มหาภารตะ · อัธยายะ 3.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.215.1
एवमुक्तः स विप्रस्तु धर्मव्याधेन भारत ।
कथामकथयद्भूयो मनसः प्रीतिवर्धनीम् ॥ ३.२१५.१ ॥
ครั้นถูกกล่าวเช่นนั้น พราหมณ์ผู้นั้น ดูก่อนภารตะ ธรรมวยาธก็กล่าวเรื่องเล่าอีกเรื่องหนึ่งซึ่งเพิ่มความยินดีแก่จิตของพราหมณ์
3.215.2
महाभूतानि यान्याहुः पञ्च धर्मविदांवर ।
एकैकस्य गुणान्सम्यक्पञ्चानामपि मे वद ॥ ३.२१५.२ ॥
ดูก่อนผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้ธรรม ขอท่านจงบอกคุณลักษณะของมหาภูตทั้งห้าที่เรียกกันว่ามหาภูตทั้งห้านั้นแก่ข้าพเจ้าให้ครบถ้วนแต่ละอย่าง
3.215.3
भूमिरापस्तथा ज्योतिर्वायुराकाशमेव च ।
गुणोत्तराणइ सर्वाणि तेषां वक्ष्यामि ते गुणान् ॥ ३.२१५.३ ॥
แผ่นดิน น้ำ ไฟ ลม และอากาศ ทั้งหมดนี้ แต่ละอย่างมีคุณลักษณะมากกว่าอย่างก่อนหน้า ข้าพเจ้าจะบอกคุณลักษณะของสิ่งเหล่านั้นแก่ท่าน
3.215.4
भूमिः पञ्चगुणा ब्रह्मननुदकं च चतुर्गुणम् ।
गुणास्त्रयस्तेजसि च त्रयश्चाकाशवातयोः ॥ ३.२१५.४ ॥
ดูก่อนพราหมณ์ แผ่นดินมีคุณลักษณะห้าอย่าง น้ำมีสี่อย่าง ไฟมีสามอย่าง อากาศและอวกาศมีอย่างละสามอย่าง
3.215.5
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
एतेगुणाः पञ्च भूमेः सर्वेभ्यो गुणवत्तराः ॥ ३.२१५.५ ॥
เสียง การสัมผัส รูป รส และลำดับที่ห้าคือกลิ่น เหล่านี้คือคุณลักษณะทั้งห้าของแผ่นดิน ซึ่งมีคุณลักษณะมากกว่าสิ่งอื่นทั้งหมด
3.215.6
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च सरश्चापि द्विजोत्तम ।
अपामेते गुणा ब्रह्मन्कीर्तितास्तव सुव्रत ॥ ३.२१५.६ ॥
เสียง การสัมผัส รูป และรสเช่นกัน ดูก่อนผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาติ ดูก่อนพราหมณ์ผู้มีศีลอันดี เหล่านี้คือคุณลักษณะของน้ำที่ข้าพเจ้าได้กล่าวแก่ท่านแล้ว
3.215.7
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च तेजसोऽथ गुणास्त्रयः ।
शब्दः स्पर्शश्च वायौ तु शब्दश्चाकाश एव तु ॥ ३.२१५.७ ॥
เสียง การสัมผัส และรูป คือคุณลักษณะสามอย่างของไฟ ในลมมีเสียงและการสัมผัส ส่วนในอากาศมีเพียงเสียงเท่านั้น
3.215.8
एते पञ्चदश ब्रह्मन्गुणा भूतेषु पञ्चसु ।
वर्तन्ते सर्वभूतेषु येषु लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.२१५.८ ॥
ดูก่อนพราหมณ์ คุณลักษณะสิบห้าประการนี้มีอยู่ในภูตทั้งห้า มีอยู่ในสรรพสัตว์ทั้งปวง และโลกทั้งหลายตั้งอยู่บนคุณลักษณะเหล่านี้
3.215.9
अन्योन्यं नातिवर्तन्ते सम्यक्व भवति द्विज ।
यदा तु विषमं भावमाचरन्ति चराचराः ॥ ३.२१५.९ ॥
ดูก่อนทวิชาติ เมื่อสิ่งเหล่านี้ไม่ก้าวล่วงซึ่งกันและกัน ทุกอย่างก็เป็นไปโดยชอบ แต่เมื่อสัตว์ที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหวเข้าสู่สภาวะที่ไม่สมดุล
3.215.10
तदा देही देहमन्यं व्यतिरोहति कालतः ।
प्रातिलोम्याद्विनश्यन्ति जायन्ते चानुपूर्वशः ॥ ३.२१५.१० ॥
เมื่อนั้นผู้มีกายย่อมเข้าสู่กายอื่นตามกาลเวลา เพราะการเดินผิดทางสัตว์ทั้งหลายย่อมดับไป และเกิดขึ้นอีกตามลำดับ
3.215.11
तत्र तत्रहि दृश्यन्ते धातवः पाञ्चभौतिकाः ।
यैरावृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.२१५.११ ॥
ที่นั่นและที่นี่ ปรากฏองค์ประกอบที่ประกอบด้วยภูตทั้งห้า ซึ่งโลกทั้งสิ้นนี้ ทั้งที่ไม่เคลื่อนไหวและเคลื่อนไหว ถูกหุ้มห่ออยู่
3.215.12
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्मृतम् ।
तदव्यक्तमिति ज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ ३.२१५.१२ ॥
สิ่งใดก็ตามที่ถูกอินทรีย์รับรู้ สิ่งนั้นเรียกว่าสิ่งปรากฏ ส่วนสิ่งที่พึงรู้ว่าเป็นสิ่งไม่ปรากฏ คือสิ่งที่รู้ได้ด้วยการอนุมาน และอยู่เหนืออินทรีย์
3.215.13
यथास्वं ग्राहकान्येषां शब्दादीनामिमानि तु ।
इन्द्रियाणि तथा देही धारयन्निह तप्यते ॥ ३.२१५.१३ ॥
อินทรีย์เหล่านี้แต่ละอย่างรับรู้วัตถุของตน เช่นเสียงเป็นต้น ฉันใด ผู้มีกายที่ยึดถืออินทรีย์เหล่านี้ไว้ในที่นี้ ย่อมบำเพ็ญตบะฉันนั้น
3.215.14
लोके विततमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति ।
परापरज्ञः सक्तः सन्स तु भूतानि पश्यति ॥ ३.२१५.१४ ॥
ผู้นั้นเห็นอาตมันที่แผ่ซ่านไปในโลก และเห็นโลกอยู่ภายในอาตมัน ผู้รู้ทั้งสูงและต่ำ ยึดมั่นอยู่กับสิ่งนั้น ย่อมเห็นสรรพสัตว์
3.215.15
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा ।
ब्रह्मभूतस् संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ॥ ३.२१५.१५ ॥
สำหรับผู้ที่เห็นสรรพสัตว์ทั้งปวงในทุกสภาวะตลอดเวลา เมื่อได้เป็นพรหมันแล้ว การประสานกันย่อมไม่เกิดขึ้นด้วยสิ่งที่ไม่เป็นมงคล
3.215.16
ज्ञानमूलात्मकं क्लेशमतिवृत्तस्य मोहजम् ।
लोकबुद्धिप्रकाशेन ज्ञेयमार्गेण गम्यते ॥ ३.२१५.१६ ॥
สำหรับผู้ที่มีธรรมชาติตั้งอยู่บนความรู้ และได้ล่วงพ้นความทุกข์ที่เกิดจากโมหะ ย่อมบรรลุได้ด้วยทางแห่งสิ่งที่พึงรู้ ผ่านแสงสว่างแห่งปัญญาของโลก
3.215.17
अनादिनिधनं जन्तुमात्मयोनिं सदाव्ययम् ।
अनौपम्यममूर्तं च भगवानाह बुद्धिमान् ॥ ३.२१५.१७ ॥
สิ่งที่ไม่มีต้นและไม่มีที่สิ้นสุด เป็นต้นกำเนิดของสิ่งมีชีวิต เกิดขึ้นเองจากตนเอง เป็นนิรันดร์ไม่สิ้นไป หาสิ่งเปรียบมิได้และไม่มีรูปร่าง พระผู้เป็นเจ้าผู้ปัญญาเลิศได้ประกาศไว้
3.215.18
तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां विप्रानुपृच्छसि ।
तपसा हि समाप्नोति यद्यदेवाभिवाञ्छति।
इन्द्रियाण्येव संयम्य तपो भवति नान्यथा ॥ ३.२१५.१८ ॥
สิ่งทั้งปวงนี้ซึ่งท่านและพราหมณ์ทั้งหลายถามข้าพเจ้า มีตบะเป็นรากฐาน เพราะด้วยตบะย่อมได้สิ่งใดก็ตามที่ปรารถนา ความสำเร็จนั้นเกิดขึ้นได้ก็ด้วยการข่มอินทรีย์เท่านั้น ไม่เป็นอย่างอื่นได้
