મહાભારત · અધ્યાય 3.208
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.208.1
ततो युधिष्ठिरो राजा मार्कण्डेयं महाद्युतिम् ।
प्रपच्छ भरतश्रेष्ठ धर्मप्रश्नं स दुर्वचम् ॥ ३.२०८.१ ॥
ત્યારે રાજા યુધિષ્ઠિરે મહાતેજસ્વી માર્કંડેયને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ધર્મ વિશે એક કઠિન પ્રશ્ન પૂછ્યો.
3.208.2
श्रोतुमिच्छामि भगवन्स्त्रीणां माहातम्यमुत्तमम् ।
कथ्यमानं त्वया विप्र सूक्ष्मं धर्म्यं च तत्त्वतः ॥ ३.२०८.२ ॥
હે ભગવન્, સ્ત્રીઓનું ઉત્તમ માહાત્મ્ય સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે. હે વિપ્ર, તમે કહેલી તે સૂક્ષ્મ અને ધર્મસંગત વાત યથાર્થપણે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
3.208.3
प्रत्यक्षमिह विप्रर्षे देवा दृश्यन्ति सत्तम ।
सूर्याचन्द्रमसौ वायुः पृथिवी वह्निरेव च ॥ ३.२०८.३ ॥
હે વિપ્રર્ષિ, હે સત્તમ, અહીં દેવતાઓ પ્રત્યક્ષ દેખાય છે: સૂર્ય, ચંદ્ર, વાયુ, પૃથ્વી અને અગ્નિ પણ.
3.208.4
पिता माता च भगवान्गाव एव च सत्तम ।
यच्चान्यदेव विहितं तच्चापि भृगुनन्दन ॥ ३.२०८.४ ॥
હે સત્તમ, પિતા અને માતા, પૂજનીય ગાયો પણ, અને જે બીજું વિહિત છે તે પણ, હે ભૃગુનંદન.
3.208.5
मन्येऽहं गुरुवत्सर्वमेकपत्न्यस्तथा स्त्रियः ।
पतिव्रतानां शुश्रूषा दुष्करा प्रतिभाति मे।
पतिव्रतानां महात्म्यं वक्तुमर्हसि नः प्रभो ॥ ३.२०८.५ ॥
એકપત્નીવ્રતા સ્ત્રીઓ ગુરુની જેમ સર્વસ્વ છે એમ હું માનું છું. પતિવ્રતાઓની સેવા મને કઠિન લાગે છે. હે પ્રભુ, પતિવ્રતાઓનું માહાત્મ્ય અમને કહેવું જોઈએ.
3.208.6
निरुध्य चेन्द्रियग्रामं मनः संरुध्य चानघ ।
पतिं दैवतवच्चापि चिन्तयन्त्य स्थिता हि या ॥ ३.२०८.६ ॥
હે અનઘ, જે સ્ત્રીઓ ઇન્દ્રિયસમૂહને રોકીને, મનને સંયમિત કરીને, પતિનું દેવની જેમ ચિંતન કરતી સ્થિર રહે છે.
3.208.7
भगवन्दुष्करं त्वेतत्प्रतिभाति मम प्रभो ।
मातापित्रोश्च शुश्रूषा स्त्रीणां भर्तरि च द्विज ॥ ३.२०८.७ ॥
હે ભગવન્, હે પ્રભુ, હે દ્વિજ, મને આ દુષ્કર લાગે છે — માતાપિતાની સેવા અને સ્ત્રીઓની પતિની સેવા.
3.208.8
स्त्रीणां धर्मात्सुघोराद्धि नान्यं पश्यामि दुष्करम् ।
साध्वाचाराः स्त्रियो ब्र्हमन्कुर्वन्तीह सदादृताः ॥ ३.२०८.८ ॥
સ્ત્રીઓના આ અતિ કઠોર ધર્મ કરતાં કઠિન બીજું કશું હું જોતો નથી. હે બ્રાહ્મણ, અહીં સદાચારી, સદા આદરપાત્ર સ્ત્રીઓ આ કરે છે.
3.208.9
दुष्करं खलु कुर्वन्ति पितरो मातरश्च वै ।
एकपत्न्यश्च या नार्यो याश् सत्यं वदन्त्युत ॥ ३.२०८.९ ॥
પિતાઓ અને માતાઓ ખરેખર દુષ્કર કર્મ કરે છે. અને એકપત્નીવ્રતા, સત્ય બોલનારી સ્ત્રીઓ પણ તેમ જ કરે છે.
3.208.10
कुक्षिणा दशमासांश्च गर्भं संधारयन्ति याः ।
नार्यः कालेन संबूय किमद्भुततरं ततः ॥ ३.२०८.१० ॥
દસ મહિના કૂખમાં ગર્ભ ધારણ કરતી સ્ત્રીઓ, સમય આવતાં (સંતાનને જન્મ આપે છે) — તેનાથી વધુ અદ્ભુત શું હોઈ શકે?
3.208.11
संशयं परमं प्राप्य वेदनामतुलामपि ।
प्रजायन्ते सुतान्नार्यो दुःखेन महता विभो ॥ ३.२०८.११ ॥
અત્યંત સંકટ અને અતુલનીય વેદના ભોગવીને પણ સ્ત્રીઓ મોટા દુઃખ સાથે સંતાનને જન્મ આપે છે, હે વિભો.
3.208.12
पुष्णन्ति चापि महता स्नेहेन द्विजपुङ्गव ।
चिन्तयन्ति ततश्चापि किंशीलोऽयंभविष्यति ॥ ३.२०८.१२ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેઓ મોટા સ્નેહથી તેનું પાલન-પોષણ કરે છે. પછી વિચારે છે કે આ કેવા સ્વભાવનો થશે.
