महाभारत · अध्याय 3.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.21.1
एवं स पुरुषव्याघ्रः साल्वो राज्ञं महारिपुः ।
युध्यमानो मया सङ्ख्ये वियदभ्यगमत्पुनः ॥ ३.२१.१ ॥
असा तो पुरुषव्याघ्र, राजांचा महाशत्रू साल्व, माझ्याशी युद्ध करून पुन्हा आकाशात निघून गेला.
3.21.2
ततः शतघ्नीश्च महागदाश्च ।
दीप्ताश्च शूलान्मुसलानसींश्च।
चिक्षेप रोषान्मयि मन्दबुद्धिः ।
साल्वो महाराज जयाभिकाङ्क्षी ॥ ३.२१.२ ॥
तेव्हा मन्दबुद्धी साल्वाने, हे महाराज, विजयाची इच्छा धरून, रागाने माझ्यावर शतघ्नी, महागदा, प्रज्वलित शूळ, मुसळे आणि तलवारी फेकल्या.
3.21.3
तानाशुगैरापततोऽहमाशु ।
निवार्य तूर्णं खगमान्ख एव।
द्विधा त्रिता चाच्छिनमाशु मुक्तै-
स्ततोऽन्तरिक्षे निनदो बभूव ॥ ३.२१.३ ॥
ते माझ्यावर कोसळत असता मी आपल्या वेगवान बाणांनी त्यांना अडवले आणि आकाशातच त्यांचे लगेच दोन-तीन तुकडे केले; तेव्हा आकाशात गर्जना झाली.
3.21.4
ततः शतसहस्रेण शराणां नतपर्वणाम् ।
दारुकं वाजिनश्चैव रथं च समवाकिरत् ॥ ३.२१.४ ॥
मग त्याने वाकलेल्या पेरांच्या लाख बाणांनी दारुकाला, घोड्यांना आणि रथाला पूर्णपणे झाकून टाकले.
3.21.5
ततो मामब्रवीद्वीर दारुको विह्वलन्निव ।
स्थातव्यमिति तिष्ठामि साल्वबाणप्रपीडितः।
अवस्थातुं न शक्नोमि अङ्गं मे व्यवसीदति ॥ ३.२१.५ ॥
तेव्हा हे वीरा, दारुक विव्हल झाल्यासारखा मला म्हणाला: 'उभे राहिले पाहिजे' म्हणून मी उभा आहे, साल्वाच्या बाणांनी पीडित होऊन; पण उभे राहण्यास मी समर्थ नाही, माझे अंग शिथिल होत आहे.
3.21.6
इति तस्य निशम्याहं सारथेः करुणं वचः ।
अवेक्षमाणो यन्तारमपश्यं शरपीडितम् ॥ ३.२१.६ ॥
त्या सारथ्याचे करुण शब्द ऐकून मी पाहिले, तेव्हा बाणांनी पीडित झालेला सारथी दिसला.
3.21.7
न तस्योरसि नो मूर्ध्नि न काये न भुजद्वये ।
अन्तरं पाण्डवश्रेष्ठ पश्याम्यनिचितं शरैः ॥ ३.२१.७ ॥
हे पाण्डवश्रेष्ठा, त्याच्या छातीवर, डोक्यावर, शरीरावर किंवा दोन्ही बाहूंवर असे एकही स्थान मला दिसत नाही जे बाणांनी भरलेले नाही.
3.21.8
स तु बाणवरोत्पीडाद्विस्रवत्यसृगुल्बणम् ।
अभिवृष्टो यथा मेघैर्गिरिर्गैरिकधातुमान् ॥ ३.२१.८ ॥
उत्तम बाणांच्या पीडेने तो विपुल रक्त वाहवत आहे; मेघांनी भिजलेल्या गैरिक धातूने समृद्ध पर्वतासारखा.
3.21.9
अभीशुहस्तं तं दृष्ट्वा सीदन्तं सारथिं रणे ।
अस्तम्भयं महाबाहो साल्वबाणप्रपीडितम् ॥ ३.२१.९ ॥
हे महाबाहो, रणात हाती लगाम धरलेल्या, साल्वाच्या बाणांनी पीडित होऊन कोसळत असलेल्या त्या सारथ्याला पाहून मी त्याला सावरले.
3.21.10
अथ मां पुरुषः कश्चिद्द्वारकानिलयोऽब्रवीत् ।
त्वरितो रथमारोप्य सौहृदादिव भारत ॥ ३.२१.१० ॥
तेव्हा द्वारकेतील एक पुरुष मला म्हणाला — हे भारता, मैत्रीमुळे प्रेरित होऊन त्वरेने रथात चढून.
