ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 3.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.215.1
एवमुक्तः स विप्रस्तु धर्मव्याधेन भारत ।
कथामकथयद्भूयो मनसः प्रीतिवर्धनीम् ॥ ३.२१५.१ ॥
ಭಾರತ, ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಅವನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
3.215.2
महाभूतानि यान्याहुः पञ्च धर्मविदांवर ।
एकैकस्य गुणान्सम्यक्पञ्चानामपि मे वद ॥ ३.२१५.२ ॥
ಧರ್ಮ ಬಲ್ಲವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಗುಣಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳು.
3.215.3
भूमिरापस्तथा ज्योतिर्वायुराकाशमेव च ।
गुणोत्तराणइ सर्वाणि तेषां वक्ष्यामि ते गुणान् ॥ ३.२१५.३ ॥
ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಗಳುಳ್ಳವು; ಅವುಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
3.215.4
भूमिः पञ्चगुणा ब्रह्मननुदकं च चतुर्गुणम् ।
गुणास्त्रयस्तेजसि च त्रयश्चाकाशवातयोः ॥ ३.२१५.४ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಭೂಮಿಗೆ ಐದು ಗುಣಗಳು; ನೀರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು; ಬೆಂಕಿಗೆ ಮೂರು; ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿಗೆ ತಲಾ ಮೂರು ಗುಣಗಳು.
3.215.5
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
एतेगुणाः पञ्च भूमेः सर्वेभ्यो गुणवत्तराः ॥ ३.२१५.५ ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಐದನೆಯದು ಗಂಧ — ಇವು ಭೂಮಿಯ ಐದು ಗುಣಗಳು; ಇವು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗುಣಗಳುಳ್ಳವು.
3.215.6
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च सरश्चापि द्विजोत्तम ।
अपामेते गुणा ब्रह्मन्कीर्तितास्तव सुव्रत ॥ ३.२१५.६ ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ ಕೂಡ — ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನೇ, ಸುವ್ರತನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಇವು ನೀರಿನ ಗುಣಗಳೆಂದು ನಿನಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವು.
3.215.7
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च तेजसोऽथ गुणास्त्रयः ।
शब्दः स्पर्शश्च वायौ तु शब्दश्चाकाश एव तु ॥ ३.२१५.७ ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ ಅಗ್ನಿಯ ಮೂರು ಗುಣಗಳು. ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ ಇವೆ; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಶಬ್ದವೇ ಇದೆ.
3.215.8
एते पञ्चदश ब्रह्मन्गुणा भूतेषु पञ्चसु ।
वर्तन्ते सर्वभूतेषु येषु लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.२१५.८ ॥
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಈ ಹದಿನೈದು ಗುಣಗಳು ಐದು ಭೂತಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿವೆ; ಇವುಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಲೋಕಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
3.215.9
अन्योन्यं नातिवर्तन्ते सम्यक्व भवति द्विज ।
यदा तु विषमं भावमाचरन्ति चराचराः ॥ ३.२१५.९ ॥
ಓ ದ್ವಿಜನೇ, ಅವು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಮೀರದಿದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳು ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ,
3.215.10
तदा देही देहमन्यं व्यतिरोहति कालतः ।
प्रातिलोम्याद्विनश्यन्ति जायन्ते चानुपूर्वशः ॥ ३.२१५.१० ॥
ಆಗ ದೇಹಿ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ವಿಪರೀತತೆಯಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
3.215.11
तत्र तत्रहि दृश्यन्ते धातवः पाञ्चभौतिकाः ।
यैरावृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.२१५.११ ॥
ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪಂಚಭೂತಾತ್ಮಕ ಧಾತುಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು, ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮಗಳು, ಆವೃತವಾಗಿವೆ.
3.215.12
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्मृतम् ।
तदव्यक्तमिति ज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ ३.२१५.१२ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಯಾವುದು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ ಅದು 'ವ್ಯಕ್ತ' ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿ. ಲಿಂಗದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವ, ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತವಾದದ್ದು 'ಅವ್ಯಕ್ತ' ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
3.215.13
यथास्वं ग्राहकान्येषां शब्दादीनामिमानि तु ।
इन्द्रियाणि तथा देही धारयन्निह तप्यते ॥ ३.२१५.१३ ॥
ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ದೇಹಿ ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
3.215.14
लोके विततमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति ।
परापरज्ञः सक्तः सन्स तु भूतानि पश्यति ॥ ३.२१५.१४ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಆತ್ಮನನ್ನು ಅವನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಪರಾಪರ ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಅವನು ಸರ್ವ ಭೂತಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
3.215.15
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा ।
ब्रह्मभूतस् संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ॥ ३.२१५.१५ ॥
ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ನೋಡುವವನಿಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮಭೂತನಾದವನಿಗೆ ಅಶುಭದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
3.215.16
ज्ञानमूलात्मकं क्लेशमतिवृत्तस्य मोहजम् ।
लोकबुद्धिप्रकाशेन ज्ञेयमार्गेण गम्यते ॥ ३.२१५.१६ ॥
ಜ್ಞಾನವೇ ಮೂಲ ಸ್ವಭಾವವಾದ, ಮೋಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ದಾಟಿದವನಿಗೆ, ಲೋಕಬುದ್ಧಿಯ ಬೆಳಕಿನಿಂದ, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅದು ಹೊಂದಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
3.215.17
अनादिनिधनं जन्तुमात्मयोनिं सदाव्ययम् ।
अनौपम्यममूर्तं च भगवानाह बुद्धिमान् ॥ ३.२१५.१७ ॥
ಆದಿ-ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲವಾದ, ಸ್ವಯಂಭುವಾದ, ಸದಾ ಅವ್ಯಯವಾದ, ಅನುಪಮವಾದ, ನಿರಾಕಾರವಾದುದನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು.
