ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.21.1
एवं स पुरुषव्याघ्रः साल्वो राज्ञं महारिपुः ।
युध्यमानो मया सङ्ख्ये वियदभ्यगमत्पुनः ॥ ३.२१.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਸ਼ਤਰੂ ਸਾਲਵ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.21.2
ततः शतघ्नीश्च महागदाश्च ।
दीप्ताश्च शूलान्मुसलानसींश्च।
चिक्षेप रोषान्मयि मन्दबुद्धिः ।
साल्वो महाराज जयाभिकाङ्क्षी ॥ ३.२१.२ ॥
ਫਿਰ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਸਾਲਵ ਨੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਤਘਨੀਆਂ, ਮਹਾਗਦਾਵਾਂ, ਦਹਿਕਦੇ ਸ਼ੂਲ, ਮੂਸਲ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ।
3.21.3
तानाशुगैरापततोऽहमाशु ।
निवार्य तूर्णं खगमान्ख एव।
द्विधा त्रिता चाच्छिनमाशु मुक्तै-
स्ततोऽन्तरिक्षे निनदो बभूव ॥ ३.२१.३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੱਟ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਰਜ ਉੱਠੀ।
3.21.4
ततः शतसहस्रेण शराणां नतपर्वणाम् ।
दारुकं वाजिनश्चैव रथं च समवाकिरत् ॥ ३.२१.४ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਝੁਕੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਲੱਖਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਦਾਰੁਕ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰੱਥ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਕ ਦਿੱਤਾ।
3.21.5
ततो मामब्रवीद्वीर दारुको विह्वलन्निव ।
स्थातव्यमिति तिष्ठामि साल्वबाणप्रपीडितः।
अवस्थातुं न शक्नोमि अङ्गं मे व्यवसीदति ॥ ३.२१.५ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਵੀਰ, ਦਾਰੁਕ ਵਿਆਕੁਲ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: 'ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' — ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ, ਸਾਲਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ; ਪਰ ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਮੇਰਾ ਅੰਗ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.21.6
इति तस्य निशम्याहं सारथेः करुणं वचः ।
अवेक्षमाणो यन्तारमपश्यं शरपीडितम् ॥ ३.२१.६ ॥
ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਦੇ ਕਰੁਣਾ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.21.7
न तस्योरसि नो मूर्ध्नि न काये न भुजद्वये ।
अन्तरं पाण्डवश्रेष्ठ पश्याम्यनिचितं शरैः ॥ ३.२१.७ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਤੇ, ਸਿਰ ਤੇ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਵਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ ਜੋ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
3.21.8
स तु बाणवरोत्पीडाद्विस्रवत्यसृगुल्बणम् ।
अभिवृष्टो यथा मेघैर्गिरिर्गैरिकधातुमान् ॥ ३.२१.८ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਗੈਰਿਕ ਧਾਤੂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ।
3.21.9
अभीशुहस्तं तं दृष्ट्वा सीदन्तं सारथिं रणे ।
अस्तम्भयं महाबाहो साल्वबाणप्रपीडितम् ॥ ३.२१.९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ, ਸਾਲਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਢਹਿੰਦੇ ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।
3.21.10
अथ मां पुरुषः कश्चिद्द्वारकानिलयोऽब्रवीत् ।
त्वरितो रथमारोप्य सौहृदादिव भारत ॥ ३.२१.१० ॥
ਫਿਰ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ — ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ।
3.21.11
आहुकस्य वचो वीर तस्यैव परिचारकः ।
विषण्णः सन्नकण्ठेन तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ ३.२१.११ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਆਹੁਕ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਉਸਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੁੰਧੇ ਗਲੇ ਨਾਲ — ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸੁਣੋ।
3.21.12
द्वारकाधिपतिर्वीर आह त्वामाहुको वचः ।
केशवैहि विजानीष्व यत्त्वां पितृसखोऽब्रवीत् ॥ ३.२१.१२ ॥
ਦਵਾਰਕਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਵੀਰ ਆਹੁਕ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਦਾ ਹੈ — ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਆ, ਸਮਝ ਕਿ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ।
3.21.13
उपयात्वा तु साल्वेन द्वारकां वृष्णिनन्दन ।
विषक्ते त्वयि दुर्धर्ष इतः शूरसुतो बलात् ॥ ३.२१.१३ ॥
ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੰਦ, ਸਾਲਵ ਨੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਜਿੱਤ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇੱਥੋਂ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
3.21.14
तदलं साधुयुद्धेन निवर्तस्व जनार्दन ।
द्वारकामेव रक्षस्व कार्यमेतन्महत्तव ॥ ३.२१.१४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਉੱਤਮ ਯੁੱਧ ਦਾ ਹੁਣ ਬੱਸ ਕਰ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੁੜ ਜਾ। ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਵ ਹੈ।
3.21.15
इत्यहं तस्य वचनं श्रुत्वा परमदुर्मनाः ।
निश्चयं नाधिगच्छामि कर्तव्यस्येतरस्य च ॥ ३.२१.१५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ।
3.21.16
