महाभारत · अध्याय 3.212
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.212.1
स तु विप्रमथोवाच धर्मव्याधो युधिष्ठिर ।
यदहं ह्याचरे कर्म घोरमेतदसंशयम् ॥ ३.२१२.१ ॥
तेव्हा धर्मव्याध त्या ब्राह्मणाला म्हणाला, हे युधिष्ठिरा, मी निःसंशय हे भयंकर कर्म करतो.
3.212.2
विधिस्तु बलवान्ब्रह्मन्दुस्तरं हि पुरा कृतम् ।
पुरा कृतस् पापस्य कर्मदोषो भवत्ययम् ॥ ३.२१२.२ ॥
हे ब्राह्मणा, विधी बलवान आहे; पूर्वी केलेले कर्म दुस्तर असते. पूर्वी केलेल्या पापामुळे हा कर्मदोष उत्पन्न होतो.
3.212.3
दोपस्यैतस्य वै ब्रह्मन्विघाते यत्नवानहम् ।
विधिना हि हते पूर्वं निमित्तं घातको भवेत् ॥ ३.२१२.३ ॥
हे ब्राह्मणा, हा दोष दूर करण्यासाठी मी प्रयत्न करतो; पण विधीने आधीच वध झाला असेल तर घातक केवळ निमित्त ठरतो.
3.212.4
निमित्तभूता हि वयं कर्मणोऽस्य द्विजोत्तम ॥ ३.२१२.४ ॥
हे श्रेष्ठ द्विजा, या कर्माचे आम्ही निमित्त ठरतो.
3.212.5
येषां हतानां मांसानि विक्रीणीमो वयं द्विज ।
तेषामपि भवेद्धर्म उपयोगेन भक्षणात्।
देवतातिथिभृत्यानां पितृणां चापि पूजनात् ॥ ३.२१२.५ ॥
हे द्विजा, ज्या मारलेल्या प्राण्यांचे मांस आम्ही विकतो; त्यांच्या उपयोगाने व भक्षणाने, तसेच देव, अतिथी, सेवक आणि पितरांच्या पूजनाने धर्म घडतो.
3.212.6
ओषध्यो वीरुधश्चैव पशवो मृगपक्षिणः ।
अन्नाद्यभूता लोकस्य इत्यपि श्रूयते श्रुतिः ॥ ३.२१२.६ ॥
औषधी, वेली, पशू, मृग आणि पक्षी हे जगाचे अन्न आहेत असे श्रुतीतही ऐकले जाते.
3.212.7
आत्ममांसप्रसादेन शिबिरौशीनरो नृपः ।
स्वर्गं सुदुर्लभं प्राप्तः क्षमावान्द्विजसत्तम ॥ ३.२१२.७ ॥
स्वतःच्या मांसाच्या दानाच्या कृपेने उशीनरपुत्र राजा शिबि अत्यंत दुर्लभ स्वर्ग प्राप्त झाला; हे द्विजश्रेष्ठा, तो क्षमाशील होता.
3.212.8
राज्ञो महानसे पूर्वं रन्तिदेवस्य वै द्विज ।
द्वे सहस्रे तु पच्छेते पशूनामन्वहं तदा।
अहन्यहनि पच्येते द्वे सहस्रे गवां तथा ॥ ३.२१२.८ ॥
हे द्विजा, पूर्वी राजा रन्तिदेवाच्या महानसात त्या काळी दररोज दोन हजार पशू शिजवले जात असत; तसेच दररोज दोन हजार गायीही शिजवल्या जात.
3.212.9
स मासं ददतो ह्यन्नं रन्तिदेवस्य नित्यशः ।
अतुला कीर्तिरभवन्नृपस्य द्विजसत्तम ॥ ३.२१२.९ ॥
महिनाभर दररोज अन्नदान करणाऱ्या राजा रन्तिदेवाची अतुलनीय कीर्ती पसरली; हे द्विजश्रेष्ठा.
