મહાભારત · અધ્યાય 3.212
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.212.1
स तु विप्रमथोवाच धर्मव्याधो युधिष्ठिर ।
यदहं ह्याचरे कर्म घोरमेतदसंशयम् ॥ ३.२१२.१ ॥
ત્યારે ધર્મવ્યાધ તે બ્રાહ્મણને બોલ્યો, હે યુધિષ્ઠિર, હું નિશ્ચયે આ ભયંકર કર્મ કરું છું.
3.212.2
विधिस्तु बलवान्ब्रह्मन्दुस्तरं हि पुरा कृतम् ।
पुरा कृतस् पापस्य कर्मदोषो भवत्ययम् ॥ ३.२१२.२ ॥
હે બ્રાહ્મણ, વિધિ બળવાન છે; પૂર્વે કરાયેલું કર્મ દુસ્તર છે. પૂર્વે કરેલા પાપથી આ કર્મદોષ થાય છે.
3.212.3
दोपस्यैतस्य वै ब्रह्मन्विघाते यत्नवानहम् ।
विधिना हि हते पूर्वं निमित्तं घातको भवेत् ॥ ३.२१२.३ ॥
હે બ્રાહ્મણ, આ દોષ દૂર કરવા હું યત્ન કરું છું; પરંતુ વિધિથી પહેલેથી હણાયેલું હોય તો ઘાતક કેવળ નિમિત્ત બને છે.
3.212.4
निमित्तभूता हि वयं कर्मणोऽस्य द्विजोत्तम ॥ ३.२१२.४ ॥
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આ કર્મના અમે નિમિત્ત બનીએ છીએ.
3.212.5
येषां हतानां मांसानि विक्रीणीमो वयं द्विज ।
तेषामपि भवेद्धर्म उपयोगेन भक्षणात्।
देवतातिथिभृत्यानां पितृणां चापि पूजनात् ॥ ३.२१२.५ ॥
હે દ્વિજ, હણાયેલા પ્રાણીઓનું માંસ અમે વેચીએ છીએ; તેમના ઉપયોગથી અને ભક્ષણથી, તેમજ દેવ, અતિથિ, સેવકો અને પિતૃઓના પૂજનથી પણ ધર્મ થાય છે.
3.212.6
ओषध्यो वीरुधश्चैव पशवो मृगपक्षिणः ।
अन्नाद्यभूता लोकस्य इत्यपि श्रूयते श्रुतिः ॥ ३.२१२.६ ॥
ઔષધિઓ, વેલાઓ, પશુઓ, મૃગો અને પક્ષીઓ જગતનું અન્ન છે એમ શ્રુતિમાં પણ સંભળાય છે.
3.212.7
आत्ममांसप्रसादेन शिबिरौशीनरो नृपः ।
स्वर्गं सुदुर्लभं प्राप्तः क्षमावान्द्विजसत्तम ॥ ३.२१२.७ ॥
પોતાના માંસના દાનની કૃપાથી ઉશીનરનો પુત્ર રાજા શિબિ અત્યંત દુર્લભ સ્વર્ગ પામ્યો; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તે ક્ષમાવાન હતો.
3.212.8
राज्ञो महानसे पूर्वं रन्तिदेवस्य वै द्विज ।
द्वे सहस्रे तु पच्छेते पशूनामन्वहं तदा।
अहन्यहनि पच्येते द्वे सहस्रे गवां तथा ॥ ३.२१२.८ ॥
હે દ્વિજ, પૂર્વે રાજા રન્તિદેવના મહાનસમાં ત્યારે દરરોજ બે હજાર પશુઓ રાંધવામાં આવતા; એ જ રીતે દરરોજ બે હજાર ગાયો પણ રાંધવામાં આવતી.
3.212.9
स मासं ददतो ह्यन्नं रन्तिदेवस्य नित्यशः ।
अतुला कीर्तिरभवन्नृपस्य द्विजसत्तम ॥ ३.२१२.९ ॥
એક મહિના સુધી દરરોજ અન્નદાન કરતા રાજા રન્તિદેવની અતુલ્ય કીર્તિ ફેલાઈ; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
3.212.10
चातुर्मास्ये च पशवो वध्यन्त इति नित्यशः ।
अग्नयो मांसकामाश्चइत्यपि श्रूयते श्रुतिः ॥ ३.२१२.१० ॥
ચાતુર્માસ્યમાં પશુઓનો નિત્ય વધ થાય છે; અગ્નિઓ માંસની કામના કરે છે એવી શ્રુતિ પણ સંભળાય છે.