3.208.13
याश्च क्रूरेषु सर्वेषु वर्तमाना जुगुप्सिताः ।
स्वकर्म कुर्वन्ति सदा दुष्करं तच्च मे मतम् ॥ ३.२०८.१३ ॥
ક્રૂર લોકો વચ્ચે રહેતાં, નિંદિત થતાં છતાં, જે સદા પોતાનું કર્તવ્ય કરે છે — તે મારા મતે દુષ્કર છે.
3.208.14
क्षत्रधर्मसमाचारतत्त्वं व्याख्याहि मे द्विज ।
धर्मः सुदुर्लभो विप्र नृशंसेन महात्मना ॥ ३.२०८.१४ ॥
હે દ્વિજ, ક્ષત્રધર્મના આચરણનું તત્ત્વ મને સમજાવો. હે વિપ્ર, ક્રૂર છતાં મહાત્મા દ્વારા ધર્મ અતિ દુર્લભ છે.
3.208.15
एतदिच्छामि भगवन्प्रश्नं प्रश्नविदांवर ।
श्रोतुं भृगुकुलश्रेष्ठ शुश्रूषे तव सुव्रत ॥ ३.२०८.१५ ॥
હે ભગવન્, આ પ્રશ્ન સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે. હે પ્રશ્નજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, હે ભૃગુકુલશ્રેષ્ઠ, હે સુવ્રત, આપની સેવામાં સાંભળવા હું ઉત્સુક છું.
3.208.16
हन्त तेऽहं समाख्यास्ये प्रश्नमेतं सुदुर्वचम् ।
तत्त्वेन भरतश्रेष्ठ गदतस्तन्निबोध मे ॥ ३.२०८.१६ ॥
સારું, આ અતિ કઠિન પ્રશ્ન હું તને તત્ત્વતઃ સારી રીતે સમજાવીશ. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હું કહું છું તે મારી પાસેથી સાંભળ.
3.208.17
मातरंश्रेयसीं तात पितृनन्ये तु मेनिरे ।
दुष्करं कुरुते माता विवर्धयति या प्रजाः ॥ ३.२०८.१७ ॥
હે તાત, કેટલાક પિતાઓ કરતાં માતાને શ્રેષ્ઠ માને છે. માતા કઠિન કાર્ય કરે છે, કારણ કે તે સંતાનોનું પાલનપોષણ કરે છે.
3.208.18
तपसा देवतेज्याभिर्वन्दनेन तितिक्षया ।
सुप्रशस्तैरुपायैश्चापीहन्ते पितरः सुतान् ॥ ३.२०८.१८ ॥
તપ વડે, દેવપૂજા વડે, વંદન વડે, સહનશીલતા વડે, અતિ પ્રશંસનીય ઉપાયો વડે પણ પિતા પુત્રોને મેળવવા ઇચ્છે છે.
3.208.19
एवं कृच्छ्रेण महता पुत्रं प्राप्य सुदुर्लभम् ।
चिन्तयन्ति सदा वीर कीदृशोऽयं भविष्यति ॥ ३.२०८.१९ ॥
આ રીતે મોટા કષ્ટથી અતિ દુર્લભ પુત્ર પામીને, હે વીર, આ કેવો થશે એવું તેઓ સદા વિચારે છે.
3.208.20
आशंसते हि पुत्रेषु पिता माता च भारत ।
यशः कीर्तिमथैश्वर्यं तेजो धर्मं तथैव च ॥ ३.२०८.२० ॥
હે ભારત, પિતા અને માતા પુત્રો પાસેથી યશ, કીર્તિ, ઐશ્વર્ય, તેજ અને ધર્મની આશા રાખે છે.
3.208.21
मातुः पितुश्च राजेन्द्र सततं हितकारिंणोः ।
तयोराशां तु सफलां यः करोति स धर्मवित् ॥ ३.२०८.२१ ॥
હે રાજેન્દ્ર, સદા હિત કરનારાં માતા અને પિતાની આશા જે સફળ કરે છે, તે જ ધર્મજ્ઞ છે.
3.208.22
पिता माता च राजेन्द्र तुष्यतो यस् नित्यशः ।
इह प्रेत्य च तस्याथ कीर्तिर्धर्मश्र शाश्वतः ॥ ३.२०८.२२ ॥
હે રાજેન્દ્ર, જે પિતા અને માતાને સદા સંતુષ્ટ રાખે છે, તેને આ લોકમાં અને પરલોકમાં કીર્તિ અને શાશ્વત ધર્મ મળે છે.
3.208.23
नैव यज्ञक्रियाः काश्चिन्न श्राद्धं नोपवासकम् ।
या तु भर्तरि शुश्रूषा तया स्वर्गं जयत्युत ॥ ३.२०८.२३ ॥
કોઈ યજ્ઞક્રિયા નહીં, શ્રાદ્ધ નહીં, ઉપવાસ પણ નહીં; પણ પતિની સેવાથી જ સ્વર્ગ જીતાય છે.
3.208.24
एतत्प्रकरणं राजन्नधिकृत्य युधिष्ठिर ।
पतिव्रतानां नियतं धर्मं चावाहितः शृणु ॥ ३.२०८.२४ ॥
હે રાજન યુધિષ્ઠિર, આ પ્રસંગને લઈને પતિવ્રતાઓનો નિયત ધર્મ પણ સાવધાનીથી સાંભળ.