3.212.10
चातुर्मास्ये च पशवो वध्यन्त इति नित्यशः ।
अग्नयो मांसकामाश्चइत्यपि श्रूयते श्रुतिः ॥ ३.२१२.१० ॥
चातुर्मास्यात पशूंचा नित्य वध केला जातो; अग्नी मांसाची कामना करतात—अशीही श्रुती ऐकू येते.
3.212.11
यज्ञेषु पशवो ब्रह्मन्वध्यन्ते सततं द्विजैः ।
संस्कृताः किल मन्त्रैश्च तेऽपि स्वर्गमवाप्नुवन् ॥ ३.२१२.११ ॥
हे ब्राह्मणा, यज्ञांमध्ये द्विजांकडून पशूंचा सतत वध केला जातो; मंत्रांनी संस्कारित झालेले तेही स्वर्ग प्राप्त करतात.
3.212.12
यदि नैवाग्नयो ब्रह्मन्मांसकामाऽभवन्पुरा ।
भक्ष्यं नैवाभवन्मांसं कस्यचिद्द्विजसत्तम ॥ ३.२१२.१२ ॥
हे ब्राह्मणा, पूर्वी जर अग्नी मांसाची कामना करणारे नसते, तर हे द्विजश्रेष्ठा, कोणासाठीच मांस खाद्य ठरले नसते.
3.212.13
अत्रापि विधिरुक्तश् मुनिभिर्मांसभक्षणे ॥ ३.२१२.१३ ॥
येथेही मुनींनी मांसभक्षणाबाबतचा विधी सांगितला आहे.
3.212.14
देवतानां पितृणां च शुङ्क्ते दत्त्वाऽपियः सदा ।
यथाविधि यथाश्रद्धं न स दुष्येत भक्षणात् ॥ ३.२१२.१४ ॥
देवता आणि पितरांना अर्पण करून, विधीप्रमाणे व श्रद्धेने जो नेहमी भोजन करतो, तो भोजनामुळे दूषित होत नाही.
3.212.15
अमांसाशी भवत्येवमित्यपि श्रूयते श्रुतिः ।
भार्यां गच्छन्ब्रह्मचारी ऋतौ भवति ब्राह्मणः ॥ ३.२१२.१५ ॥
मांस न खाणारा होतो, असेही श्रुतीत ऐकू येते. ऋतुकाळी पत्नीकडे जाणारा ब्रह्मचारी व ब्राह्मण होतो.
3.212.16
सत्यानृते विनिश्चित्य अत्रापि विधिरुच्यते ।
सौदासेन तदा राज्ञा मानुषा भक्षिता द्विज।
शापाभिभूतेन भृशमत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.१६ ॥
सत्यासत्याचा निश्चय करून येथेही विधी सांगितला जातो. हे द्विजा, तेव्हा सौदास राजाने शापाने अत्यंत पीडित होऊन माणसांना खाल्ले. यावर तुला काय वाटते?
3.212.17
स्वधर्म इतिकृत्वा तु न त्यजामि द्विजोत्तम ।
पुरा कृतमिति ज्ञात्वा रजीवाम्येतेन कर्मणा ॥ ३.२१२.१७ ॥
हे द्विजोत्तमा, हा माझा स्वधर्म आहे असे मानून मी त्याचा त्याग करत नाही. पूर्वी केलेले आहे हे जाणून मी याच कर्माने जगतो.
3.212.18
स्वधर्मं त्यजतो ब्रह्मन्नधर्म इह दृश्यते ।
स्वकर्मनिरतो यस्तु धर्मः स इति निश्चयः ॥ ३.२१२.१८ ॥
हे ब्रह्मन्, स्वधर्माचा त्याग करणाऱ्याच्या ठायी येथे अधर्म दिसतो. जो आपल्या कर्मात निरत असतो, तोच धर्म आहे हा निश्चय आहे.
3.212.19
कुले हि विहितं कर्म देही तं न विमुञ्चति ।
धात्रा विधिरयं दृष्टो बहुधा कर्मनिर्मये ॥ ३.२१२.१९ ॥
कुलात विहित केलेले कर्म देही सोडत नाही. धात्याने कर्मनिर्मितीत हा विधी अनेक प्रकारे पाहिला.