3.212.11
यज्ञेषु पशवो ब्रह्मन्वध्यन्ते सततं द्विजैः ।
संस्कृताः किल मन्त्रैश्च तेऽपि स्वर्गमवाप्नुवन् ॥ ३.२१२.११ ॥
હે બ્રાહ્મણ, યજ્ઞોમાં દ્વિજો દ્વારા પશુઓનો સતત વધ થાય છે; મંત્રોથી સંસ્કારિત થયેલા તેઓ પણ સ્વર્ગ પામે છે.
3.212.12
यदि नैवाग्नयो ब्रह्मन्मांसकामाऽभवन्पुरा ।
भक्ष्यं नैवाभवन्मांसं कस्यचिद्द्विजसत्तम ॥ ३.२१२.१२ ॥
હે બ્રાહ્મણ, પૂર્વે જો અગ્નિઓ માંસની કામના કરનારા ન હોત, તો હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, કોઈના માટે પણ માંસ ભક્ષ્ય ન હોત.
3.212.13
अत्रापि विधिरुक्तश् मुनिभिर्मांसभक्षणे ॥ ३.२१२.१३ ॥
અહીં પણ મુનિઓએ માંસભક્ષણનો વિધિ કહ્યો છે.
3.212.14
देवतानां पितृणां च शुङ्क्ते दत्त्वाऽपियः सदा ।
यथाविधि यथाश्रद्धं न स दुष्येत भक्षणात् ॥ ३.२१२.१४ ॥
દેવતાઓ અને પિતૃઓને અર્પણ કરીને, વિધિ અનુસાર અને શ્રદ્ધાથી જે સદા ભોજન કરે છે, તે ભોજનથી દૂષિત થતો નથી.
3.212.15
अमांसाशी भवत्येवमित्यपि श्रूयते श्रुतिः ।
भार्यां गच्छन्ब्रह्मचारी ऋतौ भवति ब्राह्मणः ॥ ३.२१२.१५ ॥
માંસ ન ખાનાર થાય છે એવું પણ શ્રુતિમાં સંભળાય છે. ઋતુકાળે પત્ની પાસે જનાર બ્રહ્મચારી અને બ્રાહ્મણ થાય છે.
3.212.16
सत्यानृते विनिश्चित्य अत्रापि विधिरुच्यते ।
सौदासेन तदा राज्ञा मानुषा भक्षिता द्विज।
शापाभिभूतेन भृशमत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.१६ ॥
સત્ય અને અસત્યનો નિશ્ચય કરીને અહીં પણ વિધિ કહેવાય છે. હે દ્વિજ, ત્યારે સૌદાસ રાજાએ શાપથી અત્યંત ઘેરાઈને માણસોને ખાધા હતા. આ વિશે તમને શું લાગે છે?
3.212.17
स्वधर्म इतिकृत्वा तु न त्यजामि द्विजोत्तम ।
पुरा कृतमिति ज्ञात्वा रजीवाम्येतेन कर्मणा ॥ ३.२१२.१७ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, આ મારો સ્વધર્મ છે એમ માનીને હું તેનો ત્યાગ કરતો નથી. પૂર્વે કરાયેલું છે એમ જાણીને હું આ જ કર્મથી જીવું છું.
3.212.18
स्वधर्मं त्यजतो ब्रह्मन्नधर्म इह दृश्यते ।
स्वकर्मनिरतो यस्तु धर्मः स इति निश्चयः ॥ ३.२१२.१८ ॥
હે બ્રહ્મન્, સ્વધર્મનો ત્યાગ કરનારમાં અહીં અધર્મ દેખાય છે. જે પોતાના કર્મમાં નિરત છે તે જ ધર્મ છે એ નિશ્ચય છે.
3.212.19
कुले हि विहितं कर्म देही तं न विमुञ्चति ।
धात्रा विधिरयं दृष्टो बहुधा कर्मनिर्मये ॥ ३.२१२.१९ ॥
કુળમાં વિહિત કર્મને દેહી છોડતો નથી. ધાતાએ કર્મસર્જનમાં આ વિધાન અનેક રીતે જોયું.
