महाभारत · अध्याय 3.208
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.208.1
ततो युधिष्ठिरो राजा मार्कण्डेयं महाद्युतिम् ।
प्रपच्छ भरतश्रेष्ठ धर्मप्रश्नं स दुर्वचम् ॥ ३.२०८.१ ॥
तेव्हा राजा युधिष्ठिराने महातेजस्वी मार्कंडेयांना, हे भरतश्रेष्ठा, धर्मासंबंधी एक कठीण प्रश्न विचारला.
3.208.2
श्रोतुमिच्छामि भगवन्स्त्रीणां माहातम्यमुत्तमम् ।
कथ्यमानं त्वया विप्र सूक्ष्मं धर्म्यं च तत्त्वतः ॥ ३.२०८.२ ॥
हे भगवन्, स्त्रियांचे उत्तम माहात्म्य ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. हे विप्र, तुम्ही सांगत असलेली ती सूक्ष्म आणि धर्मानुकूल गोष्ट यथार्थपणे ऐकू इच्छितो.
3.208.3
प्रत्यक्षमिह विप्रर्षे देवा दृश्यन्ति सत्तम ।
सूर्याचन्द्रमसौ वायुः पृथिवी वह्निरेव च ॥ ३.२०८.३ ॥
हे विप्रर्षी, हे सत्तमा, येथे देव प्रत्यक्ष दिसतात: सूर्य, चंद्र, वायू, पृथ्वी आणि अग्नीही.
3.208.4
पिता माता च भगवान्गाव एव च सत्तम ।
यच्चान्यदेव विहितं तच्चापि भृगुनन्दन ॥ ३.२०८.४ ॥
हे सत्तमा, पिता आणि माता, पूज्य गायी, आणि इतरही जे विहित आहे तेही, हे भृगुनंदना.
3.208.5
मन्येऽहं गुरुवत्सर्वमेकपत्न्यस्तथा स्त्रियः ।
पतिव्रतानां शुश्रूषा दुष्करा प्रतिभाति मे।
पतिव्रतानां महात्म्यं वक्तुमर्हसि नः प्रभो ॥ ३.२०८.५ ॥
एकपत्नीव्रता स्त्रिया गुरूसारख्या सर्वकाही आहेत असे मला वाटते. पतिव्रतांची सेवा मला कठीण वाटते. हे प्रभो, पतिव्रतांचे माहात्म्य आम्हाला सांगावे.
3.208.6
निरुध्य चेन्द्रियग्रामं मनः संरुध्य चानघ ।
पतिं दैवतवच्चापि चिन्तयन्त्य स्थिता हि या ॥ ३.२०८.६ ॥
हे अनघा, जी स्त्री इंद्रियसमूहाचा निरोध करून, मन संयमित करून, पतीचे देवाप्रमाणे चिंतन करीत स्थिर राहते.
3.208.7
भगवन्दुष्करं त्वेतत्प्रतिभाति मम प्रभो ।
मातापित्रोश्च शुश्रूषा स्त्रीणां भर्तरि च द्विज ॥ ३.२०८.७ ॥
हे भगवन्, हे प्रभो, हे द्विजा, मला हे दुष्कर वाटते — माता-पित्यांची सेवा आणि स्त्रियांची पतीची सेवा.
3.208.8
स्त्रीणां धर्मात्सुघोराद्धि नान्यं पश्यामि दुष्करम् ।
साध्वाचाराः स्त्रियो ब्र्हमन्कुर्वन्तीह सदादृताः ॥ ३.२०८.८ ॥
स्त्रियांच्या या अति कठोर धर्मापेक्षा कठीण दुसरे काही मला दिसत नाही. हे ब्राह्मणा, येथे सदाचारी, नेहमी आदरणीय स्त्रिया हे पाळतात.
3.208.9
दुष्करं खलु कुर्वन्ति पितरो मातरश्च वै ।
एकपत्न्यश्च या नार्यो याश् सत्यं वदन्त्युत ॥ ३.२०८.९ ॥
पिता आणि माता खरोखर दुष्कर कर्म करतात. आणि एकाच पतीशी निष्ठा असलेल्या, सत्य बोलणाऱ्या स्त्रियाही तसेच करतात.
3.208.10
कुक्षिणा दशमासांश्च गर्भं संधारयन्ति याः ।
नार्यः कालेन संबूय किमद्भुततरं ततः ॥ ३.२०८.१० ॥
दहा महिने उदरात गर्भ धारण करणाऱ्या स्त्रिया, योग्य काळी (अपत्य जन्म देतात) — त्याहून अधिक अद्भुत काय असू शकेल?
3.208.11
संशयं परमं प्राप्य वेदनामतुलामपि ।
प्रजायन्ते सुतान्नार्यो दुःखेन महता विभो ॥ ३.२०८.११ ॥
अत्यंत संकट आणि अतुलनीय वेदना सहन करूनही स्त्रिया मोठ्या दुःखाने अपत्य जन्म देतात, हे विभो.
3.208.12
पुष्णन्ति चापि महता स्नेहेन द्विजपुङ्गव ।
चिन्तयन्ति ततश्चापि किंशीलोऽयंभविष्यति ॥ ३.२०८.१२ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, त्या मोठ्या स्नेहाने त्याचे पालनपोषण करतात. मग हा कसा स्वभावाचा होईल याचा विचार करतात.
3.208.13
याश्च क्रूरेषु सर्वेषु वर्तमाना जुगुप्सिताः ।
स्वकर्म कुर्वन्ति सदा दुष्करं तच्च मे मतम् ॥ ३.२०८.१३ ॥
क्रूर लोकांमध्ये राहूनही, निंदित असूनही, जे सदैव आपले कर्तव्य पार पाडतात — ते माझ्या मते कठीण आहे.
3.208.14
क्षत्रधर्मसमाचारतत्त्वं व्याख्याहि मे द्विज ।
धर्मः सुदुर्लभो विप्र नृशंसेन महात्मना ॥ ३.२०८.१४ ॥
हे द्विजा, क्षत्रधर्माच्या आचरणाचे तत्त्व मला सांगा. हे विप्रा, क्रूर पण महात्म्याकडून धर्म अत्यंत दुर्लभ आहे.
3.208.15
एतदिच्छामि भगवन्प्रश्नं प्रश्नविदांवर ।
श्रोतुं भृगुकुलश्रेष्ठ शुश्रूषे तव सुव्रत ॥ ३.२०८.१५ ॥
हे भगवन्, हा प्रश्न मला ऐकायचा आहे. हे प्रश्नज्ञांमध्ये श्रेष्ठा, हे भृगुकुलश्रेष्ठा, हे सुव्रता, आपली सेवा करून ऐकण्यास मी उत्सुक आहे.
3.208.16
हन्त तेऽहं समाख्यास्ये प्रश्नमेतं सुदुर्वचम् ।
तत्त्वेन भरतश्रेष्ठ गदतस्तन्निबोध मे ॥ ३.२०८.१६ ॥
ठीक, हा अत्यंत कठीण प्रश्न मी तुला तत्त्वतः चांगला समजावून सांगतो. हे भरतश्रेष्ठा, मी सांगतो ते माझ्याकडून ऐक.
3.208.17
मातरंश्रेयसीं तात पितृनन्ये तु मेनिरे ।
दुष्करं कुरुते माता विवर्धयति या प्रजाः ॥ ३.२०८.१७ ॥
हे तात, काहीजण पित्यांपेक्षाही मातेला श्रेष्ठ मानतात. माता कठीण कार्य करते, कारण ती अपत्यांचे पालनपोषण करते.
3.208.18
तपसा देवतेज्याभिर्वन्दनेन तितिक्षया ।
सुप्रशस्तैरुपायैश्चापीहन्ते पितरः सुतान् ॥ ३.२०८.१८ ॥
तपाने, देवपूजनाने, वंदनाने, सहनशीलतेने आणि अत्यंत प्रशंसनीय उपायांनीही पिता पुत्रांची प्राप्ती करण्याचा प्रयत्न करतात.
3.208.19
एवं कृच्छ्रेण महता पुत्रं प्राप्य सुदुर्लभम् ।
चिन्तयन्ति सदा वीर कीदृशोऽयं भविष्यति ॥ ३.२०८.१९ ॥
अशा प्रकारे मोठ्या कष्टाने अत्यंत दुर्लभ पुत्र मिळवून, हे वीरा, हा कसा होईल याचा ते सदैव विचार करतात.
3.208.20
आशंसते हि पुत्रेषु पिता माता च भारत ।
यशः कीर्तिमथैश्वर्यं तेजो धर्मं तथैव च ॥ ३.२०८.२० ॥
हे भारता, पिता आणि माता पुत्रांकडून यश, कीर्ती, ऐश्वर्य, तेज आणि धर्म यांची आशा धरतात.
3.208.21
मातुः पितुश्च राजेन्द्र सततं हितकारिंणोः ।
तयोराशां तु सफलां यः करोति स धर्मवित् ॥ ३.२०८.२१ ॥
हे राजेंद्रा, सदैव हित करणाऱ्या माता आणि पित्याची आशा जो सफल करतो, तोच धर्मज्ञ आहे.
3.208.22
पिता माता च राजेन्द्र तुष्यतो यस् नित्यशः ।
इह प्रेत्य च तस्याथ कीर्तिर्धर्मश्र शाश्वतः ॥ ३.२०८.२२ ॥
हे राजेंद्रा, जो पिता आणि माता यांना सदैव संतुष्ट ठेवतो, त्याला इहलोकी व परलोकी कीर्ती आणि शाश्वत धर्म लाभतो.
3.208.23
नैव यज्ञक्रियाः काश्चिन्न श्राद्धं नोपवासकम् ।
या तु भर्तरि शुश्रूषा तया स्वर्गं जयत्युत ॥ ३.२०८.२३ ॥
कोणतीही यज्ञक्रिया नाही, श्राद्ध नाही, उपवासही नाही; पतीची सेवा करूनच स्वर्ग जिंकला जातो.
3.208.24
एतत्प्रकरणं राजन्नधिकृत्य युधिष्ठिर ।
पतिव्रतानां नियतं धर्मं चावाहितः शृणु ॥ ३.२०८.२४ ॥
हे राजा युधिष्ठिरा, या विषयाच्या अनुषंगाने पतिव्रतांचा नियत धर्मही सावधानपणे ऐक.