3.215.18
तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां विप्रानुपृच्छसि ।
तपसा हि समाप्नोति यद्यदेवाभिवाञ्छति।
इन्द्रियाण्येव संयम्य तपो भवति नान्यथा ॥ ३.२१५.१८ ॥
ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೂ ನನ್ನನ್ನೂ ಕೇಳುವ ಇದೆಲ್ಲವೂ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ತಾನು ಬಯಸಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಯೇ ತಪಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಬಗೆಯಲ್ಲ.
3.215.19
इन्द्रियाण्येव तत्सर्वंयत्स्वर्गनरकावुभौ ।
निगृहीतविसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च ॥ ३.२१५.१९ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಎಲ್ಲವೂ; ಅವೇ ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ನರಕ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಿಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ, ಬಿಟ್ಟರೆ ನರಕಕ್ಕೆ.
3.215.20
एष योगविधिः कृत्स्नो यावदिन्द्रियधारणम् ।
एतन्मूलं हि तपसः स्वर्गस्य नरकस्य च ॥ ३.२१५.२० ॥
ಇದೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯೋಗವಿಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವವರೆಗೆ. ಇದೇ ತಪಸ್ಸಿನ, ಸ್ವರ್ಗದ ಮತ್ತು ನರಕದ ಮೂಲ.
3.215.21
इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोमार्च्छत्यसंशयम् ।
सन्नियम्य तु तान्येव ततः सिद्धिं समाप्नुयात् ॥ ३.२१५.२१ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ದೋಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿದಾಗ ಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
3.215.22
षण्णामात्प्रनि योज्यानामैश्वर्यं योऽधितिष्ठति ।
न स पापैः कुतोऽनर्थैर्युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ ३.२१५.२२ ॥
ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಆರರ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಿಸುವವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು — ಅವನು ಪಾಪಗಳಿಂದ, ಅನರ್ಥಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ?
3.215.23
रथः शरीरं पुरुषस्य दृष्ट-
मात्मा नियन्तेन्द्रियाण्याहुरश्वान्।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्त सुखं याति रथीव धीरः ॥ ३.२१५.२३ ॥
ಶರೀರವೇ ರಥ, ಆತ್ಮವೇ ಸಾರಥಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಕುದುರೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಎಚ್ಚರದಿಂದ, ಕುಶಲನಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಸಿ, ರಥಿಕನಂತೆ ಧೀರನು ಸುಖವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.
3.215.24
षण्णामात्मनियुक्तानामिन्द्रियाणां प्रमाथिनाम् ।
यो धीरो धारयेद्रश्मीन्स स्यात्परमसारथिः ॥ ३.२१५.२४ ॥
ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ, ಕದಡುವ ಆರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕಡಿವಾಣಗಳನ್ನು ಯಾರು ಧೀರನಾಗಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನೇ ಪರಮ ಸಾರಥಿ.
3.215.25
इन्द्रियाणां प्रसृष्टानां हयानामिव वर्त्मसु ।
धृतिं कुर्वीत सारथ्ये धृत्या तानि जयेद्ध्रुवम् ॥ ३.२१५.२५ ॥
ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟ ಕುದುರೆಗಳಂತೆ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಇಡಬೇಕು; ಧೈರ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಜಯಿಸಬಹುದು.
3.215.26
इन्द्रियाणां विचरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस् हरते बुद्धिं नावं वायुरिवाम्भसि ॥ ३.२१५.२६ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಲೆದಾಡುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಯಾವುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ಅವನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತದೆ; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದೋಣಿಯನ್ನು ಗಾಳಿ ಒಯ್ಯುವಂತೆ.
3.215.27
येषु विप्रतिपद्यन्ते षट्स्वमोहात्फलागमम् ।
तेष्वध्यवसिताध्यायी विन्दते ध्यानजं फलम् ॥ ३.२१५.२७ ॥
ಆರರಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜನರು ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುತ್ತಾರೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲೇ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವನು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.