3.215.19
इन्द्रियाण्येव तत्सर्वंयत्स्वर्गनरकावुभौ ।
निगृहीतविसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च ॥ ३.२१५.१९ ॥
อินทรีย์นั่นแหละคือสิ่งทั้งปวงที่ทำให้เกิดทั้งสวรรค์และนรก เมื่อถูกควบคุมไว้ย่อมนำไปสู่สวรรค์ เมื่อถูกปล่อยไปย่อมนำไปสู่นรก
3.215.20
एष योगविधिः कृत्स्नो यावदिन्द्रियधारणम् ।
एतन्मूलं हि तपसः स्वर्गस्य नरकस्य च ॥ ३.२१५.२० ॥
นี่คือวิธีโยคะที่สมบูรณ์ ตราบเท่าที่สามารถยึดอินทรีย์ไว้ได้ นี่คือรากฐานของตบะ ของสวรรค์ และของนรกทีเดียว
3.215.21
इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोमार्च्छत्यसंशयम् ।
सन्नियम्य तु तान्येव ततः सिद्धिं समाप्नुयात् ॥ ३.२१५.२१ ॥
การหลงใหลไปกับอินทรีย์ย่อมก่อให้เกิดความผิดพลาดเป็นแน่ แต่เมื่อควบคุมอินทรีย์เหล่านั้นไว้ได้อย่างมั่นคงแล้ว บุคคลนั้นจึงจะบรรลุความสำเร็จ
3.215.22
षण्णामात्प्रनि योज्यानामैश्वर्यं योऽधितिष्ठति ।
न स पापैः कुतोऽनर्थैर्युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ ३.२१५.२२ ॥
ผู้ที่ปกครองอำนาจของอินทรีย์ทั้งหกซึ่งผูกมัดอยู่กับตน ผู้ที่ชนะอินทรีย์แล้ว เหตุใดเล่าเขาจะถูกผูกติดกับบาปและความหายนะได้
3.215.23
रथः शरीरं पुरुषस्य दृष्ट-
मात्मा नियन्तेन्द्रियाण्याहुरश्वान्।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्त सुखं याति रथीव धीरः ॥ ३.२१५.२३ ॥
กล่าวกันว่ากายคือรถของบุรุษ อาตมันคือสารถีของรถ และอินทรีย์ทั้งหลายคือม้า ผู้มีปัญญาที่ไม่ประมาท ฉลาดและมั่นคง ย่อมเดินทางไปด้วยความสุข เหมือนสารถีผู้ควบคุมม้าดีที่ฝึกไว้ได้แล้ว
3.215.24
षण्णामात्मनियुक्तानामिन्द्रियाणां प्रमाथिनाम् ।
यो धीरो धारयेद्रश्मीन्स स्यात्परमसारथिः ॥ ३.२१५.२४ ॥
ผู้มีปัญญาที่ถือบังเหียนของอินทรีย์ทั้งหกซึ่งผูกอยู่กับตน และคอยควบคุมอินทรีย์ที่ก่อความวุ่นวายเหล่านั้นได้ จะเป็นสารถีผู้ยอดเยี่ยมที่สุด
3.215.25
इन्द्रियाणां प्रसृष्टानां हयानामिव वर्त्मसु ।
धृतिं कुर्वीत सारथ्ये धृत्या तानि जयेद्ध्रुवम् ॥ ३.२१५.२५ ॥
เหมือนม้าที่ถูกปล่อยให้วิ่งไปตามทาง ควรตั้งความมั่นคงไว้ในการเป็นสารถีเหนืออินทรีย์ที่ถูกปล่อยไป ด้วยความมั่นคงนั้นจึงจะชนะอินทรีย์เหล่านั้นได้อย่างแน่นอน
3.215.26
इन्द्रियाणां विचरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस् हरते बुद्धिं नावं वायुरिवाम्भसि ॥ ३.२१५.२६ ॥
เมื่ออินทรีย์เที่ยวไปมา ใจตามสิ่งใดไป สิ่งนั้นย่อมพัดพาปัญญาของเขาไป เหมือนลมพัดเรือไปบนผิวน้ำ
3.215.27
येषु विप्रतिपद्यन्ते षट्स्वमोहात्फलागमम् ।
तेष्वध्यवसिताध्यायी विन्दते ध्यानजं फलम् ॥ ३.२१५.२७ ॥
ในหกสิ่งที่มนุษย์หลงผิดเพราะความไม่รู้เกี่ยวกับการมาถึงของผล ผู้ที่ศึกษาสิ่งเหล่านั้นด้วยจิตมุ่งมั่นแน่วแน่ ย่อมได้ผลที่เกิดจากการทำสมาธิ