยผลแห่งทานทั้งปวงนั้นเสมอ และบุรุษผู้ให้ทานแก่ผู้เกิดสองครั้งในวัยชรา (ก็ย่อมได้รับผลนั้นเช่นกัน)
3.203.11
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु सर्वदानानि पार्थिव ।
दातव्यानि द्विजातिभ्यः स्वर्गमार्गजिगीषया ॥ ३.२०३.११ ॥
ดังนั้น ข้าแต่พระราชา ในทุกสภาพชีวิต ทานทั้งปวงควรถวายแก่ผู้เกิดสองครั้ง ด้วยความปรารถนาจะพิชิตหนทางสู่สวรรค์
3.203.12
चातुर्वर्ण्यस्य सर्वस्य वर्तमानाः प्रतिग्रहे ।
केन विप्रा विशेषेण तारयन्ति तरन्ति च ॥ ३.२०३.१२ ॥
พราหมณ์ทั้งหลายที่ตั้งอยู่ในการรับทานจากวรรณะทั้งสี่ทั้งปวง ด้วยวิธีใดโดยเฉพาะ จึงช่วยให้ผู้อื่นข้ามพ้นและตนเองก็ข้ามพ้นได้
3.203.13
जपैर्मन्त्रैश्च होमैश्च स्वाध्यायाध्यायनेन च ।
नावं वेदमयीं कृत्वातारयन्ति तरन्ति च ॥ ३.२०३.१३ ॥
ด้วยการสวด มนตร์ การบูชาไฟ การศึกษาตนเอง และการศึกษาพระเวท พวกเขาทำเรือจากพระเวทแล้วช่วยให้ผู้อื่นข้ามพ้น และตนเองก็ข้ามพ้นได้
3.203.14
ब्राह्मणांस्तोषयेद्यस्तु तुष्यन्ते तस्य देवताः ।
वचनाच्चापि विप्राणां स्वर्गलोकमवाप्नुयात् ॥ ३.२०३.१४ ॥
ผู้ใดทำให้พราหมณ์พอพระทัย เหล่าเทวดาก็พอพระทัยในผู้นั้น และด้วยถ้อยคำของพราหมณ์ ผู้นั้นย่อมบรรลุสวรรคโลก
3.203.15
अनन्तं पुण्यलोकं तु गन्ताऽसौ तु न संशयः ।
श्लेष्मादिभिर्व्याप्ततनुर्म्रियमाणोऽविचेतनः ॥ ३.२०३.१५ ॥
ผู้นั้นจะไปสู่โลกแห่งบุญอันไม่มีที่สิ้นสุดอย่างแน่นอน ไม่มีข้อสงสัย แม้ร่างกายจะถูกเสมหะและสิ่งอื่นๆ ครอบงำ และเขาหมดสติขณะกำลังสิ้นชีวิต
3.203.16
ब्राह्णा एव संपूज्याः पुण्यं स्वर्गमभीप्सता ।
श्राद्धकाले तु यत्नेन भोक्तव्या ह्यजुगुप्सिताः ॥ ३.२०३.१६ ॥
ผู้ที่ปรารถนาบุญและสวรรค์ พึงบูชาเฉพาะพราหมณ์เท่านั้น ในเวลาพิธีศราทธะ พึงเลี้ยงดูด้วยความเอาใจใส่เฉพาะผู้ที่ไม่มีตำหนิเท่านั้น
3.203.17
दुर्बलः कुनस्वी कुष्ठी मायावी कुण्डगोलकौ ।
वर्जनीयाः प्रयत्नेन काण्डपृष्ठाश्च देहिनः ॥ ३.२०३.१७ ॥
ผู้อ่อนแอ ผู้มีความบกพร่องทางร่างกายแบบซากศพ คนโรคเรื้อน ผู้หลอกลวง บุตรนอกสมรสชื่อกุณฑะและโคลกะ และผู้ค่อม ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิต ควรหลีกเลี่ยงด้วยความระมัดระวัง
3.203.18
जुगुप्सितं हि यच्छ्राद्धं दहत्यग्निरिवेन्धनम् ॥ ३.२०३.१८ ॥
เพราะพิธีศราทธะที่มีมลทินย่อมเผาผลาญ เหมือนไฟเผาเชื้อฟืน
3.203.19
ये ये श्राद्धे न पूज्यन्ते मूकान्धबधिरादयः ।
तेऽपिसर्वे नियोक्तव्या मिश्रिता वेदपारगैः ॥ ३.२०३.१९ ॥
ผู้ใดในหมู่คนใบ้ คนตาบอด คนหูหนวก และผู้คล้ายกันที่ไม่ได้รับการเคารพในพิธีศราทธะ คนเหล่านั้นทั้งหมดก็พึงได้รับการแต่งตั้ง ผสมกับผู้ที่เชี่ยวชาญพระเวทด้วย
3.203.20
प्रतिग्रहश्च वै देयः शृणु यस् युधिष्ठिर ।
प्रदातारं तथाऽऽत्मानं यस्तारयति शक्तिमान् ॥ ३.२०३.२० ॥
การรับทานก็พึงให้เช่นกัน จงฟังเถิด ข้าแต่ยุธิษฐิระ ผู้ที่มีความสามารถคือผู้ที่ช่วยให้ทั้งผู้ให้และตนเองข้ามพ้นได้
3.203.21
तस्मिन्देयं द्विजे दानं सर्वागमविजानता ।
प्रदातारं तथाऽऽत्मानं तारयेद्यः स शक्तिमान् ॥ ३.२०३.२१ ॥
ควรถวายทานแก่พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งที่รู้คัมภีร์ทั้งปวง ผู้ที่สามารถนำทั้งผู้ให้และตนเองข้ามไปได้ คนนั้นแหละคือผู้มีอำนาจ
3.203.22
न तथा हविषो होमैर्न पुष्पैर्नानुलेपनैः ।
अग्नयः पार्थ तुष्यन्ति यथा ह्यतिथिभोजने ॥ ३.२०३.२२ ॥
ไฟไม่พอพระทัยด้วยการบูชาด้วยเนยใส ด้วยดอกไม้ หรือด้วยการทาน้ำมันหอมเท่ากับที่พอพระทัยเมื่อได้เลี้ยงแขก โอ ปารถ
3.203.23
तस्मात्त्वंसर्वयत्नेन यतस्वातिथिभोजने ॥ ३.२०३.२३ ॥
เพราะฉะนั้น ท่านควรพยายามอย่างเต็มที่ในการเลี้ยงดูแขก
3.203.24
पादोदकंपादघृतंदीपमन्नं प्रतिश्रयम् ।
प्रयच्छन्ति तु ये राजन्नोपसर्पन्ति ते यमम् ॥ ३.२०३.२४ ॥
ผู้ใดถวายน้ำล้างเท้า น้ำมันเนยใสทาเท้า ประทีป อาหาร และที่พักพิง โอ กษัตริย์ ผู้นั้นย่อมไม่เข้าใกล้ยมราช
3.203.25
देवमाल्यापनयनं द्विजोच्छिष्टावमार्जनम् ।
आकल्पपरिचर्या च गात्रसंवाहनानि च।
अत्रैकैकं नृपश्रेष्ठ गोदानाद्व्यतिरिच्यते ॥ ३.२०३.२५ ॥
การปลดพวงมาลัยของเทพ การเช็ดล้างเศษอาหารของพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้ง การรับใช้ด้วยการจัดเครื่องแต่งกาย และการนวดแขนขา โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ แต่ละอย่างนี้ล้วนด้อยกว่าการถวายโค
3.203.26