सात्यकिं बलदेवं च प्रद्युम्नं च महांरथम् ।
जगर्हे मनसा वीर तच्छ्रुत्वा महदप्रियम् ॥ ३.२१.१६ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਸਾਤਿਅਕੀ, ਬਲਦੇਵ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਵੱਡੀ ਅਪ੍ਰਿਯ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ।
3.21.17
अहं हि द्वारकायाश्च पितुश्च कुरुनन्दन ।
तेषु रक्षां समाधाय प्रयातः सौभयातने ॥ ३.२१.१७ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸੌਭ ਵੱਲ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
3.21.18
बलदेवो महाबाहुः कच्चिज्जीवति शत्रुहा ।
सात्यकी रौक्मिणेयश्च चारुदेष्णश्च वीर्यवान्।
साम्बप्रभृतयश्चैवेत्यहमासं सुदुर्मनाः ॥ ३.२१.१८ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਬਲਦੇਵ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਦੇਵ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਸਾਤਿਅਕੀ, ਰੁਕਮਿਣੀ-ਪੁੱਤਰ, ਬਲਵਾਨ ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਂਬ ਆਦਿ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ—ਇਸੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਸੀ।
3.21.19
एतेषु हि नरव्याघ्र जीवत्सु न कथंचन ।
शक्यः शूरसुतो हन्तुमपि वज्रभृता स्वयम् ॥ ३.२१.१९ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਂਦਿਆਂ ਸ਼ੂਰਸੁਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਆਪ ਵੀ ਨਹੀਂ।
3.21.20
हतः शूरसुतो व्यक्तं व्यक्तं चैते परासवः ।
बलदेवमुखाः सर्व इति मे निश्चिता मतिः ॥ ३.२१.२० ॥
ਸ਼ੂਰਸੁਤ ਯਕੀਨਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਬਲਦੇਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੀ ਯਕੀਨਨ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਹੋ ਗਏ ਹਨ — ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ।
3.21.21
सोहं सर्वविनाशं तं चिन्तयानो मुहुर्मुहुः ।
अविह्वलो महाराज पुनः साल्वमयोधयम् ॥ ३.२१.२१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਸਰਵਨਾਸ਼ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਂ ਬੇਚੈਨ ਨਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਲਵ ਨਾਲ ਲੜਿਆ।
3.21.22
तदोऽपश्यं महाराज प्रपतन्तमहं तदा ।
सौभाच्छूरसुतं वीर ततो मां मोह आविशत् ॥ ३.२१.२२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਦ ਮੈਂ ਸੌਭ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਸ਼ੂਰਸੁਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਵੀਰ; ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਨੇ ਆ ਘੇਰਿਆ।
3.21.23
तस्य रूपं प्रपततः पितुर्मम नराधिप ।
ययातेः क्षीणपुण्यस्य स्वर्गादिव भहीतलम् ॥ ३.२१.२३ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਡਿੱਗਦੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੰਨ ਖੀਣ ਹੋਇਆ ਯਯਾਤੀ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ।
3.21.24
विशीर्णमलिनोष्णीपप्रकीर्णाम्बरमूर्धजः ।
प्रपतन्दृश्यते ह स्म क्षीणपुण्य इव ग्रहः ॥ ३.२१.२४ ॥
ਖਿੰਡੀ ਹੋਈ ਪੱਗ, ਮੈਲੇ ਅਤੇ ਖਿੱਲਰੇ ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਖਿੱਲਰੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਡਿੱਗਦਾ ਦਿਸਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੰਨ ਖੀਣ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
3.21.25
ततः शार्ङ्गं धनुःश्रेष्ठं करात्प्रपतितं मम ।
मोहापन्नश्च कौन्तेय रथोपस्थ उपाविशम् ॥ ३.२१.२५ ॥
ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮੈਂ ਰਥ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
3.21.26
ततो हाहाकृतं सर्वं सैन्यं मे गतचेतनम् ।
मां दृष्ट्वा रथनीडस्थं गतासुमिव भारत ॥ ३.२१.२६ ॥
ਫਿਰ ਰਥ ਦੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਜਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਾਂਗ ਬੈਠੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
3.21.27
प्रसार्य बाहू पततः प्रसार्य चरणावपि ।
रूपं पितुर्मे विबभौ शकुने- पततो यथा ॥ ३.२१.२७ ॥
ਬਾਹਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਡਿੱਗਦੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
3.21.28
तं पतन्तं महाबाहो शूलपट्टसपाणयः ।
अभिघ्नन्तो भृशं वीर मम चोतोह्यकम्पयन् ॥ ३.२१.२८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਪੱਟਿਸ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਵਾਰ ਕਰਦੇ, ਡਿੱਗਦੇ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਵੀਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤੇ।
3.21.29
ततो मुहूर्तात्प्रतिलभ्य संज्ञा-
महं तदा वीर महाविमर्दे।
न तत्रसौमं न रिपुं च साल्वं ।
पश्यामि वृद्धं पितरं न चापि ॥ ३.२१.२९ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਉਸ ਮਹਾਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸੌਮਯ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ, ਨਾ ਵੈਰੀ ਸਾਲਵ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬੁੱਢਾ ਪਿਤਾ।
3.21.30
ततो ममासीन्मनसि मायेयमिति निश्चितम् ।
प्रबुद्धोस्मि ततो भूयः शतशो वाऽकिरं शरान् ॥ ३.२१.३० ॥
ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਜਾਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਣ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗਾ।