మహాభారతం · అధ్యాయం 3.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.215.1
एवमुक्तः स विप्रस्तु धर्मव्याधेन भारत ।
कथामकथयद्भूयो मनसः प्रीतिवर्धनीम् ॥ ३.२१५.१ ॥
భారతా, ధర్మవ్యాధుడు ఇలా చెప్పగా, అతడు ఆ బ్రాహ్మణునకు మనసుకు ఆనందం కలిగించే మరొక కథను మళ్ళీ చెప్పాడు.
3.215.2
महाभूतानि यान्याहुः पञ्च धर्मविदांवर ।
एकैकस्य गुणान्सम्यक्पञ्चानामपि मे वद ॥ ३.२१५.२ ॥
ధర్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడా, పంచమహాభూతాలని పిలిచే వాటిలో ప్రతిదాని గుణాలను నాకు బాగా చెప్పుము.
3.215.3
भूमिरापस्तथा ज्योतिर्वायुराकाशमेव च ।
गुणोत्तराणइ सर्वाणि तेषां वक्ष्यामि ते गुणान् ॥ ३.२१५.३ ॥
భూమి, జలం, తేజస్సు, వాయువు, ఆకాశం — ఇవన్నీ ఒకదానికంటే మరొకటి అధిక గుణాలు కలవి; వాటి గుణాలను నీకు చెబుతాను.
3.215.4
भूमिः पञ्चगुणा ब्रह्मननुदकं च चतुर्गुणम् ।
गुणास्त्रयस्तेजसि च त्रयश्चाकाशवातयोः ॥ ३.२१५.४ ॥
బ్రాహ్మణా, భూమికి ఐదు గుణాలు; జలానికి నాలుగు; తేజస్సుకు మూడు; ఆకాశానికి, వాయువుకు మూడేసి గుణాలు.
3.215.5
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
एतेगुणाः पञ्च भूमेः सर्वेभ्यो गुणवत्तराः ॥ ३.२१५.५ ॥
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, ఐదవది గంధం — ఇవి భూమి యొక్క ఐదు గుణాలు; ఇవి అన్నింటికంటే ఎక్కువ గుణాలు కలవి.
3.215.6
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च सरश्चापि द्विजोत्तम ।
अपामेते गुणा ब्रह्मन्कीर्तितास्तव सुव्रत ॥ ३.२१५.६ ॥
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం కూడా — ద్విజోత్తమా, సుత్రతా బ్రాహ్మణా, ఇవి జలం యొక్క గుణాలని నీకు చెప్పబడినవి.
3.215.7
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च तेजसोऽथ गुणास्त्रयः ।
शब्दः स्पर्शश्च वायौ तु शब्दश्चाकाश एव तु ॥ ३.२१५.७ ॥
శబ్దం, స్పర్శం, రూపం అగ్నికి మూడు గుణాలు. వాయువులో శబ్దం, స్పర్శం ఉన్నాయి; ఆకాశంలో నిజంగా శబ్దమే ఉంది.
3.215.8
एते पञ्चदश ब्रह्मन्गुणा भूतेषु पञ्चसु ।
वर्तन्ते सर्वभूतेषु येषु लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ ३.२१५.८ ॥
ఓ బ్రాహ్మణుడా, ఈ పదిహేను గుణాలు ఐదు భూతాలలో ఉన్నాయి. ఇవి సమస్త ప్రాణులలో ఉన్నాయి; వీటిపైనే లోకాలు స్థిరపడి ఉన్నాయి.
3.215.9
अन्योन्यं नातिवर्तन्ते सम्यक्व भवति द्विज ।
यदा तु विषमं भावमाचरन्ति चराचराः ॥ ३.२१५.९ ॥
ఓ ద్విజా, అవి ఒకదానిని మరొకటి అతిక్రమించనప్పుడు అన్నీ సక్రమంగా ఉంటాయి. కానీ చరాచర ప్రాణులు విషమ స్థితిని పొందినప్పుడు,
3.215.10
तदा देही देहमन्यं व्यतिरोहति कालतः ।
प्रातिलोम्याद्विनश्यन्ति जायन्ते चानुपूर्वशः ॥ ३.२१५.१० ॥
అప్పుడు దేహధారి కాలక్రమంగా మరొక దేహంలోకి వెళ్తాడు. విపరీతత్వం వల్ల ప్రాణులు నశిస్తాయి, క్రమంగా జన్మిస్తాయి.
