ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.215.1
एवमुक्तः स विप्रस्तु धर्मव्याधेन भारत ।
कथामकथयद्भूयो मनसः प्रीतिवर्धनीम् ॥ ३.२१५.१ ॥
ହେ ଭାରତ, ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ଏପରି କହିବାରୁ ସେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଆଉ ଏକ କଥା ପୁଣି କହିଲେ।
3.215.2
महाभूतानि यान्याहुः पञ्च धर्मविदांवर ।
एकैकस्य गुणान्सम्यक्पञ्चानामपि मे वद ॥ ३.२१५.२ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାକୁ ପଞ୍ଚମହାଭୂତ କୁହାଯାଏ, ସେହି ପାଞ୍ଚଟିର ପ୍ରତ୍ୟେକର ଗୁଣ ମୋତେ ଭଲ ଭାବରେ କୁହନ୍ତୁ।
3.215.3
भूमिरापस्तथा ज्योतिर्वायुराकाशमेव च ।
गुणोत्तराणइ सर्वाणि तेषां वक्ष्यामि ते गुणान् ॥ ३.२१५.३ ॥
ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ତେଜ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ — ଏହି ସବୁ କ୍ରମଶଃ ଅଧିକ ଗୁଣବିଶିଷ୍ଟ; ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
3.215.4
भूमिः पञ्चगुणा ब्रह्मननुदकं च चतुर्गुणम् ।
गुणास्त्रयस्तेजसि च त्रयश्चाकाशवातयोः ॥ ३.२१५.४ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୃଥିବୀର ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ, ଜଳର ଚାରିଟି; ତେଜର ତିନୋଟି, ଆକାଶ ଓ ବାୟୁର ପ୍ରତ୍ୟେକର ତିନୋଟି ଗୁଣ।
3.215.5
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
एतेगुणाः पञ्च भूमेः सर्वेभ्यो गुणवत्तराः ॥ ३.२१५.५ ॥
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ପଞ୍ଚମ ଗନ୍ଧ — ଏହିସବୁ ପୃଥିବୀର ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁଣବିଶିଷ୍ଟ।
3.215.6
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च सरश्चापि द्विजोत्तम ।
अपामेते गुणा ब्रह्मन्कीर्तितास्तव सुव्रत ॥ ३.२१५.६ ॥
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ଓ ରସ ମଧ୍ୟ — ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ହେ ସୁବ୍ରତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଗୁଡ଼ିକ ଜଳର ଗୁଣ ବୋଲି ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।
3.215.7
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च तेजसोऽथ गुणास्त्रयः ।
शब्दः स्पर्शश्च वायौ तु शब्दश्चाकाश एव तु ॥ ३.२१५.७ ॥
ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ତେଜର ତିନୋଟି ଗୁଣ। ବାୟୁରେ ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଅଛି, ଏବଂ ଆକାଶରେ ପ୍ରକୃତରେ କେବଳ ଶବ୍ଦ ଅଛି।
3.215.8
एते पञ्चदश ब्रह्मन्गुणा भूतेषु पञ्चसु ।
वर्तन्ते सर्वभूतेषु येषु लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.२१५.८ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପନ୍ଦରଟି ଗୁଣ ପାଞ୍ଚ ଭୂତରେ ଅଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ହିଁ ଲୋକସମୂହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
3.215.9
अन्योन्यं नातिवर्तन्ते सम्यक्व भवति द्विज ।
यदा तु विषमं भावमाचरन्ति चराचराः ॥ ३.२१५.९ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଅତିକ୍ରମ ନ କଲେ ସବୁକିଛି ଠିକ୍ ରହେ। କିନ୍ତୁ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଷମ ଅବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ,
3.215.10
तदा देही देहमन्यं व्यतिरोहति कालतः ।
प्रातिलोम्याद्विनश्यन्ति जायन्ते चानुपूर्वशः ॥ ३.२१५.१० ॥
ସେତେବେଳେ ଦେହୀ କାଳକ୍ରମେ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଯାଏ। ବିପରୀତତା ହେତୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରମାନୁସାରେ ଜନ୍ମନ୍ତି।
3.215.11
तत्र तत्रहि दृश्यन्ते धातवः पाञ्चभौतिकाः ।
यैरावृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.२१५.११ ॥
ସେଠାରେ ସେଠାରେ ପଞ୍ଚଭୂତାତ୍ମକ ଧାତୁ ଦେଖାଯାଏ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ, ଆବୃତ।
3.215.12
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्मृतम् ।
तदव्यक्तमिति ज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ ३.२१५.१२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଯାହା ଗୃହୀତ ହୁଏ, ତାହାକୁ 'ବ୍ୟକ୍ତ' କୁହାଯାଏ। ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଯାହା, ତାହାକୁ 'ଅବ୍ୟକ୍ତ' ଜାଣିବା ଉଚିତ।
3.215.13
यथास्वं ग्राहकान्येषां शब्दादीनामिमानि तु ।
इन्द्रियाणि तथा देही धारयन्निह तप्यते ॥ ३.२१५.१३ ॥
ଯେପରି ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ଶବ୍ଦାଦି ବିଷୟ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେପରି ଦେହଧାରୀ ଏଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କରେ।
3.215.14
लोके विततमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति ।
परापरज्ञः सक्तः सन्स तु भूतानि पश्यति ॥ ३.२१५.१४ ॥
ସେ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ, ଆତ୍ମାରେ ଜଗତକୁ ଦେଖେ; ପରାପର ଜ୍ଞାତା ଓ ତାହାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେ ସର୍ବଭୂତକୁ ଦେଖେ।
3.215.15
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा ।