कपिलायाः प्रदानात्तु मुच्यते नात्र संशयः ।
तस्मादलंकृतां दद्यात्कपिलां तु द्विजातये ॥ ३.२०३.२६ ॥
ผู้ที่ถวายโคสีน้ำตาลแดงย่อมพ้นบาปได้ ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้ เพราะฉะนั้น ควรถวายโคสีน้ำตาลแดงที่ประดับแล้วแก่พราหมณ์
3.203.27
श्रोत्रियाय दरिद्राय गृहस्थायाग्निहोत्रिणे ।
पुत्रदाराभिभूताय तथा ह्यनुपकारिणे ॥ ३.२०३.२७ ॥
ควรถวายแก่พราหมณ์ผู้รู้คัมภีร์ แก่คนยากจน แก่คฤหัสถ์ผู้ดูแลไฟอัคนิโหตร แก่ผู้ถูกลูกและภรรยาครอบงำ และเช่นเดียวกันแก่ผู้ที่ไม่เคยตอบแทนคุณ
3.203.28
एवंविधेषु दातव्या न समृद्धेषु भारत ।
को गुणो भरतश्रेष्ठ समृद्धेष्वभिवर्जितम् ॥ ३.२०३.२८ ॥
ควรให้ทานแก่คนเช่นนี้ ไม่ใช่แก่ผู้ที่มั่งคั่ง โอ ภารตะ โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ภรตะ การให้แก่ผู้มั่งคั่งจะมีคุณประโยชน์อะไร นั่นเป็นสิ่งที่ห้ามไว้
3.203.29
एकस्यैका प्रदातव्या न बहूनां कदाचन ।
सा गौर्विक्रयमापन्ना हन्यात्रिपुरुषं कुलम्।
न तारयति दातारं ब्राह्मणं नैव नैव तु ॥ ३.२०३.२९ ॥
โคหนึ่งตัวควรให้แก่คนหนึ่งคนเท่านั้น ไม่ควรให้แก่คนหลายคน โคตัวนั้นหากถูกขายไปแล้ว จะทำลายตระกูลไปถึงสามชั่วคน ทั้งไม่ช่วยให้ผู้ให้หรือพราหมณ์พ้นทุกข์ ไม่เคยเลย
3.203.30
ब्राह्मणस्य विशुद्धस्य सुवर्णं यः प्रयच्छति ।
सुवर्णानां शतं तेन दत्तं भवति शाश्वतम् ॥ ३.२०३.३० ॥
ผู้ใดถวายทองแก่พราหมณ์ผู้บริสุทธิ์ ผู้นั้นย่อมถือว่าได้ถวายทองหนึ่งร้อยชั่ง ทานนั้นจะคงอยู่ตลอดกาล
3.203.31
अनड्वाहं तु यो दद्याद्बलवन्तं धुरंधरम् ।
स निस्तरति दुर्गाणि स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.२०३.३१ ॥
ผู้ใดถวายวัวตัวผู้แข็งแรงที่เหมาะแก่การลากแอก ผู้นั้นย่อมข้ามพ้นภยันตรายทั้งหลาย และไปสู่สวรรคโลก
3.203.32
वसुंधरां तु यो दद्याद्द्विजाय विदुषात्मने ।
दातारं ह्यनुगच्छन्ति सर्वे कामाभिवाञ्छिताः ॥ ३.२०३.३२ ॥
ผู้ใดถวายแผ่นดินแก่พราหมณ์ผู้รอบรู้และมีใจสงบ วัตถุที่ปรารถนาทั้งปวงย่อมติดตามผู้ให้ไป
3.203.33
पृच्छन्ति चान्नदातारं वदन्ति पुरुषा भुवि ।
अध्वनि क्षीणगात्राश्च पांसुना चावकुण्ठिताः ॥ ३.२०३.३३ ॥
บนทาง ผู้คนที่ร่างกายซูบผอมและเปรอะไปด้วยฝุ่น ย่อมถามหาผู้ให้อาหาร และกล่าวถึงเขาบนแผ่นดิน
3.203.34
तेषामेव श्रमार्तानां यो ह्यन्नं कथयेद्बुधः ।
अन्नदातृसमः सोपि कीर्त्यते नात्र संशयः ॥ ३.२०३.३४ ॥
ผู้มีปัญญาที่บอกแก่ผู้เหนื่อยล้าเหล่านั้นว่าจะหาอาหารได้ที่ไหน ย่อมได้รับการสรรเสริญเทียบเท่าผู้ให้อาหาร ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
3.203.35
तस्मात्त्वं सर्वदानानि हित्वाऽन्नं संप्रयच्छ ह ।
न हीदृशं पुण्यफलं विचित्रामिह विद्यते ॥ ३.२०३.३५ ॥
เพราะฉะนั้น ท่านจงละทานอื่นทั้งหมดไว้ แล้วถวายอาหารเถิด เพราะไม่มีผลบุญอันน่าอัศจรรย์เท่านี้ในโลกนี้
3.203.36
यथाशक्ति च यो दद्यादन्नं विप्रेषु संस्कृतम् ।
स तेन कर्मणाऽऽप्नोति प्रजापतिसलोकताम् ॥ ३.२०३.३६ ॥
ผู้ใดตามกำลังของตน ถวายอาหารที่ปรุงแล้วแก่พราหมณ์ทั้งหลาย ผู้นั้นย่อมบรรลุโลกของประชาบดีด้วยกรรมนั้น
3.203.37
अन्नमेव विशिष्टं हि तस्मात्परतरं न च ।
अन्नं प्रजापतिश्चोक्तः स च संवत्सरो मतः ॥ ३.२०३.३७ ॥
อาหารนั่นแหละประเสริฐยิ่ง ไม่มีสิ่งใดสูงกว่านั้น อาหารถูกกล่าวว่าเป็นประชาบดี และถือกันว่าเป็นปีหนึ่ง
3.203.38
संवत्सरस्तु यज्ञोऽसौ सर्वं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ ३.२०३.३८ ॥
ปีนั้นนั่นแหละคือยัญ สรรพสิ่งตั้งอยู่ในยัญ เพราะฉะนั้น สรรพสัตว์ทั้งที่เคลื่อนที่ได้และที่เคลื่อนที่ไม่ได้ ล้วนอาศัยสิ่งนั้น
3.203.39
तस्मादन्नं विशिष्टं हि सर्वेभ्यइति विश्रुतम् ॥ ३.२०३.३९ ॥
เพราะฉะนั้น อาหารจึงเป็นที่รู้กันว่าประเสริฐที่สุดกว่าสิ่งทั้งปวง
3.203.40
येषां तटाकानि महोदकानि ।
वाप्यश्चकूपाश्चप्रतिश्रयाश्च।
अन्नस्य दानं मधुरा च वाणी ।
यमस्य ते निर्वचना भवन्ति ॥ ३.२०३.४० ॥
ผู้ที่มีสระน้ำใหญ่ที่เต็มไปด้วยน้ำ มีบ่อขั้นบันได มีบ่อน้ำและที่พักพิง ผู้ที่ให้ทานอาหารและพูดด้วยถ้อยคำอ่อนหวาน ย่อมเป็นผู้ที่ยมราชไม่ซักถามเมื่อถึงคราว
3.203.41
धान्यं श्रमेणार्जितवित्तसंचितं ।
विप्रे सुशीले प्रतियच्छते यः।
वसुंधरा तस्य भवेत्सुतुष्टा ।
धारां वसूनां प्रतिमुञ्चतीव ॥ ३.२०३.४१ ॥
ผู้ใดมอบธัญญาหารที่ได้มาด้วยแรงงานและสะสมไว้ ให้แก่พราหมณ์ผู้มีความประพฤติดี แผ่นดินก็จะพอพระทัยในผู้นั้นยิ่งนัก ราวกับหลั่งไหลกระแสแห่งทรัพย์สมบัติออกมา
3.203.42
अन्नदाः प्रथमं यान्ति सत्यवाक्यदनन्तरम् ।
अयाचितप्रदाता च समं यान्ति त्रयो जनाः ॥ ३.२०३.४२ ॥
ผู้ให้อาหารย่อมไปถึงก่อนเป็นอันดับแรก ต่อจากนั้นคือผู้พูดความจริง และผู้ให้โดยมิต้องขอ บุคคลทั้งสามประเภทนี้ไปถึงเสมอกัน
3.203.43
कौतूहलसमुत्पन्नः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ।
मार्कण्डेयं महात्मानं पुनरेव सहानुजः ॥ ३.२०३.४३ ॥
ด้วยความอยากรู้ยุธิษฐิระจึงทูลถามพระมาร์กัณเฑยะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่อีกครั้ง พร้อมกับน้องชายทั้งหลาย
3.203.44
यमलोकस्य चाध्वानमन्तरं मानुषस्य च ।
कीदृशं किंप्रमाणं वा कथं वा तन्महामुने।
तरन्ति पुरुषाश्चैव केनोपायेन शंस मे ॥ ३.२०३.४४ ॥
ข้าแต่มหามุนี ทางไปสู่โลกของพระยมและระยะทางระหว่างโลกมนุษย์กับโลกนั้นเป็นเช่นไร มีขนาดเท่าใด และมนุษย์จะข้ามไปได้ด้วยวิธีใด ขอทรงโปรดบอกข้าพเจ้าด้วยเถิด
3.203.45
सर्वगुह्यतनं प्रश्नं पवित्रमृषिसंस्तुतम् ।
कथयिष्यामि ते राजन्धर्मं धर्मभृतांवर ॥ ३.२०३.४५ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้เป็นยอดแห่งผู้ทรงธรรม คำถามของพระองค์เป็นความลับยิ่งกว่าความลับทั้งปวง บริสุทธิ์และเป็นที่สรรเสริญของฤๅษี ข้าพเจ้าจะกล่าวธรรมนั้นแก่พระองค์
3.203.46
षडशीतिसहस्राणि योजनानां नराधिप ।
यमलोकस्य चाध्वानमन्तरं मानुषस्य च ॥ ३.२०३.४६ ॥
ข้าแต่พระราชาแห่งมนุษย์ ทางไปสู่โลกของพระยมและระยะทางระหว่างโลกมนุษย์กับโลกนั้น ยาวแปดหมื่นหกพันโยชน์
3.203.47
आकाशं तदपानीयं घोरं कान्तारदर्शनम् ।
न तत्र वृक्षच्छाया वा पानीनं केतनानि च ॥ ३.२०३.४७ ॥
ทางนั้นเหมือนท้องฟ้า ไม่มีน้ำ น่าสะพรึงกลัว และปรากฏเหมือนป่ากันดาร ที่นั่นไม่มีร่มเงาของต้นไม้ ไม่มีน้ำ และไม่มีที่พักอาศัย
3.203.48
विश्रमेद्यत्र वै श्रान्तः पुरुषोऽध्वनि कर्शितः ।
नीयते यमदूतैस्तु यमस्वाज्ञाकरैर्बलात् ॥ ३.२०३.४८ ॥
ที่ใดที่บุรุษผู้เหน็ดเหนื่อยและอ่อนล้าบนทางปรารถนาจะพัก ที่นั่นทูตของพระยมซึ่งปฏิบัติตามพระบัญชาของพระยมเอง จะฉุดพาเขาไปโดยบังคับ
3.203.49
नराः स्त्रियस्तथैवान्ये पृथिव्यां जीवसंज्ञिताः ।
ब्रह्मणेभ्यः प्रदानानि नानारूपाणि पार्थिव ॥ ३.२०३.४९ ॥
ข้าแต่พระราชา มนุษย์ สตรี และผู้อื่นทั้งหลายบนแผ่นดินซึ่งเรียกว่าสิ่งมีชีวิต ย่อมถวายทานหลากหลายชนิดแก่พราหมณ์
3.203.50
हयादीनां प्रकृष्टानि तेऽध्वानं यान्ति वै नराः ।
सन्निवार्यातपं यानति च्छत्रेणैव हि च्छत्रदाः ॥ ३.२०३.५० ॥
ผู้ที่ถวายทานอันประเสริฐ เช่นม้าเป็นต้น ย่อมเดินทางไปตามเส้นทางนั้น ผู้ที่ถวายร่มย่อมไปพร้อมกับร่มที่กันแดดให้
3.203.51
तृप्ताश्चैवान्नदातारो ह्यतृप्ताश्चाप्यनन्नदाः ।
वस्त्रिणो वस्त्रदा यान्ति अवस्त्रा यान्त्यवस्त्रदाः ॥ ३.२०३.५१ ॥
ผู้ให้อาหารย่อมไปด้วยความอิ่มเอิบ ส่วนผู้ไม่ให้อาหารย่อมไปด้วยความหิวโหย ผู้ให้ผ้าย่อมไปด้วยการมีผ้าปกคลุม ส่วนผู้ไม่ให้ผ้าย่อมไปโดยไม่มีผ้า
3.203.52
हिरण्यदाः सुखं यान्ति पुरुषास्त्वभ्यलंकृताः ।
भूमिदास्तुसुखं यान्ति सर्वैः कामैः सुतर्पिताः ॥ ३.२०३.५२ ॥
ผู้ให้ทองคำย่อมไปอย่างเป็นสุข ประดับประดาด้วยเครื่องอลังการ ผู้ให้ที่ดินย่อมไปอย่างเป็นสุข อิ่มเอิบในความปรารถนาทั้งปวง
3.203.53
यान्ति चैवापरिक्लिष्टा नरा सस्यप्रदावकाः ।
नराः सुखतरं यान्ति विमानेषु गृहप्रदाः ॥ ३.२०३.५३ ॥
ผู้ที่ให้ธัญญาหารย่อมไปโดยไม่เดือดร้อน และมีความอุดมสมบูรณ์ ผู้ที่ให้เรือนย่อมไปอย่างสุขสบายยิ่งกว่า ในวิมานบนสวรรค์
3.203.54
पानीयदा ह्यतृषिताः प्रहृष्टमनसो नराः ।
पन्थानं द्योतयन्तश्च यान्ति दीपप्रदाः सुखम् ॥ ३.२०३.५४ ॥
ผู้ให้น้ำย่อมไปโดยไม่กระหายน้ำ ด้วยใจที่เบิกบาน ผู้ให้ประทีปย่อมไปอย่างเป็นสุข โดยส่องทางให้สว่าง
3.203.55
गोप्रदास्तु सुखं यान्ति निर्मुक्ताः सर्वपातकैः ।
विमानैर्हंससंयुक्तैर्यान्ति मासोपवासिनः ॥ ३.२०३.५५ ॥
ผู้ให้โคย่อมไปอย่างเป็นสุข หลุดพ้นจากบาปทั้งปวง ผู้ที่อดอาหารหนึ่งเดือนย่อมไปในวิมานที่เทียมด้วยหงส์
3.203.56
तथा बर्हिप्रयुक्तैश्च षष्ठरात्रोपवासिनः ।
त्रिरात्रं क्षपते यस्तु एकभक्तेन पाण्डव ॥ ३.२०३.५६ ॥
เช่นเดียวกัน ผู้ที่ใช้หญ้ากุศะและผู้ที่อดอาหารหกราตรี และท่านผู้เป็นปาณฑพ ผู้ที่ผ่านสามราตรีด้วยการฉันมื้อเดียวต่อวัน
3.203.57