3.215.11
तत्र तत्रहि दृश्यन्ते धातवः पाञ्चभौतिकाः ।
यैरावृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.२१५.११ ॥
అక్కడక్కడ పంచభూతాత్మకమైన ధాతువులు కనిపిస్తాయి; వాటితో ఈ సమస్త జగత్తు, స్థావర జంగమాలు, ఆవృతమై ఉన్నాయి.
3.215.12
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्मृतम् ।
तदव्यक्तमिति ज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥ ३.२१५.१२ ॥
ఇంద్రియాల ద్వారా ఏది గ్రహించబడుతుందో అది 'వ్యక్తం' అని స్మృతి. అది 'అవ్యక్తం' అని తెలుసుకోవాలి, లింగం ద్వారా గ్రహింపబడేది, ఇంద్రియాతీతమైనది.
3.215.13
यथास्वं ग्राहकान्येषां शब्दादीनामिमानि तु ।
इन्द्रियाणि तथा देही धारयन्निह तप्यते ॥ ३.२१५.१३ ॥
ఈ ఇంద్రియాలు తమ తమ స్వభావం ప్రకారం శబ్దాది విషయాలను గ్రహిస్తాయి; వాటిని ధరిస్తూ దేహధారి ఇక్కడ తపస్సు చేస్తాడు.
3.215.14
लोके विततमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति ।
परापरज्ञः सक्तः सन्स तु भूतानि पश्यति ॥ ३.२१५.१४ ॥
లోకంలో వ్యాపించిన ఆత్మను అతడు చూస్తాడు, ఆత్మలో లోకాన్ని చూస్తాడు; పర-అపర తత్వాలను తెలిసినవాడై, దానిలో లగ్నమై, అతడు సర్వ భూతాలను చూస్తాడు.
3.215.15
पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा ।
ब्रह्मभूतस् संयोगो नाशुभेनोपपद्यते ॥ ३.२१५.१५ ॥
సర్వావస్థలలో, సర్వదా సర్వభూతాలను చూసేవాడికి, బ్రహ్మభూతుడైన వాడికి అశుభంతో సంబంధం కలగదు.
3.215.16
ज्ञानमूलात्मकं क्लेशमतिवृत्तस्य मोहजम् ।
लोकबुद्धिप्रकाशेन ज्ञेयमार्गेण गम्यते ॥ ३.२१५.१६ ॥
జ్ఞానమే మూలమైన స్వరూపం కలిగి, మోహం వల్ల పుట్టిన క్లేశాన్ని దాటినవానికి, లోకబుద్ధి ప్రకాశంతో, తెలియదగిన మార్గం ద్వారా అది పొందబడుతుంది.
3.215.17
अनादिनिधनं जन्तुमात्मयोनिं सदाव्ययम् ।
अनौपम्यममूर्तं च भगवानाह बुद्धिमान् ॥ ३.२१५.१७ ॥
ఆది అంతం లేనిది, జీవుల మూలమైనది, స్వయంభువు, సదా అవ్యయమైనది, అనుపమమైనది, అమూర్తమైనది; దీనిని బుద్ధిమంతుడైన భగవంతుడు చెప్పాడు.
3.215.18
तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां विप्रानुपृच्छसि ।
तपसा हि समाप्नोति यद्यदेवाभिवाञ्छति।
इन्द्रियाण्येव संयम्य तपो भवति नान्यथा ॥ ३.२१५.१८ ॥
నీవు బ్రాహ్మణులను, నన్ను అడుగుతున్న ఇదంతా తపస్సు మూలంగానే ఉంది. తపస్సు ద్వారా మనిషి తాను కోరినదంతా పొందుతాడు. ఇంద్రియాలను నిగ్రహించడమే తపస్సు అవుతుంది, అన్యథా కాదు.