ब्रह्मभूतस् संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ॥ ३.२१५.१५ ॥
ସର୍ବଅବସ୍ଥାରେ ସର୍ବଦା ସର୍ବଭୂତକୁ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଭୂତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଅଶୁଭ ସହ ସଂଯୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ।
3.215.16
ज्ञानमूलात्मकं क्लेशमतिवृत्तस्य मोहजम् ।
लोकबुद्धिप्रकाशेन ज्ञेयमार्गेण गम्यते ॥ ३.२१५.१६ ॥
ଜ୍ଞାନମୂଳ ସ୍ୱରୂପ, ମୋହରୁ ଜାତ କ୍ଲେଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଲୋକବୁଦ୍ଧିର ଆଲୋକରେ ଜ୍ଞେୟ ପଥ ଦ୍ୱାରା ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
3.215.17
अनादिनिधनं जन्तुमात्मयोनिं सदाव्ययम् ।
अनौपम्यममूर्तं च भगवानाह बुद्धिमान् ॥ ३.२१५.१७ ॥
ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ, ଜୀବର ମୂଳ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ, ସଦା ଅବ୍ୟୟ, ଅନୁପମ ଓ ଅମୂର୍ତ୍ତ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଗବାନ କହିଛନ୍ତି।
3.215.18
तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां विप्रानुपृच्छसि ।
तपसा हि समाप्नोति यद्यदेवाभिवाञ्छति।
इन्द्रियाण्येव संयम्य तपो भवति नान्यथा ॥ ३.२१५.१८ ॥
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟାର ମୂଳରେ ଅଛି। ତପସ୍ୟାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯମ କରିବା ହିଁ ତପସ୍ୟା ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
3.215.19
इन्द्रियाण्येव तत्सर्वंयत्स्वर्गनरकावुभौ ।
निगृहीतविसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च ॥ ३.२१५.१९ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ସବୁକିଛି; ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ଉଭୟ ଦିଅନ୍ତି। ନିଗୃହୀତ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, ଛାଡ଼ିଲେ ନରକକୁ।
3.215.20
एष योगविधिः कृत्स्नो यावदिन्द्रियधारणम् ।
एतन्मूलं हि तपसः स्वर्गस्य नरकस्य च ॥ ३.२१५.२० ॥
ଏହା ହିଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗବିଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଧାରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏହା ହିଁ ତପସ୍ୟା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକର ମୂଳ।
3.215.21
इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोमार्च्छत्यसंशयम् ।
सन्नियम्य तु तान्येव ततः सिद्धिं समाप्नुयात् ॥ ३.२१५.२१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଦୋଷ ଲାଗେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ତାପରେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
3.215.22
षण्णामात्प्रनि योज्यानामैश्वर्यं योऽधितिष्ठति ।
न स पापैः कुतोऽनर्थैर्युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ ३.२१५.२२ ॥
ଆତ୍ମାର ଅଧୀନ ଛଅର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଯିଏ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ସେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ପୁରୁଷ ପାପ ଓ ଅନର୍ଥରେ କିପରି ଯୁକ୍ତ ହେବ?
3.215.23
रथः शरीरं पुरुषस्य दृष्ट-
मात्मा नियन्तेन्द्रियाण्याहुरश्वान्।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्त सुखं याति रथीव धीरः ॥ ३.२१५.२३ ॥
ଶରୀରକୁ ରଥ, ଆତ୍ମାକୁ ସାରଥି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଶ୍ୱ କୁହାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଜାଗ ଓ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ଭଲ ଅଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ବଶ କରି, ରଥୀ ପରି ଧୀର ପୁରୁଷ ସୁଖରେ ଯାଏ।
3.215.24
षण्णामात्मनियुक्तानामिन्द्रियाणां प्रमाथिनाम् ।
यो धीरो धारयेद्रश्मीन्स स्यात्परमसारथिः ॥ ३.२१५.२४ ॥
ଆତ୍ମାର ଅଧୀନ, ବିକ୍ଷୋଭକାରୀ ଛଅ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଲଗାମ ଯେ ଧୀର ପୁରୁଷ ଧରେ, ସେ ହିଁ ପରମ ସାରଥି।
3.215.25
इन्द्रियाणां प्रसृष्टानां हयानामिव वर्त्मसु ।
धृतिं कुर्वीत सारथ्ये धृत्या तानि जयेद्ध्रुवम् ॥ ३.२१५.२५ ॥
ପଥରେ ଛାଡ଼ିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ପରି, ଛାଡ଼ିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜୟ କରାଯାଏ।
3.215.26
इन्द्रियाणां विचरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस् हरते बुद्धिं नावं वायुरिवाम्भसि ॥ ३.२१५.२६ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବିଚରଣ କଲାବେଳେ ମନ ଯାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେଇଟି ତାର ବୁଦ୍ଧିକୁ ହରଣ କରେ; ଜଳରେ ନୌକାକୁ ପବନ ନେଇଯିବା ପରି।
3.215.27
येषु विप्रतिपद्यन्ते षट्स्वमोहात्फलागमम् ।
तेष्वध्यवसिताध्यायी विन्दते ध्यानजं फलम् ॥ ३.२१५.२७ ॥
ଛଅଟି ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ଯୋଗୁଁ ଲୋକେ ଫଳପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି; ସେଥିରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଧ୍ୟାନରୁ ଜାତ ଫଳ ପାଏ।