3.21.11
आहुकस्य वचो वीर तस्यैव परिचारकः ।
विषण्णः सन्नकण्ठेन तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ ३.२१.११ ॥
हे वीरा, आहुकाचा संदेश मी सांगतो; त्याचा सेवक म्हणून, खिन्न होऊन, दाटल्या कंठाने — हे युधिष्ठिरा, ते ऐक.
3.21.12
द्वारकाधिपतिर्वीर आह त्वामाहुको वचः ।
केशवैहि विजानीष्व यत्त्वां पितृसखोऽब्रवीत् ॥ ३.२१.१२ ॥
द्वारकेचा अधिपती वीर आहुक तुला हे शब्द सांगतो — हे केशवा, ये, तुझ्या वडिलांच्या मित्राने तुला काय सांगितले ते जाण.
3.21.13
उपयात्वा तु साल्वेन द्वारकां वृष्णिनन्दन ।
विषक्ते त्वयि दुर्धर्ष इतः शूरसुतो बलात् ॥ ३.२१.१३ ॥
हे वृष्णिनंदना, शाल्वाने द्वारकेवर आक्रमण केले आहे. हे दुर्धर्ष, तू येथे गुंतलेला असताना शूरपुत्राला बळजबरीने येथून नेण्यात आले.
3.21.14
तदलं साधुयुद्धेन निवर्तस्व जनार्दन ।
द्वारकामेव रक्षस्व कार्यमेतन्महत्तव ॥ ३.२१.१४ ॥
म्हणून या योग्य युद्धाची आता पुरे, हे जनार्दना, परत फिर. द्वारकेचेच रक्षण कर; हेच तुझे महान कर्तव्य आहे.
3.21.15
इत्यहं तस्य वचनं श्रुत्वा परमदुर्मनाः ।
निश्चयं नाधिगच्छामि कर्तव्यस्येतरस्य च ॥ ३.२१.१५ ॥
त्याचे हे शब्द ऐकून मी अत्यंत उदास मनाचा झालो. करावयाच्या कर्तव्याबाबत किंवा दुसऱ्या गोष्टीबाबत मला निश्चय सापडत नाही.
3.21.16
सात्यकिं बलदेवं च प्रद्युम्नं च महांरथम् ।
जगर्हे मनसा वीर तच्छ्रुत्वा महदप्रियम् ॥ ३.२१.१६ ॥
हे वीरा, सात्यकी, बलदेव आणि महारथी प्रद्युम्न यांना मी मनातल्या मनात दोष दिला; ते मोठे अप्रिय वृत्त ऐकून.
3.21.17
अहं हि द्वारकायाश्च पितुश्च कुरुनन्दन ।
तेषु रक्षां समाधाय प्रयातः सौभयातने ॥ ३.२१.१७ ॥
हे कुरुनंदना, द्वारका आणि माझे वडील यांच्या रक्षणाची जबाबदारी त्यांच्यावर सोपवून मी सौभ-मोहिमेसाठी निघालो.
3.21.18
बलदेवो महाबाहुः कच्चिज्जीवति शत्रुहा ।
सात्यकी रौक्मिणेयश्च चारुदेष्णश्च वीर्यवान्।
साम्बप्रभृतयश्चैवेत्यहमासं सुदुर्मनाः ॥ ३.२१.१८ ॥
महाबाहू बलदेव, शत्रुहंता बलदेव जिवंत आहे का? सात्यकी, रुक्मिणीपुत्र, वीर्यवान चारुदेष्ण आणि साम्ब इत्यादी जिवंत आहेत का, या चिंतेने मी अत्यंत व्याकुल होतो.
3.21.19
एतेषु हि नरव्याघ्र जीवत्सु न कथंचन ।
शक्यः शूरसुतो हन्तुमपि वज्रभृता स्वयम् ॥ ३.२१.१९ ॥
हे नरव्याघ्रा, हे जिवंत असताना शूरसुताचा वध कोणत्याही प्रकारे शक्य नाही, स्वतः वज्रधारी (इंद्र) यालाही नाही.
3.21.20
हतः शूरसुतो व्यक्तं व्यक्तं चैते परासवः ।
बलदेवमुखाः सर्व इति मे निश्चिता मतिः ॥ ३.२१.२० ॥
शूरसुत निश्चितपणे मारला गेला आहे; आणि बलदेव ज्यांचा प्रमुख आहे असे हे सर्वजणही निश्चितपणे प्राणहीन झाले आहेत — असे माझे निश्चित मत आहे.