3.212.20
द्रष्टव्यस्तु भवेद्ब्रह्मन्धर्मो धर्मविनिश्चये ।
कथं कर्म शुभं कुर्यां कथं मुच्ये पराभवात् ॥ ३.२१२.२० ॥
हे ब्राह्मणा, धर्मनिश्चयात धर्मच पाहिला पाहिजे. मी शुभ कर्म कसे करू, पराभवापासून कसा मुक्त होऊ?
3.212.21
कर्मणस्तस्य घोरस् वसुधा निर्णयो भवेत् ।
दाने च सत्यवाक्ये च गुरुशुश्रूणे तथा।
द्विजातिपूजने चाहं धर्मे च निरतः सदा ॥ ३.२१२.२१ ॥
त्या भयंकर कर्माचा निर्णय पृथ्वीवर होवो. दानात, सत्यवचनात, गुरुसेवेत आणि द्विजपूजनात मी सदैव धर्मात निरत राहिलो आहे.
3.212.22
अतिमानातिवादाभ्यां निवृत्तोस्मि द्विजोत्तम ।
कृषिं साध्वीति मन्यन्ते तत्र हिंसा परा स्मृता ॥ ३.२१२.२२ ॥
हे द्विजोत्तमा, अतिमान आणि अतिवादापासून मी निवृत्त झालो आहे. शेतीला चांगले मानतात, पण त्यात मोठी हिंसा सांगितली आहे.
3.212.23
कर्षन्तो लाङ्गलैरुर्वीं घ्नन्ति भूमिशयान्बहून् ।
जीवानन्यांश्च बहुशस्तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२३ ॥
नांगराने जमीन नांगरताना ते जमिनीत राहणाऱ्या अनेक प्राण्यांना आणि इतर जीवांना अनेक प्रकारे मारतात. यात आपल्याला काय वाटते?
3.212.24
धान्यबीजानि यान्याहुर्व्रीह्यादीनि द्विजोत्तम ।
सर्वाण्येतानि जीवा हि तत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२४ ॥
हे द्विजोत्तमा, व्रीहि इत्यादींना जी धान्यबीजे म्हटली जातात, ती सर्व जीवच आहेत. यात आपल्याला काय वाटते?
3.212.25
अध्याक्रम् पशूंश्चापि घ्नन्ति वै भक्षयन्ति च ।
वृक्षांस्तथौषधीश्चापि छिन्दन्ति पुरुषा द्विज ॥ ३.२१२.२५ ॥
माणसे पशूंना तुडवून मारतात व खातात; वृक्ष आणि औषधी वनस्पतीही तोडतात, हे द्विजा.
3.212.26
जीवा हि बहवो ब्रह्मन्वृक्षेषु च फलेषु च ।
उदके बहवश्चापि तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२६ ॥
हे ब्रह्मन्, वृक्षांमध्ये, फळांमध्ये आणि पाण्यातही पुष्कळ जीव आहेत; याविषयी तुला काय वाटते?
3.212.27
सर्वं व्याप्तमिदं ब्रह्मन्प्राणिभिः प्राणिजीवनैः ।
मत्स्यान्ग्रसन्ते मत्स्याश्च तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२७ ॥
हे ब्रह्मन्, हे सर्व प्राण्यांनी व्यापलेले आहे; प्राणी प्राण्यांनी जगतात; मासे माशांना गिळतात. याविषयी तुला काय वाटते?
3.212.28
सत्वैः सत्वानि जीवन्ति बहुधा द्विजसत्तम ।
प्राणिनोऽन्योन्यभक्षाश्च तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२८ ॥
हे द्विजोत्तमा, जीव जीवांद्वारे अनेक प्रकारे जगतात; प्राणी एकमेकांना खातात. याविषयी तुला काय वाटते?
3.212.29
चङ्क्रम्यमाणा जीवांश्च धरणीसंश्रितान्बहून् ।
पद्भ्यां घ्नन्ति नरा विप्र तत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.२९ ॥
हे विप्रा, पृथ्वीवर आश्रय घेतलेल्या अनेक जीवांवरून चालताना माणसे पायांनी त्यांना मारतात. याविषयी तुला काय वाटते?
