ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.208
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.208.1
ततो युधिष्ठिरो राजा मार्कण्डेयं महाद्युतिम् ।
प्रपच्छ भरतश्रेष्ठ धर्मप्रश्नं स दुर्वचम् ॥ ३.२०८.१ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਔਖਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
3.208.2
श्रोतुमिच्छामि भगवन्स्त्रीणां माहातम्यमुत्तमम् ।
कथ्यमानं त्वया विप्र सूक्ष्मं धर्म्यं च तत्त्वतः ॥ ३.२०८.२ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਿਪਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਉਹ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਧਰਮਸੰਗਤ ਗੱਲ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
3.208.3
प्रत्यक्षमिह विप्रर्षे देवा दृश्यन्ति सत्तम ।
सूर्याचन्द्रमसौ वायुः पृथिवी वह्निरेव च ॥ ३.२०८.३ ॥
ਹੇ ਵਿਪਰਸ਼ੀ, ਹੇ ਸਤਮ, ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਵਾਯੂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵੀ।
3.208.4
पिता माता च भगवान्गाव एव च सत्तम ।
यच्चान्यदेव विहितं तच्चापि भृगुनन्दन ॥ ३.२०८.४ ॥
ਹੇ ਸਤਮ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ, ਪੂਜਨੀਕ ਗਾਵਾਂ ਵੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਵਿਹਿਤ ਹੈ ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁਨੰਦਨ।
3.208.5
मन्येऽहं गुरुवत्सर्वमेकपत्न्यस्तथा स्त्रियः ।
पतिव्रतानां शुश्रूषा दुष्करा प्रतिभाति मे।
पतिव्रतानां महात्म्यं वक्तुमर्हसि नः प्रभो ॥ ३.२०८.५ ॥
ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ-ਪਤੀ ਵਰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਸਭ ਕੁਝ ਹਨ। ਪਤੀਵਰਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੈਨੂੰ ਔਖੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਤੀਵਰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.208.6
निरुध्य चेन्द्रियग्रामं मनः संरुध्य चानघ ।
पतिं दैवतवच्चापि चिन्तयन्त्य स्थिता हि या ॥ ३.२०८.६ ॥
ਹੇ ਅਨਘ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਧਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
3.208.7
भगवन्दुष्करं त्वेतत्प्रतिभाति मम प्रभो ।
मातापित्रोश्च शुश्रूषा स्त्रीणां भर्तरि च द्विज ॥ ३.२०८.७ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ — ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ।
3.208.8
स्त्रीणां धर्मात्सुघोराद्धि नान्यं पश्यामि दुष्करम् ।
साध्वाचाराः स्त्रियो ब्र्हमन्कुर्वन्तीह सदादृताः ॥ ३.२०८.८ ॥
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਖਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੱਥੇ ਸਦਾਚਾਰੀ, ਸਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਇਸਤਰੀਆਂ ਇਹ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
3.208.9
दुष्करं खलु कुर्वन्ति पितरो मातरश्च वै ।
एकपत्न्यश्च या नार्यो याश् सत्यं वदन्त्युत ॥ ३.२०८.९ ॥
ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਖੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
3.208.10
कुक्षिणा दशमासांश्च गर्भं संधारयन्ति याः ।
नार्यः कालेन संबूय किमद्भुततरं ततः ॥ ३.२०८.१० ॥
ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ (ਸੰਤਾਨ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ) — ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਦਭੁਤ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
3.208.11
संशयं परमं प्राप्य वेदनामतुलामपि ।
प्रजायन्ते सुतान्नार्यो दुःखेन महता विभो ॥ ३.२०८.११ ॥
ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪੀੜਾ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਵਿਭੂ।
3.208.12
पुष्णन्ति चापि महता स्नेहेन द्विजपुङ्गव ।
चिन्तयन्ति ततश्चापि किंशीलोऽयंभविष्यति ॥ ३.२०८.१२ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਰੇਸ਼ਟ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।
3.208.13
याश्च क्रूरेषु सर्वेषु वर्तमाना जुगुप्सिताः ।
स्वकर्म कुर्वन्ति सदा दुष्करं तच्च मे मतम् ॥ ३.२०८.१३ ॥
ਕ੍ਰੂਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਨਿੰਦਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨ ਹੈ।
3.208.14
क्षत्रधर्मसमाचारतत्त्वं व्याख्याहि मे द्विज ।
धर्मः सुदुर्लभो विप्र नृशंसेन महात्मना ॥ ३.२०८.१४ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਖ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਤੱਤ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਓ। ਹੇ ਵਿਪਰ, ਕ੍ਰੂਰ ਪਰ ਮਹਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਧਰਮ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
3.208.15
एतदिच्छामि भगवन्प्रश्नं प्रश्नविदांवर ।
श्रोतुं भृगुकुलश्रेष्ठ शुश्रूषे तव सुव्रत ॥ ३.२०८.१५ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਕੁਲ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਲਈ ਮੈਂ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।
3.208.16
हन्त तेऽहं समाख्यास्ये प्रश्नमेतं सुदुर्वचम् ।
तत्त्वेन भरतश्रेष्ठ गदतस्तन्निबोध मे ॥ ३.२०८.१६ ॥
ਚੰਗਾ, ਇਹ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
3.208.17
मातरंश्रेयसीं तात पितृनन्ये तु मेनिरे ।
दुष्करं कुरुते माता विवर्धयति या प्रजाः ॥ ३.२०८.१७ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਕਠਿਨ ਕਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।
3.208.18
तपसा देवतेज्याभिर्वन्दनेन तितिक्षया ।
सुप्रशस्तैरुपायैश्चापीहन्ते पितरः सुतान् ॥ ३.२०८.१८ ॥
ਤਪ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ, ਬੰਦਨਾ ਨਾਲ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.208.19
एवं कृच्छ्रेण महता पुत्रं प्राप्य सुदुर्लभम् ।
चिन्तयन्ति सदा वीर कीदृशोऽयं भविष्यति ॥ ३.२०८.१९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਅਤਿ ਦੁਰਲੱਭ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਉਹ ਸਦਾ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
3.208.20
आशंसते हि पुत्रेषु पिता माता च भारत ।
यशः कीर्तिमथैश्वर्यं तेजो धर्मं तथैव च ॥ ३.२०८.२० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਯਸ਼, ਕੀਰਤੀ, ਐਸ਼ਵਰਜ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
3.208.21
मातुः पितुश्च राजेन्द्र सततं हितकारिंणोः ।
तयोराशां तु सफलां यः करोति स धर्मवित् ॥ ३.२०८.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਸਦਾ ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਸ ਜੋ ਸਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
3.208.22
पिता माता च राजेन्द्र तुष्यतो यस् नित्यशः ।
इह प्रेत्य च तस्याथ कीर्तिर्धर्मश्र शाश्वतः ॥ ३.२०८.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
3.208.23
नैव यज्ञक्रियाः काश्चिन्न श्राद्धं नोपवासकम् ।
या तु भर्तरि शुश्रूषा तया स्वर्गं जयत्युत ॥ ३.२०८.२३ ॥
ਕੋਈ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸ਼ਰਾਧ, ਨਾ ਵਰਤ; ਪਰ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.208.24
एतत्प्रकरणं राजन्नधिकृत्य युधिष्ठिर ।
पतिव्रतानां नियतं धर्मं चावाहितः शृणु ॥ ३.२०८.२४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ, ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਾਰੇ, ਪਤੀਵਰਤਾ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਯਤ ਧਰਮ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।