अन्तरा चैव नाश्नाति तस्य लोका ह्यनामयाः ।
पानीयस्य गुणा दिव्याः प्रेतलोकसुखावहाः ॥ ३.२०३.५७ ॥
สำหรับผู้ที่ไม่ฉันอาหารในระหว่างนั้น โลกของเขาย่อมปราศจากโรคภัยแน่นอน คุณสมบัติอันทิพย์ของน้ำนำความสุขมาสู่แม้แต่โลกของผู้ตาย
3.203.58
तत्र पुष्पोदका नाम नदी तेषां विधीयते ।
शीतलं सलिलं तत्रपिबन्ति ह्यमृतोपमम् ॥ ३.२०३.५८ ॥
ที่นั่นมีแม่น้ำชื่อปุษโปทาที่กำหนดไว้สำหรับพวกเขา ที่นั่นพวกเขาดื่มน้ำเย็นซึ่งเปรียบดั่งน้ำอมฤต
3.203.59
ये चदृष्कृतकर्माणः पूयं तेषां विधीयते ।
एवं नदी महाराज सर्वकामप्रदा हि सा ॥ ३.२०३.५९ ॥
ส่วนผู้ที่กระทำกรรมชั่ว มีหนองเป็นสิ่งที่กำหนดไว้สำหรับพวกเขา ข้าแต่มหาราช แม่น้ำนั้นย่อมให้ความปรารถนาทั้งปวงฉันนั้น
3.203.60
तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र पूजयैनान्यथाविधि ।
अध्वनिं क्षीणगात्रश्च पथि पांशुसमन्वितः ॥ ३.२०३.६० ॥
เพราะฉะนั้น ข้าแต่จอมกษัตริย์ พระองค์เองก็ควรบูชาผู้เหล่านั้นตามวิธีที่กำหนด คือผู้เดินทางที่มีร่างกายซูบผอม และมีฝุ่นทางเดินปกคลุมอยู่
3.203.61
पृच्छते ह्यन्नदातारं गृहमायाति चाशया ।
तं पूजयाथ यत्नेन सोऽतिथिर्ब्राह्यणश्च सः ॥ ३.२०३.६१ ॥
ผู้ที่มาถึงเรือนของผู้ให้อาหารด้วยความหวังและขอสิ่งใด จงบูชาเขาด้วยความเอาใจใส่ เขาคืออติถิและเป็นพราหมณ์
3.203.62
तं यान्तमनुगच्छन्ति देवाः सर्वे सवासवाः ।
तस्मिन्संपूजिते प्रीता निराशा यान्त्यपूजिते ॥ ३.२०३.६२ ॥
เมื่อเขาจากไป เทวดาทั้งปวงพร้อมด้วยวาสวะย่อมติดตามเขาไป เมื่อได้รับการบูชา พวกเทวดาก็พอพระทัย แต่เมื่อไม่ได้รับการบูชา พวกเขาก็จากไปด้วยความผิดหวัง
3.203.63
तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र पूजयैनं यथाविधि ।
एतत्ते शतशः प्रोक्तं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२०३.६३ ॥
ดังนั้น ข้าแต่จอมกษัตริย์ พระองค์ก็ควรบูชาเขาตามที่กำหนดไว้ เรื่องนี้ข้าได้กล่าวแก่พระองค์มาแล้วนับร้อยครั้ง พระองค์ยังปรารถนาจะฟังอะไรอีกเล่า
3.203.64
पुनः पुनरहं श्रोतुं कथां धर्मसमाश्रयाम् ।
पुण्यामिच्छामि धर्मज्ञ कथ्यमानां त्वया विभो ॥ ३.२०३.६४ ॥
ยุธิษฐิระกล่าวว่า ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องราวอันศักดิ์สิทธิ์ที่ตั้งอยู่บนธรรมนี้ซ้ำแล้วซ้ำอีก ข้าแต่ท่านผู้ยิ่งใหญ่ ข้าแต่ผู้รู้ธรรม ข้าพเจ้าปรารถนาฟังเรื่องที่ท่านเล่าอันเป็นบุญนี้
3.203.65
धर्मान्तरं प्रति कथां कथ्यमानां मया नृप ।
सर्वपापहरां नित्यं शृणुष्वावहितो मम ॥ ३.२०३.६५ ॥
มารกัณเฑยะกล่าวว่า ข้าแต่พระราชา เรื่องนี้ข้าเล่าถึงธรรมอีกแง่หนึ่ง เรื่องนี้ขจัดบาปทั้งปวงอยู่เสมอ จงฟังข้าด้วยความตั้งใจเถิด
3.203.66
कपिलायां तु दत्तायां यत्फलंज्येष्ठपुष्करे ।
तत्फलंभरतश्रेष्ठ विप्राणां पादधावने ॥ ३.२०३.६६ ॥
มารกัณเฑยะกล่าวว่า ผลบุญที่เกิดจากการถวายโคสีน้ำตาลที่จเยษฐปุษกร ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ ผลบุญนั้นก็เกิดจากการล้างเท้าของพราหมณ์ทั้งหลาย
3.203.67
द्विजपादोदकक्लिन्ना यावत्तिष्ठति मेदिनी ।
तावत्पुष्करपर्णेन पिबन्ति पितरो जलम् ॥ ३.२०३.६७ ॥
ตราบใดที่แผ่นดินยังชุ่มด้วยน้ำที่ล้างเท้าของทวิชา ตราบนั้นบรรพบุรุษจะดื่มน้ำผ่านใบบัว
3.203.68
स्वागतेनाग्नयस्तृप्ता आसनेन शतक्रतुः ।
पितरः पादशौचेन अन्नाद्येन प्रजापतिः ॥ ३.२०३.६८ ॥
เหล่าอัคนีย่อมอิ่มด้วยการต้อนรับ ศตกรตุ (พระอินทร์) อิ่มด้วยการถวายอาสน์ บรรพบุรุษอิ่มด้วยการล้างเท้า และพระปชาบดีอิ่มด้วยอาหารและสิ่งที่คล้ายกัน
3.203.69
यावद्वत्सस्य पादौ द्वौ शिरश्चैव प्रदृश्यते ।
तस्मिन्काले प्रदातव्या प्रयतेनान्तरात्मना ॥ ३.२०३.६९ ॥
ตราบใดที่เท้าทั้งสองและศีรษะของลูกโคยังปรากฏให้เห็น ในขณะนั้นควรถวายโคด้วยจิตใจที่สำรวมระวัง
3.203.70
अन्तरिक्षगतो वत्सो यावद्योन्यां प्रदृश्यते ।
तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति ॥ ३.२०३.७० ॥
ตราบใดที่ลูกโคซึ่งอยู่ในอากาศปรากฏให้เห็นที่ช่องคลอด ตราบนั้นแม่โคก็พึงรู้ว่าเป็นแผ่นดิน ตราบเท่าที่มันยังไม่ปล่อยครรภ์
3.203.71
यावन्ति तस्यां रोमाणि वत्सस्य च युधिष्ठिर ।
तावद्युगसहस्राणि स्वर्लोके महीयते ॥ ३.२०३.७१ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ ขนของแม่โคและลูกโคมีจำนวนเท่าใด ผู้นั้นจะได้รับการยกย่องในสวรรค์นานเท่านั้นพันยุค
3.203.72