3.212.20
द्रष्टव्यस्तु भवेद्ब्रह्मन्धर्मो धर्मविनिश्चये ।
कथं कर्म शुभं कुर्यां कथं मुच्ये पराभवात् ॥ ३.२१२.२० ॥
હે બ્રાહ્મણ, ધર્મનિશ્ચયમાં ધર્મ જ જોવો જોઈએ. હું શુભ કર્મ કેવી રીતે કરું, પરાભવથી કેવી રીતે મુક્ત થાઉં?
3.212.21
कर्मणस्तस्य घोरस् वसुधा निर्णयो भवेत् ।
दाने च सत्यवाक्ये च गुरुशुश्रूणे तथा।
द्विजातिपूजने चाहं धर्मे च निरतः सदा ॥ ३.२१२.२१ ॥
તે ભયંકર કર્મનો નિર્ણય પૃથ્વી પર થાય. દાનમાં, સત્યવાક્યમાં, ગુરુશુશ્રૂષામાં અને દ્વિજપૂજનમાં હું સદા ધર્મમાં નિરત રહ્યો છું.
3.212.22
अतिमानातिवादाभ्यां निवृत्तोस्मि द्विजोत्तम ।
कृषिं साध्वीति मन्यन्ते तत्र हिंसा परा स्मृता ॥ ३.२१२.२२ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, અતિમાન અને અતિવાદથી હું નિવૃત્ત થયો છું. ખેતીને સારી માને છે, પણ તેમાં મોટી હિંસા કહેવાઈ છે.
3.212.23
कर्षन्तो लाङ्गलैरुर्वीं घ्नन्ति भूमिशयान्बहून् ।
जीवानन्यांश्च बहुशस्तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२३ ॥
હળથી પૃથ્વી ખેડતાં તેઓ ભૂમિમાં રહેતાં ઘણાં પ્રાણીઓ અને અન્ય જીવોને ઘણી રીતે મારે છે. આમાં તમને શું લાગે છે?
3.212.24
धान्यबीजानि यान्याहुर्व्रीह्यादीनि द्विजोत्तम ।
सर्वाण्येतानि जीवा हि तत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२४ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, વ્રીહિ વગેરેને જે ધાન્યબીજ કહે છે, તે બધાં જીવ જ છે. આમાં તમને શું લાગે છે?
3.212.25
अध्याक्रम् पशूंश्चापि घ्नन्ति वै भक्षयन्ति च ।
वृक्षांस्तथौषधीश्चापि छिन्दन्ति पुरुषा द्विज ॥ ३.२१२.२५ ॥
માણસો પશુઓને કચડીને મારે છે અને ખાય છે; વૃક્ષો અને ઔષધિઓ પણ કાપે છે, હે દ્વિજ.
3.212.26
जीवा हि बहवो ब्रह्मन्वृक्षेषु च फलेषु च ।
उदके बहवश्चापि तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२६ ॥
હે બ્રહ્મન્, વૃક્ષોમાં, ફળોમાં અને પાણીમાં પણ ઘણા જીવો છે; આ વિશે તને શું લાગે છે?
3.212.27
सर्वं व्याप्तमिदं ब्रह्मन्प्राणिभिः प्राणिजीवनैः ।
मत्स्यान्ग्रसन्ते मत्स्याश्च तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२७ ॥
હે બ્રહ્મન્, આ બધું પ્રાણીઓથી વ્યાપ્ત છે; પ્રાણીઓ પ્રાણીઓથી જીવે છે; માછલીઓ માછલીઓને ગળી જાય છે. આ વિશે તને શું લાગે છે?
3.212.28
सत्वैः सत्वानि जीवन्ति बहुधा द्विजसत्तम ।
प्राणिनोऽन्योन्यभक्षाश्च तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२८ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, જીવો જીવોથી અનેક રીતે જીવે છે; પ્રાણીઓ એકબીજાને ખાય છે. આ વિશે તને શું લાગે છે?
3.212.29
चङ्क्रम्यमाणा जीवांश्च धरणीसंश्रितान्बहून् ।
पद्भ्यां घ्नन्ति नरा विप्र तत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२९ ॥
હે વિપ્ર, પૃથ્વી પર આશ્રિત ઘણા જીવો પર ચાલતાં માણસો પગથી તેમને મારે છે. આ વિશે તને શું લાગે છે?