3.21.21
सोहं सर्वविनाशं तं चिन्तयानो मुहुर्मुहुः ।
अविह्वलो महाराज पुनः साल्वमयोधयम् ॥ ३.२१.२१ ॥
हे महाराजा, त्या सर्वनाशाचा वारंवार विचार करत असतानाही मी विचलित न होता पुन्हा साल्वाशी युद्ध केले.
3.21.22
तदोऽपश्यं महाराज प्रपतन्तमहं तदा ।
सौभाच्छूरसुतं वीर ततो मां मोह आविशत् ॥ ३.२१.२२ ॥
हे महाराजा, तेव्हा मी सौभावरून पडत असलेल्या शूरसुताला पाहिले, हे वीरा; त्यानंतर मला मोहाने घेरले.
3.21.23
तस्य रूपं प्रपततः पितुर्मम नराधिप ।
ययातेः क्षीणपुण्यस्य स्वर्गादिव भहीतलम् ॥ ३.२१.२३ ॥
हे नराधिपा, पडत असलेले त्याचे रूप माझ्या पित्यासारखे होते, जसा पुण्य क्षीण झालेला ययाति स्वर्गातून भूमीवर पडला.
3.21.24
विशीर्णमलिनोष्णीपप्रकीर्णाम्बरमूर्धजः ।
प्रपतन्दृश्यते ह स्म क्षीणपुण्य इव ग्रहः ॥ ३.२१.२४ ॥
विस्कटलेली पगडी, मळलेली व अस्ताव्यस्त वस्त्रे व विखुरलेले केस यांसह तो पडताना दिसत होता, जणू पुण्य क्षीण झालेला ग्रह पडत आहे.
3.21.25
ततः शार्ङ्गं धनुःश्रेष्ठं करात्प्रपतितं मम ।
मोहापन्नश्च कौन्तेय रथोपस्थ उपाविशम् ॥ ३.२१.२५ ॥
तेव्हा माझ्या हातातून श्रेष्ठ शार्ङ्ग धनुष्य खाली पडले; हे कौन्तेया, मोहग्रस्त होऊन मी रथाच्या पाटावर बसलो.
3.21.26
ततो हाहाकृतं सर्वं सैन्यं मे गतचेतनम् ।
मां दृष्ट्वा रथनीडस्थं गतासुमिव भारत ॥ ३.२१.२६ ॥
तेव्हा रथाच्या आसनावर प्राणहीनासारखा बसलेला मला पाहून माझे सर्व सैन्य हाहाकार करीत चेतनाहीन झाले, हे भारता.
3.21.27
प्रसार्य बाहू पततः प्रसार्य चरणावपि ।
रूपं पितुर्मे विबभौ शकुने- पततो यथा ॥ ३.२१.२७ ॥
हात पसरून व पाय पसरून पडणाऱ्या माझ्या पित्याचे रूप, पडणाऱ्या पक्ष्यासारखे चमकले.
3.21.28
तं पतन्तं महाबाहो शूलपट्टसपाणयः ।
अभिघ्नन्तो भृशं वीर मम चोतोह्यकम्पयन् ॥ ३.२१.२८ ॥
हे महाबाहो, शूळ व पट्टिश हाती घेऊन जोरदार प्रहार करीत, पडणाऱ्या मला, हे वीरा, त्यांनी माझे अंग कंपित केले.
3.21.29
ततो मुहूर्तात्प्रतिलभ्य संज्ञा-
महं तदा वीर महाविमर्दे।
न तत्रसौमं न रिपुं च साल्वं ।
पश्यामि वृद्धं पितरं न चापि ॥ ३.२१.२९ ॥
नंतर क्षणभरात सावध होऊन, हे वीरा, त्या महासंघर्षाच्या गर्दीत मला तेथे सौम्य दिसला नाही, शत्रू साल्वही दिसला नाही, आणि वृद्ध पिताही दिसला नाही.
3.21.30
ततो ममासीन्मनसि मायेयमिति निश्चितम् ।
प्रबुद्धोस्मि ततो भूयः शतशो वाऽकिरं शरान् ॥ ३.२१.३० ॥
तेव्हा हे माया आहे असा माझ्या मनाचा निश्चय झाला. मग मी जागा होऊन पुन्हा शेकडो बाण सोडू लागलो.