3.212.30
उपविष्टाः शयानाश्च घ्नन्ति जीवाननेकशः ।
अज्ञानादथवा ज्ञानात्तत्रकिं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.३० ॥
बसलेले व निजलेलेही माणसे अनेक प्रकारे जीवांना मारतात, अज्ञानाने किंवा ज्ञानाने. याविषयी तुला काय वाटते?
3.212.31
जीवैर्ग्रस्तमिदं सर्वमाकाशं पृथिवी तथा ।
अविज्ञानाच्च हिंसन्ति तत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.३१ ॥
हे सर्व आकाश आणि पृथ्वी जीवांनी व्यापलेली आहे. अज्ञानामुळे लोक त्यांची हिंसा करतात; याबाबत तुम्हाला काय वाटते?
3.212.32
अहिंसेति यदुक्तं हि पुरुषैर्विस्मितैः पुरा ।
के न हिंसन्ति जीवान्वै लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तम् ॥ ३.२१२.३२ ॥
पूर्वी विस्मित झालेल्या पुरुषांनी 'अहिंसा' असे म्हटले होते; पण या लोकात कोण जीवांची हिंसा करत नाही, हे द्विजश्रेष्ठा?
3.212.33
बहु संचिन्त्य इह वै नास्ति कश्चिदहिंसकः ॥ ३.२१२.३३ ॥
पुष्कळ विचार करूनही, या जगात खरोखर कोणीही अहिंसक नाही.
3.212.34
अहिंयासां तु निरता यतयो द्विजसत्तम ।
कुर्वन्त्येव हि हिंसां ते यत्नादल्पतरा भवेत् ॥ ३.२१२.३४ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, अहिंसेत तत्पर असलेले यतीसुद्धा हिंसा करतात; प्रयत्नाने ती कमी होऊ शकते.
3.212.35
आलक्ष्याश्चैव पुरुषाः कुले जाता महागुणाः ।
महाघोराणि कर्माणि कृत्वा लज्जन्ति वै न च ॥ ३.२१२.३५ ॥
उत्तम कुलात जन्मलेले महागुणी पुरुषही ओळखता येत नाहीत; अत्यंत भयानक कर्मे करूनही ते लाजत नाहीत.
3.212.36
सुहृदः सुहृदोऽन्यांस्च दुर्हृदश्चापि दुर्हृदः ।
सम्यक्प्रवृत्तान्पुरुषानन सम्यगनुपश्यति ॥ ३.२१२.३६ ॥
मित्र मित्रांना आणि इतरांना, तसेच शत्रू शत्रूंना ओळखतात; पण योग्य मार्गाने वागणाऱ्या पुरुषांना ते योग्य रीतीने पाहत नाहीत.
3.212.37
समृद्धैश्चन नन्दन्ति बान्धवा बान्धवैरपि ।
गुरूंश्चैव विनिदन्ति मूढा निश्चितमानिनः ॥ ३.२१२.३७ ॥
समृद्ध लोकांना पाहूनही नातेवाईक आनंदित होत नाहीत, आणि नातेवाईकांना पाहूनही नाही. आपले निश्चय अचूक मानणारे मूर्ख वडिलधाऱ्यांची निंदा करतात.
3.212.38
बहु लोके विपर्यस्तं दृश्यते द्विजसत्तम ।
धर्मयुक्तमधर्मं च तत्र किं प्रतिभाति ते ॥ ३.२१२.३८ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, जगात पुष्कळ गोष्टी उलट्या दिसतात — धर्माशी जोडलेला अधर्मही. यावर तुम्हाला काय वाटते?
3.212.39
वक्तुं बहुविधं शक्यं धर्माधर्मेषु कर्मसु ।
स्वकर्मनिरतो यो हि स यशः प्राप्नुयान्महत् ॥ ३.२१२.३९ ॥
धर्म आणि अधर्माशी संबंधित कर्मांविषयी अनेक प्रकारे सांगता येईल. जो आपल्या स्वकर्मात निरत असतो, त्यालाच महान यश मिळो.