सुवर्णनासां यः कृत्वा सखुरां कृष्णधेनुकाम् ।
तिलैः प्रच्छादितां दद्यात्सर्वरत्नैरलंकृताम् ॥ ३.२०३.७२ ॥
ผู้ใดจัดเตรียมโคดำที่มีจมูกและกีบเป็นทอง โปรยงาคลุมไว้ ประดับด้วยอัญมณีทั้งปวง แล้วถวายให้
3.203.73
प्रतिग्रहं गृहीत्वा यः पुनर्ददति साधवे ।
फलानां फलमश्नाति तदा दत्त्वा च भारत ॥ ३.२०३.७३ ॥
ข้าแต่ผู้สืบสายภรตะ ผู้ใดรับของทานแล้วนำไปถวายแก่ผู้ดีอีก ผู้นั้นย่อมได้เสวยผลแห่งผลเพราะได้ให้ทานนั้นไป
3.203.74
ससमुद्रगुहा तेन सशैलवनकानना ।
चतुरन्ता भवेद्दत्ता पृथिवी नात्र संशयः ॥ ३.२०३.७४ ॥
ผู้นั้นย่อมได้ถวายแผ่นดินที่มีสี่ฝั่งทะเลเป็นขอบเขต พร้อมทั้งมหาสมุทร ถ้ำ ภูเขา ป่าไม้และสวน ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
3.203.75
अन्तर्जानुशयो यस्तु भुञ्जते सक्तभाजनः ।
यो द्विजः शब्दरहितं संयन्तुस्तारणाय वै ॥ ३.२०३.७५ ॥
ทวิชาผู้นอนงอเข่าและฉันจากภาชนะที่มีข้าวบาร์เลย์ป่น โดยไม่พูดจา ย่อมช่วยให้ผู้สำรวมตนพ้นจากทุกข์ได้อย่างแน่นอน
3.203.76
ये पानीयानि ददति तथाऽन्ये ये द्विजातयः ।
जपन्ति संहितां सम्यक्ते नित्यं तारणक्षमाः ॥ ३.२०३.७६ ॥
ผู้ที่ถวายน้ำ และทวิชาอื่นๆ ที่สวดสังหิตาอย่างถูกต้อง ย่อมสามารถช่วยผู้อื่นให้พ้นทุกข์ได้เสมอ
3.203.77
हव्यंकव्यं च यत्किंचित्सर्वं तच्छ्रोत्रियोऽर्हति ।
दत्तं हि श्रोत्रिये साधौज्यलितेऽग्नौ यथा हुतम् ॥ ३.२०३.७७ ॥
สิ่งใดก็ตามที่ถวายเป็นเครื่องบูชาหรือเครื่องสังเวยแก่บรรพบุรุษ สิ่งทั้งปวงนั้นย่อมควรแก่พราหมณ์ผู้รอบรู้ในคัมภีร์ เพราะสิ่งที่ถวายแก่ผู้รอบรู้และผู้ดีก็เหมือนเครื่องบูชาที่ใส่ลงในกองไฟที่กำลังลุกโชน
3.203.78
मन्युप्रहरणा विप्रा न विप्राः शस्त्रयोधिनः ।
निहन्युर्मन्युना विप्रा वज्रपाणिरिवासुरान् ॥ ३.२०३.७८ ॥
พราหมณ์มีความโกรธเป็นอาวุธ พราหมณ์มิใช่นักรบที่ต่อสู้ด้วยศาสตราวุธ พราหมณ์อาจสังหารด้วยความโกรธ เหมือนผู้ถือสายฟ้าสังหารอสูร
3.203.79
धर्माश्रितेयं तु कथा कथिता हि तवानघ ।
यां श्रुत्वा मुनयः प्रीता नैमिषारण्यवासिनः ॥ ३.२०३.७९ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป เรื่องราวอันตั้งอยู่บนธรรมนี้ได้ถูกเล่าแก่ท่านแล้ว ฤๅษีผู้อาศัยอยู่ในป่านัยมิศะเมื่อได้ฟังก็พอพระทัย
3.203.80
वीतशोकभयक्रोधा विपाप्मानस्तथैव च ।
श्रुत्वेमां तु कथां राजन्भवन्तीह तु मानवाः ॥ ३.२०३.८० ॥
ข้าแต่พระราชา มนุษย์ผู้ได้ฟังเรื่องนี้ย่อมพ้นจากความเศร้าโศก ความกลัว และความโกรธ ทั้งยังพ้นจากบาปในโลกนี้ทันทีด้วย
3.203.81
किं तच्छौचं भवेद्येन विप्रः शुद्धः सदा भवेत् ।
तदिच्छामि महाप्राज्ञ श्रोतुं धर्मभृतांवर ॥ ३.२०३.८१ ॥
ความบริสุทธิ์ใดเล่าที่ทำให้พราหมณ์บริสุทธิ์อยู่เสมอ ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่ง ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ทรงธรรม ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนั้น
3.203.82
वाक्शौचं क्रमशौचं च यच्च शौचं जलात्मकम् ।
त्रिभिः शौचैरुपेतो यः स स्वर्गी नात्र संशयः ॥ ३.२०३.८२ ॥
ผู้ที่ประกอบด้วยความบริสุทธิ์ทั้งสามประการ คือความบริสุทธิ์ทางวาจา ความบริสุทธิ์ทางการประพฤติ และความบริสุทธิ์ที่เกิดจากน้ำ ผู้นั้นย่อมได้ไปสวรรค์ ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัย
3.203.83
सायं प्रातश्च संध्यां यो ब्राह्मणोऽभ्युपसेवते ।
प्रजपन्पावनीं देवीं गायत्रीं वेदमातरम् ॥ ३.२०३.८३ ॥
พราหมณ์ผู้ประกอบพิธีสนธยาอย่างขยันขันแข็งทั้งเช้าและเย็น สวดภาวนาเทวีผู้ชำระให้บริสุทธิ์ คือพระคายตรี ผู้เป็นมารดาแห่งพระเวท
3.203.84
स तया पावितो देव्या ब्राह्मणो नष्टकिल्बिषः ।
न सीदेत्प्रतिगृह्णानो महीमपि ससागराम् ॥ ३.२०३.८४ ॥
พราหมณ์ผู้ได้รับการชำระให้บริสุทธิ์โดยเทวีนั้น บาปของเขาถูกทำลายแล้ว แม้รับทานแผ่นดินพร้อมด้วยมหาสมุทร เขาก็จะไม่จมลง
3.203.85
ये चास् दारुणा केचिद्ग्रहाः सूर्यादयो दिवि ।
ते चास्य सौम्या जायन्ते शिवाः शिवतराः सदा ॥ ३.२०३.८५ ॥
และบรรดาดาวร้ายใดๆ ที่อยู่บนท้องฟ้า เริ่มตั้งแต่พระอาทิตย์เป็นต้น ก็จะกลายเป็นดาวอ่อนโยนและเป็นมงคลยิ่งแก่เขาเสมอ
3.203.86
सर्वेनानुगतं चैनं दारुणाः पिशिताशनाः ।
घोररूपा महाकाया धर्षयन्ति द्विजोत्तमम् ॥ ३.२०३.८६ ॥
สัตว์ร้ายกินเนื้อ มีรูปร่างน่ากลัวและร่างกายใหญ่โต ทั้งหมดตามติดเขาไป ย่อมโจมตีพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดนั้น