3.212.30
उपविष्टाः शयानाश्च घ्नन्ति जीवाननेकशः ।
अज्ञानादथवा ज्ञानात्तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.३० ॥
બેઠેલા અને સૂતેલા માણસો પણ અનેક રીતે જીવોને મારે છે, અજ્ઞાનથી કે જ્ઞાનથી. આ વિશે તને શું લાગે છે?
3.212.31
जीवैर्ग्रस्तमिदं सर्वमाकाशं पृथिवी तथा ।
अविज्ञानाच्च हिंसन्ति तत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.३१ ॥
આ સમગ્ર આકાશ અને પૃથ્વી જીવોથી ભરેલાં છે. અજ્ઞાનથી લોકો તેમની હિંસા કરે છે; આ વિશે તમને શું લાગે છે?
3.212.32
अहिंसेति यदुक्तं हि पुरुषैर्विस्मितैः पुरा ।
के न हिंसन्ति जीवान्वै लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तम् ॥ ३.२१२.३२ ॥
પહેલાં વિસ્મિત થયેલા માણસોએ 'અહિંસા' કહી હતી; પરંતુ આ લોકમાં કોણ જીવોની હિંસા નથી કરતું, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ?
3.212.33
बहु संचिन्त्य इह वै नास्ति कश्चिदहिंसकः ॥ ३.२१२.३३ ॥
ઘણો વિચાર કરવા છતાં, આ લોકમાં ખરેખર કોઈ અહિંસક નથી.
3.212.34
अहिंयासां तु निरता यतयो द्विजसत्तम ।
कुर्वन्त्येव हि हिंसां ते यत्नादल्पतरा भवेत् ॥ ३.२१२.३४ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, અહિંસામાં લીન યતિઓ પણ હિંસા કરે છે; પ્રયત્નથી તે ઓછી થઈ શકે.
3.212.35
आलक्ष्याश्चैव पुरुषाः कुले जाता महागुणाः ।
महाघोराणि कर्माणि कृत्वा लज्जन्ति वै न च ॥ ३.२१२.३५ ॥
ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલા મહાગુણી પુરુષો પણ ઓળખાતા નથી; અતિ ભયંકર કર્મો કરીને પણ તેઓ શરમાતા નથી.
3.212.36
सुहृदः सुहृदोऽन्यांस्च दुर्हृदश्चापि दुर्हृदः ।
सम्यक्प्रवृत्तान्पुरुषानन सम्यगनुपश्यति ॥ ३.२१२.३६ ॥
મિત્રો મિત્રોને અને અન્યોને, અને શત્રુઓ શત્રુઓને ઓળખે છે; પરંતુ સમ્યક રીતે પ્રવૃત્ત પુરુષોને તેઓ સમ્યક રીતે જોતા નથી.
3.212.37
समृद्धैश्चन नन्दन्ति बान्धवा बान्धवैरपि ।
गुरूंश्चैव विनिदन्ति मूढा निश्चितमानिनः ॥ ३.२१२.३७ ॥
સમૃદ્ધ લોકોને જોઈને સગાંઓ આનંદ પામતા નથી, અને સગાંઓને જોઈને પણ નહીં. પોતાના નિશ્ચયને સાચો માનનારા મૂર્ખ લોકો વડીલોની નિંદા કરે છે.
3.212.38
बहु लोके विपर्यस्तं दृश्यते द्विजसत्तम ।
धर्मयुक्तमधर्मं च तत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.३८ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, જગતમાં ઘણું બધું ઉલટું દેખાય છે — ધર્મ સાથે જોડાયેલો અધર્મ પણ. આ વિષે તમને શું લાગે છે?
3.212.39
वक्तुं बहुविधं शक्यं धर्माधर्मेषु कर्मसु ।
स्वकर्मनिरतो यो हि स यशः प्राप्नुयान्महत् ॥ ३.२१२.३९ ॥
ધર્મ અને અધર્મ સંબંધિત કર્મો વિષે ઘણી રીતે કહી શકાય. જે પોતાના સ્વકર્મમાં લીન રહે છે, તેને મહાન યશ મળે.