3.215.19
इन्द्रियाण्येव तत्सर्वंयत्स्वर्गनरकावुभौ ।
निगृहीतविसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च ॥ ३.२१५.१९ ॥
ఇంద్రియాలే అన్నీ; అవే స్వర్గాన్ని, నరకాన్ని రెండింటినీ కలిగిస్తాయి. నిగ్రహించబడితే స్వర్గానికి, విడిచిపెట్టబడితే నరకానికి.
3.215.20
एष योगविधिः कृत्स्नो यावदिन्द्रियधारणम् ।
एतन्मूलं हि तपसः स्वर्गस्य नरकस्य च ॥ ३.२१५.२० ॥
ఇదే పూర్తి యోగవిధి, ఇంద్రియాలను నిగ్రహించడం వరకు. ఇదే తపస్సుకు, స్వర్గానికి, నరకానికి మూలం.
3.215.21
इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोमार्च्छत्यसंशयम् ।
सन्नियम्य तु तान्येव ततः सिद्धिं समाप्नुयात् ॥ ३.२१५.२१ ॥
ఇంద్రియాలకు అంటుకోవడం వలన నిస్సందేహంగా దోషం కలుగుతుంది. కానీ వాటినే బాగా నియమించినప్పుడు సిద్ధిని పొందుతాడు.
3.215.22
षण्णामात्प्रनि योज्यानामैश्वर्यं योऽधितिष्ठति ।
न स पापैः कुतोऽनर्थैर्युज्यते विजितेन्द्रियः ॥ ३.२१५.२२ ॥
ఆత్మకు లోబడిన ఆరింటి ఐశ్వర్యాన్ని అధిష్ఠించే వాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు — అతడు పాపాలతో, అనర్థాలతో ఎలా కూడుకుంటాడు?
3.215.23
रथः शरीरं पुरुषस्य दृष्ट-
मात्मा नियन्तेन्द्रियाण्याहुरश्वान्।
तैरप्रमत्तः कुशली सदश्वै-
र्दान्त सुखं याति रथीव धीरः ॥ ३.२१५.२३ ॥
శరీరమే రథమని, ఆత్మయే సారథి అని, ఇంద్రియాలే గుర్రాలని అంటారు. వాటితో అప్రమత్తుడై, నేర్పరియై, మంచి గుర్రాలను నిగ్రహించి, రథికుడిలా ధీరుడు సుఖంగా సాగిపోతాడు.
3.215.24
षण्णामात्मनियुक्तानामिन्द्रियाणां प्रमाथिनाम् ।
यो धीरो धारयेद्रश्मीन्स स्यात्परमसारथिः ॥ ३.२१५.२४ ॥
ఆత్మకు లోబడిన, చెదరగొట్టే ఆరు ఇంద్రియాల కళ్ళెములను ధీరుడు ఎవరు పట్టుకుంటాడో, అతడే పరమ సారథి.
3.215.25
इन्द्रियाणां प्रसृष्टानां हयानामिव वर्त्मसु ।
धृतिं कुर्वीत सारथ्ये धृत्या तानि जयेद्ध्रुवम् ॥ ३.२१५.२५ ॥
మార్గంలో వదిలిన గుర్రాలను అదుపు చేసినట్లే, విడిచిపెట్టిన ఇంద్రియాలపై ధైర్యం ఉంచాలి; ధైర్యంతోనే వాటిని నిశ్చయంగా జయించవచ్చు.
3.215.26
इन्द्रियाणां विचरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस् हरते बुद्धिं नावं वायुरिवाम्भसि ॥ ३.२१५.२६ ॥
ఇంద్రియాలు తిరుగుతుండగా మనసు దేనిని అనుసరిస్తుందో, అదే అతని బుద్ధిని హరిస్తుంది; నీటిలో పడవను గాలి కొట్టుకుపోయినట్లు.
3.215.27
येषु विप्रतिपद्यन्ते षट्स्वमोहात्फलागमम् ।
तेष्वध्यवसिताध्यायी विन्दते ध्यानजं फलम् ॥ ३.२१५.२७ ॥
ఆరింటిలో అజ్ఞానం వల్ల ఫలప్రాప్తి గురించి ప్రజలు తప్పుదారి పడతారు; వాటిలోనే నిశ్చయంగా అధ్యయనం చేసేవాడు ధ్యానం నుండి పుట్టిన ఫలాన్ని పొందుతాడు.