3.203.87
नाध्यापनाद्याजनाद्वा अन्यायाद्वा प्रतिग्रहात् ।
दोषो भवति विप्राणां ज्वलिताग्निससा द्विजाः ॥ ३.२०३.८७ ॥
การสอน การประกอบพิธีบูชายัญให้ผู้อื่น การรับทานโดยไม่ชอบธรรม หรือการรับของทาน ย่อมไม่เป็นความผิดแก่พราหมณ์ ข้าแต่ผู้เกิดสองครั้ง พวกเขาเปรียบเหมือนไฟที่กำลังลุกโชน
3.203.88
दुर्वेदा वा सुवेदा वा प्राकृताः संस्कृतास्तथा ।
ब्राह्मणा नावमन्तव्या भस्मच्छन्ना इवाग्नयः ॥ ३.२०३.८८ ॥
ไม่ว่าจะเป็นผู้เรียนพระเวทไม่ดีหรือเรียนดี ไม่ว่าจะเป็นผู้สามัญหรือผู้ได้รับการขัดเกลา ไม่ควรดูหมิ่นพราหมณ์ พวกเขาเปรียบเหมือนไฟที่ถูกเถ้าปกคลุมอยู่
3.203.89
यथा श्मशाने दीप्तौजाः पावको नैव दुष्यति ।
एवं विद्वानविद्वान्वा ब्राह्मणो दैवतं महत् ॥ ३.२०३.८९ ॥
เหมือนไฟที่ลุกโชนในป่าช้าจะไม่เคยถูกมลทิน ฉันใด พราหมณ์ผู้รู้หรือไม่รู้ก็เป็นเทวดาอันยิ่งใหญ่ ฉันนั้น
3.203.90
प्राकरैश्च पुरद्वारैः प्रासादैश्च पृथग्विधैः ।
नगराणि न शोभन्ते हीनानि ब्राह्मणोत्तमैः ॥ ३.२०३.९० ॥
เมืองทั้งหลาย แม้จะมีกำแพงป้อม ประตูเมือง และปราสาทหลายรูปแบบ ก็ไม่งดงามเมื่อขาดพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด
3.203.91
वेदाढ्ञा वृत्संपन्ना ज्ञानवन्तस्तपस्विनः ।
यत्रतिष्न्ति वै विप्रास्तन्नाम नगरं नृप ॥ ३.२०३.९१ ॥
ข้าแต่พระราชา ที่ใดมีพราหมณ์ผู้ร่ำรวยในพระเวท ประกอบด้วยความประพฤติดี มีปัญญาและบำเพ็ญตบะ ที่นั่นนั่นแหละคือชื่อของเมืองนั้น
3.203.92
व्रजे वाऽप्यथवाऽरण्ये यत्रसन्ति बहुश्रुताः ।
तत्तन्नगरमित्याहुः पार्थ तीर्थं च तद्भवेत् ॥ ३.२०३.९२ ॥
ไม่ว่าจะในคอกโค หรือในป่า ที่ใดมีผู้รอบรู้มากอาศัยอยู่ ที่นั่นเขาเรียกว่าเมือง ข้าแต่บุตรแห่งปฤถา และที่นั่นย่อมเป็นท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์
3.203.93
रक्षितारं च राजानं ब्राह्मणं च तपस्विनम् ।
अभिगम्याभिपूज्याथ सद्यः पापात्प्रमुच्यते ॥ ३.२०३.९३ ॥
เมื่อเข้าไปหาและบูชาพระราชาผู้ปกป้องและพราหมณ์ผู้บำเพ็ญตบะ บุคคลก็พ้นจากบาปในทันที
3.203.94
पुण्यतीर्थाभिषेकं च पवित्राणां च कीर्तनम् ।
सद्भिः संभाषणं चैव प्रशस्तं कीर्त्यते बुधैः ॥ ३.२०३.९४ ॥
การอาบน้ำในท่าศักดิ์สิทธิ์ การสรรเสริญผู้บริสุทธิ์ และการสนทนากับผู้ดี ผู้รู้ทั้งหลายกล่าวว่าเป็นสิ่งประเสริฐ
3.203.95
साधुसङ्गमपूतेन वाक्सुभाषितवारिणा ।
पवित्रीकृतमात्मानं सन्तो मन्न्ति नित्यशः ॥ ३.२०३.९५ ॥
ผู้ดีย่อมพิจารณาตนเองเสมอว่าบริสุทธิ์แล้ว ชำระด้วยการคบหาผู้ดีและด้วยน้ำคือถ้อยคำที่กล่าวดี
3.203.96
त्रिदण्डधारणं मौनं जटाभारोऽथ मुण्डनम् ।
वल्कलाजिनसंवेष्टं व्रतचर्याऽभिषेचनम् ॥ ३.२०३.९६ ॥
การถือไม้เท้าสามอัน การนิ่งเงียบ การไว้ผมเกล้าเป็นมวย การโกนศีรษะ การนุ่งห่มเปลือกไม้และหนังสัตว์ การปฏิบัติตามวัตร และการอาบน้ำตามพิธี
3.203.97
अग्निहोत्रं वने वासः शरीरपरिशोषणम् ।
सर्वाण्येतानि मिथ्या स्युर्यदि भावो न निर्मलः ॥ ३.२०३.९७ ॥
การบูชาไฟอัคนิโหตร การอยู่ในป่า การทำให้ร่างกายแห้งเหือด สิ่งเหล่านี้ทั้งหมดจะเป็นของเปล่า หากจิตใจไม่บริสุทธิ์
3.203.98
विशुद्धिं चक्षुरादीनां षण्णामिन्द्रियगामिनाम् ।
विकारि तेषां राजेन्द्र सुदुष्करतरं मनः ॥ ३.२०३.९८ ॥
ข้าแต่จอมราชาแห่งกษัตริย์ การชำระอินทรีย์ทั้งหกที่มีดวงตาเป็นต้น ซึ่งแล่นไปสู่อารมณ์ของตน และใจของอินทรีย์เหล่านั้นซึ่งหวั่นไหว เป็นสิ่งที่ยากยิ่ง
3.203.99
ये पापानि न कुर्वन्ति मनोवाक्कर्मबुद्धिभिः ।
ते तपन्ति महात्मानो न शरीरस्य शोषणम् ॥ ३.२०३.९९ ॥
ผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้นที่ไม่ทำบาปด้วยใจ วาจา การกระทำ และปัญญา ท่านเหล่านั้นบำเพ็ญตบะ โดยไม่ได้ทำให้ร่างกายแห้งเหือด
3.203.100
न ज्ञातिभ्यो दया यस्य शुक्लदेहोऽविकल्मषः ।
हिंसा सा तपसस्तस्य नानाशित्वं तपः स्मृतम् ॥ ३.२०३.१०० ॥
ผู้ที่ไม่มีความเมตตาแม้ต่อญาติ แม้ร่างกายจะขาวสะอาดปราศจากมลทิน การบำเพ็ญตบะของเขาก็คือการเบียดเบียน ส่วนการงดอาหารด้วยวิธีต่างๆ นั้นถือกันว่าเป็นตบะ
3.203.101
तिष्ठन्गृहे चैव मुनिर्नित्यं शुचिरलंकृतः ।
यावज्जीवं दयावांश् सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.२०३.१०१ ॥
แม้อยู่ในเรือน มุนีพึงเป็นผู้บริสุทธิ์และประดับตนด้วยความดีอยู่เสมอ ผู้มีเมตตาตลอดชีวิต ย่อมพ้นจากบาปทั้งปวง
3.203.102
न हि पापानि कर्माणि शुद्ध्यन्त्यनशनादिभिः ।
