महाभारत · अध्याय 3.220
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.220.1
श्रुत्वेमां धर्मसंयुक्तां धर्मराजः कथां शुभाम् ।
पुनः पप्रच्छ तमृषिं मार्कण्डेयमिदं तदा ॥ ३.२२०.१ ॥
धर्मयुक्त अशी ही शुभ कथा ऐकून धर्मराजाने तेव्हा पुन्हा त्या ऋषी मार्कंडेयांना हे विचारले.
3.220.2
कथमग्निर्वनं यातः कथं चाप्यङ्गिराः पुरा ।
नष्टेऽग्नौ हव्यमहवदग्निर्भूत्वा महाद्युतिः ॥ ३.२२०.२ ॥
अग्नी वनात कसा गेला? पूर्वी अंगिरा कसे गेले? अग्नी नाहीसा झाल्यावर महातेजस्वी अग्नीने स्वतः अग्नी होऊन हव्य अर्पण केले.
3.220.3
अग्निर्यदा चैक एव बहुत्वं चास्य कर्मसु ।
दृश्यते भगवन्सर्वमेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ ३.२२०.३ ॥
हे भगवन्! अग्नी एकच असूनही कर्मांमध्ये त्याचे अनेकत्व दिसते; हे सर्व जाणण्याची माझी इच्छा आहे.
3.220.4
कुमारश्च यथोत्पन्नो यथा चाग्नेः सुतोऽभवत् ।
यथा रुद्राच्च संभूतो गङ्गायां कृत्तिकासु च ॥ ३.२२०.४ ॥
कुमार कसा जन्मला, अग्नीचा पुत्र कसा झाला? रुद्रापासून तो कसा उत्पन्न झाला, गंगेत आणि कृत्तिकांमध्ये कसा?
3.220.5
एतदिच्छाम्यहं त्वत्तः श्रोतुं भार्गवसत्तम ।
कौतूहलसमाविष्टो याथातथ्यं महामुने ॥ ३.२२०.५ ॥
हे भार्गवश्रेष्ठा! हे मी आपल्याकडून ऐकू इच्छितो; कुतूहलाने भरलेला, हे महामुनी, यथार्थता जाणू इच्छितो.
3.220.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
यथा क्रुद्धो हुतवहस्तपस्तप्तुं वनं गतः ॥ ३.२२०.६ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात: क्रुद्ध झालेला हुतवह (अग्नी) तप करण्यासाठी वनात कसा गेला.
3.220.7
यथा च भगवानग्निः स्वयमेवाङ्गेराऽभवत् ।
संतापयंश्च प्रभया नाशयंस्तिमिरावलिम् ॥ ३.२२०.७ ॥
जसे भगवान अग्नी स्वतःच अंगिरा झाले, आपल्या प्रभेने तापवीत आणि अंधाराची रांग नष्ट करीत.
3.220.8
पुराङ्गिरा महाबाहो चचार तप उत्तमम् ।
आश्रमस्थो महाभागो हव्यवाहं विशेषयन्।
यथाग्निर्भूत्वा तु तदा जगत्सर्वं व्यकाशयत् ॥ ३.२२०.८ ॥
हे महाबाहो, पूर्वी अंगिराने उत्तम तप केले. आश्रमात स्थित, महाभाग्यवान तो हव्यवाहनाला विशेष करीत, तेव्हा अग्नी होऊन त्याने सर्व जग प्रकाशित केले.
3.220.9
तपश्चरंस्तु हुतभुक्संतप्तस्तस्य तेजसा ।
भृशं ग्लानश्चतेजस्वी न च किंचित्प्रजज्ञिवान् ॥ ३.२२०.९ ॥
तप करणारा अग्नी त्याच्या तेजाने अत्यंत तापला आणि अतिशय थकला; तेजस्वी असूनही त्याला काहीच समजले नाही.
3.220.10
अथ संचिन्तयामास भगवान्हव्यवाहनः ।
अन्योऽग्निरिव लोकानां ब्रह्मणा संप्रकल्पितः ॥ ३.२२०.१० ॥
तेव्हा भगवान हव्यवाहन विचार करू लागला — जणू लोकांसाठी ब्रह्म्याने निर्माण केलेला दुसरा अग्नीच.