सीदत्यनशनादेव मांसशोणितलेपनः ॥ ३.२०३.१०२ ॥
บาปกรรมไม่ได้ถูกชำระล้างด้วยการอดอาหารและสิ่งทำนองนั้น ผู้ที่เปรอะเปื้อนด้วยเนื้อและเลือดย่อมเหี่ยวเฉาไปเพียงเพราะการอดอาหาร
3.203.103
अज्ञातं कर्म कृत्वा च क्लेशो नान्यत्प्रहीयते ।
नाग्निर्दहति कर्माणि भावशून्यस्य देहिनः ॥ ३.२०३.१०३ ॥
แม้ได้ทำกรรมโดยไม่รู้ตัว ความทุกข์ก็ไม่หลุดพ้นไปด้วยวิธีอื่นใด ไฟย่อมไม่เผากรรมของผู้มีชีวิตที่ปราศจากสติรู้ภายใน
3.203.104
पुण्यादेव प्रव्रजन्ति शुध्यन्त्यनशनानि च ।
न मूलफलभक्षित्वान्न मौनान्नानिलाशनात् ॥ ३.२०३.१०४ ॥
ผู้คนออกบวชได้เพราะบุญ และย่อมบริสุทธิ์ด้วยการอดอาหาร มิใช่ด้วยการกินรากไม้และผลไม้ มิใช่ด้วยการนิ่งเงียบ มิใช่ด้วยการดำรงชีพด้วยลม
3.203.105
शिरसो मुण्डनाद्वाऽपि न स्थानकुटिकासनात् ।
न जटाधारणाद्वाऽपिन तु स्थानकुटिकासनात्। ॥ ३.२०३.१०५ ॥
มิใช่ด้วยการโกนศีรษะ มิใช่ด้วยการยืนหรือนั่งในกระท่อม มิใช่ด้วยการไว้ผมเกล้าเป็นชฎา และก็มิใช่ด้วยการยืนหรือนั่งในกระท่อมเช่นกัน
3.203.106
नित्यं ह्यनशनाद्वाऽपि नाग्निशुश्रूषणादपि ।
न चोदकप्रवेशेन न च क्ष्माशयनादपि ॥ ३.२०३.१०६ ॥
มิใช่ด้วยการอดอาหารเป็นนิตย์ มิใช่ด้วยการปรนนิบัติไฟ มิใช่ด้วยการลงในน้ำ และมิใช่ด้วยการนอนบนพื้นดินเปล่า
3.203.107
ज्ञानेन कर्मणा वापि जरामरणमेव च ।
व्याधयश्च प्रहीयन्ते प्राप्यते चोत्तमं पदम् ॥ ३.२०३.१०७ ॥
ด้วยความรู้หรือด้วยกรรม ความแก่และความตายย่อมถูกละทิ้งไปจริง และโรคทั้งหลายก็ถูกทิ้งไว้เบื้องหลัง บุคคลย่อมบรรลุฐานะอันสูงสุด
3.203.108
बीजानि ह्यग्निदग्धानि न रोहन्ति पुनर्यथा ।
ज्ञानदग्धैस्तधा क्लेशैर्नात्मा संडुज्यते पुनः ॥ ३.२०३.१०८ ॥
เมล็ดพืชที่ถูกไฟเผาแล้ว ย่อมไม่งอกขึ้นอีกฉันใด อาตมันก็ฉันนั้น เมื่อกิเลสถูกความรู้เผาแล้ว ย่อมไม่ถูกผูกเข้าอีก
3.203.109
आत्मना विप्रहीणानि काष्ठकुण्ठोपमानि च ।
विनश्यन्ति न संदेहः फेनानीव महार्णवे ॥ ३.२०३.१०९ ॥
ผู้ที่ถูกตัดขาดจากอาตมัน เหมือนไม้และตอที่ตัดทิ้ง ย่อมพินาศไปโดยไม่ต้องสงสัย เหมือนฟองคลื่นในมหาสมุทร
3.203.110
आत्मानं विन्दते येन सर्वभूतगुहाशयम् ।
श्लोकेन यदि वाऽर्धेन क्षीणं तस्य प्रयोजनम् ॥ ३.२०३.११० ॥
ผู้ใดพบอาตมันที่สถิตอยู่ในถ้ำแห่งภูตทั้งปวง แม้ด้วยหนึ่งโศลกหรือเพียงครึ่งโศลก ประโยชน์ของผู้นั้นก็สำเร็จแล้ว
3.203.111
द्व्यक्षरादभिसंधाय केचिच्छ्लोकपदाङ्कितैः ।
शतैरन्यैः सहस्रैश्च प्रत्ययो मोक्षलक्षणम् ॥ ३.२०३.१११ ॥
บางคนมุ่งหมายจากพยางค์สองพยางค์ ด้วยร้อยและพันของคัมภีร์อื่นที่มีบาทโศลกกำกับ ความเชื่อมั่นนั้นเป็นเครื่องหมายแห่งโมกษะ
3.203.112
नायं लोकोस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ।
ऊटुर्ज्ञानविदो वृद्धाः प्रत्ययो मोक्षलक्षणम् ॥ ३.२०३.११२ ॥
ผู้มีใจเต็มด้วยความสงสัย ย่อมไม่มีโลกนี้ ไม่มีโลกหน้า และไม่มีความสุข ดังที่ผู้รู้ความจริงผู้เฒ่าได้กล่าวไว้ ความเชื่อมั่นเป็นเครื่องหมายแห่งโมกษะ
3.203.113
विदितार्थस्तु वेदानां परिवेद प्रयोजनम् ।
उद्विजेत्स तु देवेभ्यो दावाग्नेरिव मानवः ॥ ३.२०३.११३ ॥
ผู้ที่เข้าใจความหมายของพระเวทและรู้จักจุดประสงค์ของพระเวทอย่างถ่องแท้ ย่อมถอยห่างแม้จากเทพทั้งหลาย ดังถอยห่างจากไฟป่า
3.203.114
शुष्कं तर्कं परित्यज्यआश्रयस्व श्रुतिं स्मृतिम् ।
एकाराभिसंबद्धं तत्त्वं हेतुभिरिच्छसि।
बुद्धिर्न तस्य सिद्ध्येत साधनस्य विपर्ययात् ॥ ३.२०३.११४ ॥
จงละการให้เหตุผลแห้งแล้ง และพึ่งพาศรุติกับสมฤติเถิด ท่านแสวงหาสัจธรรมที่ผูกกับพยางค์เอ้วยเหตุผล แต่เพราะวิธีการกลับตาลปัตร ปัญญาจึงไม่อาจทำให้สำเร็จได้
3.203.115
वेद्यं पूर्वं वेदितव्यं प्रयत्ना-
त्तद्धीर्वेदस्तस्य वेदः शरीरम्।
वेदस्तत्त्वं तत्समासोपलब्धिः ।
क्लीबस्त्वात्मा न स वेद्यं न वेदः ॥ ३.२०३.११५ ॥
สิ่งที่ต้องรู้ก่อนนั้น ต้องรู้ด้วยความเพียร ความเข้าใจในสิ่งนั้นคือพระเวท พระเวทของสิ่งนั้นคือร่างกาย พระเวทคือสัจธรรม การบรรลุโดยย่อของสิ่งนั้น แต่อาตมันเป็นกลางเพศ จึงไม่ใช่สิ่งที่พึงรู้ และไม่ใช่พระเวท
3.203.116
वेदोक्तमायुर्देवानामाशिषश्चैव कर्मणाम् ।
फलत्यनुयुगं लोके प्रभावश्च शरीरिणाम् ॥ ३.२०३.११६ ॥
อายุขัยของเทพทั้งหลายที่พระเวทกล่าวไว้ พรแห่งกรรมทั้งหลาย และผลของกรรมย่อมออกผลในโลกทุกยุค อำนาจของสัตว์ผู้มีร่างก็เช่นนั้น
3.203.117
इन्द्रियाणां प्रसादेन तदेतत्परिवर्जयेत् ।
तस्मादनशनं दिव्यं निरुद्धेन्द्रियगोचरम् ॥ ३.२०३.११७ ॥
ด้วยความสงบของอินทรีย์ พึงละสิ่งทั้งปวงนี้เสีย เพราะฉะนั้น การอดอาหารอันศักดิ์สิทธิ์ เมื่อควบคุมอารมณ์ของอินทรีย์ไว้ได้ จึงประเสริฐที่สุด
3.203.118
तपसा स्वर्गगमनं भोगो दानेन जायते ।
ज्ञानेन मोक्षो विज्ञेयस्तीर्थस्नानादघक्षयः ॥ ३.२०३.११८ ॥
ด้วยตบะย่อมไปสวรรค์ ด้วยทานย่อมได้รับความสุข ด้วยความรู้พึงรู้ถึงโมกษะ และด้วยการอาบน้ำในตีรถ บาปย่อมสิ้นไป
3.203.119
एवमुक्तस्तु राजेन्द्र प्रत्युवाच महायशाः ।
भगवञ्श्रोतुमिच्छामि प्रदानविधिमुत्तमम् ॥ ३.२०३.११९ ॥
ครั้นได้รับคำกล่าวเช่นนั้น ข้าแต่จอมกษัตริย์ ผู้มียศยิ่งใหญ่จึงตอบว่า ข้าแต่ท่านผู้เป็นมงคล ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังวิธีแห่งการให้ทานอันสูงสุด
3.203.120
यत्तत्पृच्छसि राजेन्द्रदानधर्मं युधिष्ठिर ।
इष्टं चेदं सदा मह्यं राजन्गौरवतस्तथा ॥ ३.२०३.१२० ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ยุธิษฐิระ ท่านถามถึงธรรมแห่งการให้ทาน ซึ่งเป็นที่รักของข้าพเจ้าเสมอมา และด้วยความเคารพต่อท่าน ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าจึงจะกล่าว
3.203.121
शृणु दानरहस्यानि श्रुतिस्मृत्युदितानि च ।
छायायां करिणः श्राद्धं तत्कर्म परिवीजितम्।
दशकल्पायुतानीह न क्षीयेत युधिष्ठिर ॥ ३.२०३.१२१ ॥
ยุธิษฐิระ จงฟังความลับแห่งการให้ที่สอนไว้ในศรุติและสมฤติ การทำศราทธ์ในเงาของช้าง และการกระทำนั้นที่มีลมพัดพัดด้วยพัด ย่อมไม่เสื่อมลงที่นี่ตลอดหนึ่งหมื่นกัลปะ
3.203.122
जीवनाय समाक्लिन्नं वसु दत्त्वा महीपते ।
विप्रं तु वासयेद्यस्तु सर्वयज्ञैः स इष्टवान् ॥ ३.२०३.१२२ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ผู้ใดให้ทรัพย์สมบูรณ์เพื่อการยังชีพแก่พราหมณ์และจัดให้พราหมณ์ตั้งถิ่นฐาน ผู้นั้นได้ประกอบพิธียัญทั้งปวงแล้วจริงแท้
3.203.123
प्रतिस्रोतश्चित्रवाहाः पर्जन्योऽन्नानुसंचरन् ।
महाधुरि यथा नावा महापापैः प्रमुच्यते।
विषुवे विप्रदत्तानि दधिमध्वक्षयाणि च ॥ ३.२०३.१२३ ॥
ดุจเรือที่แล่นทวนกระแส มีม้าสีสันงดงาม ฝนที่ไหลเคลื่อนไปพร้อมอาหาร ย่อมช่วยให้พ้นจากบาปใหญ่ ดุจเรือที่ผ่านทางแคบอันลำบาก เช่นนั้นเอง ข้าวบิณฑ์ที่ให้แก่พราหมณ์ในวิษุวัต คือนมส้มและน้ำผึ้ง ย่อมไม่มีวันหมดสิ้น
3.203.124
पर्वसु द्विगुणं दानमृतौ दशगुणं भवेत् ।
अब्दे दशगुणं प्रोक्तमनन्तं विषुवे भवेत् ॥ ३.२०३.१२४ ॥
การให้ในวันปรรพะเป็นสองเท่า ในฤดูกาลเป็นสิบเท่า ในหนึ่งปีกล่าวว่าเป็นสิบเท่า ในวิษุวัตย่อมเป็นอนันต์
3.203.125
अयने विषुवे चैवषडशीतिमुखेषु च ।
चन्द्रसूर्योपरागे च दत्तमक्षयमुच्यते ॥ ३.२०३.१२५ ॥
การให้ที่ทำในอยนะ ในวิษุวัต และในวาระทั้งหลายแห่งษัฑศีติมุข และในคราวจันทรคราสหรือสุริยคราส กล่าวกันว่าไม่มีวันหมดสิ้น
3.203.126
ऋतुषु दशगुणं वदन्ति दत्तं ।
शतगुणमृत्वयनादिषु ध्रुवम्।
भवति सहस्रगुणं दिनस्य राहो-
र्विषुवति चाक्षयमश्नुते फलम् ॥ ३.२०३.१२६ ॥
กล่าวกันว่าการให้ในฤดูกาลเป็นสิบเท่า แน่นอนว่าในฤดูกาลและในอยนะเป็นร้อยเท่า การให้ในเวลากลางวันที่ราหูบดบัง และในวิษุวัต ย่อมเป็นพันเท่า และได้รับผลที่ไม่มีวันหมดสิ้น
3.203.127
नाभूमिदो भूमिमश्नाति राज-
न्नायानदो यानमारुह्य याति।
यान्यान्कामान्ब्राह्मणेभ्यो ददाति ।
तांस्तान्कामाञ्जायमानः स भुङ्क्ते ॥ ३.२०३.१२७ ॥
ผู้ไม่ให้แผ่นดินย่อมไม่ได้แผ่นดิน ข้าแต่พระราชา ผู้ไม่ให้ยานพาหนะย่อมไม่ได้ขึ้นยานพาหนะเดินทาง ความปรารถนาใดที่เขาให้แก่พราหมณ์ ความปรารถนาเหล่านั้นเขาย่อมได้เสวยเมื่อเกิดใหม่
3.203.128
अग्नेरपत्यं प्रथमं सुवर्णं ।
भूर्वैष्णवी सूर्यसुताश्च गावः।
लोकाश्त्रयस्तेन भवन्ति दत्ता ।
यः काञ्चनं गाश्च महीं च दद्यात् ॥ ३.२०३.१२८ ॥
ทองคำเป็นบุตรคนแรกของอัคนี แผ่นดินเป็นของพระวิษณุ โคทั้งหลายเป็นบุตรของพระสุริยะ ผู้ใดให้ทองคำ โค และแผ่นดิน ด้วยการให้นั้นโลกทั้งสามย่อมเป็นของที่ให้แล้ว
3.203.129
परंहि दानान्न बभूव शाश्वतं ।
भव्यं त्रिलोके भवते कुतः पुनः।
तस्मात्प्रधानं परमं हि दानं ।
वदन्ति लोकेषु विशिष्टबुद्धयः ॥ ३.२०३.१२९ ॥
ไม่มีสิ่งใดที่คงทนนิรันดร์เกิดขึ้นเหนือการให้ แล้วในโลกทั้งสามจะมีสิ่งที่ควรเป็นเกิดขึ้นได้อย่างไรอีกเล่า เพราะฉะนั้นผู้มีปัญญาอันประเสริฐจึงกล่าวว่า การให้เป็นสิ่งสำคัญยิ่งและสูงสุดในโลกทั้งหลาย