3.220.11
अग्नित्वं विप्रनष्टं हि तप्यमानस् मे तपः ।
कथमग्निः पुनरहं भवेयमिति चिन्त्य सः ॥ ३.२२०.११ ॥
माझे अग्नित्व पूर्ण नष्ट झाले आहे, माझे तप मला तापवीत आहे. मी पुन्हा अग्नी कसा होऊ, असा विचार करून तो.
3.220.12
अपश्यदग्निवल्लोकांस्तापयन्तं महामुनिम् ।
सोपासर्पच्छनैर्भीतस्तमुवाच तदाङ्गिराः ॥ ३.२२०.१२ ॥
अग्नीसारखे लोकांना तापवणाऱ्या महामुनीला त्याने पाहिले. भयभीत होऊन हळूहळू त्याच्याजवळ गेला; तेव्हा अंगिरा त्याला म्हणाले.
3.220.13
शीघ्रमेव भवस्वाग्निस्त्वं पुनर्लोकभावनः ।
विज्ञातश्चासि लोकेषु त्रिषु संस्थानचारिषु ॥ ३.२२०.१३ ॥
हे अग्ने, तू लवकरच पुन्हा लोकांचा पालक हो. आपापल्या स्थानी संचार करणाऱ्या त्रिलोकांमध्ये तू पुन्हा ओळखला जाशील.
3.220.14
त्वमग्ने प्रथमः सृष्टो ब्र्हमणा तिमिरापर्हः ।
स्वस्थानं प्रतिपद्यस्व शीघ्रमेव तमो नुद ॥ ३.२२०.१४ ॥
हे अग्ने, ब्रह्मदेवाने तुला प्रथम निर्माण केले; तू अंधाराचा नाश करणारा आहेस. लवकर आपल्या स्थानी जाऊन अंधार दूर कर.
3.220.15
नष्टकीर्तिरहं लोके भवाञ्जातो हुताशनः ।
भवन्तमेव ज्ञास्यन्ति पावकं न तु मां जनाः ॥ ३.२२०.१५ ॥
जगात माझी कीर्ती नष्ट झाली आहे; तू हुताशन म्हणून जन्मला आहेस. लोक तुलाच पावक म्हणून ओळखतील, मला नव्हे.
3.220.16
निक्षिपम्यहमग्नित्वं त्वमग्निः प्रथमो भव ।
भविष्यामि द्वितीयोऽहं प्राजापत्यक एव च ॥ ३.२२०.१६ ॥
मी अग्नित्व सोडतो; तू पहिला अग्नी हो. मी दुसरा होईन आणि प्रजापतीशी संबंधित असेन.
3.220.17
कुरु पुण्यं प्रजास्वर्ग्यं भवाग्निस्तिमिरापहः ।
मां च देव कुरुष्वाग्ने प्रथमं पुत्रमञ्जसा ॥ ३.२२०.१७ ॥
पुण्य कर, प्रजांना स्वर्ग देणारा हो; हे अग्ने, अंधार दूर करणारा हो. हे देवा, हे अग्ने, मला सहजपणे तुझा पहिला पुत्र कर.
3.220.18
तच्छ्रुत्वाङ्गिरसो वाक्यं जातवेदास्तथाऽकरोत् ।
राजन्वृहस्पतिर्नाम तस्याप्यङ्गिरसः सुतः ॥ ३.२२०.१८ ॥
अंगिरसाचे वचन ऐकून जातवेदा अग्नीने तसेच केले. हे राजा, अंगिरसाचा पुत्र बृहस्पती नावाचा मुलगाही त्याला झाला.
3.220.19
ज्ञात्वा प्रथमजं तं तु वह्नेरङ्गिरसं सुतम् ।
उपेत्य देवाः पप्रच्छुः कारणं तत्र भारत ॥ ३.२२०.१९ ॥
अग्नीचा प्रथमजात अङ्गिरस पुत्र जाणून देव त्याच्याजवळ जाऊन, हे भारता, तेथील कारण विचारू लागले.
3.220.20
स तु पृष्टस्तदा देवैस्तत कारणमब्रवीत् ।
प्रत्यगृह्णन्त देवाश्च तद्वचोऽङ्गिरसस्तदा ॥ ३.२२०.२० ॥
देवांनी विचारल्यावर त्याने ते कारण सांगितले; तेव्हा देवांनी अङ्गिरसाचे ते वचन स्वीकारले.
3.220.21
तत्रनानाविधानग्नीन्प्रवक्ष्यामि महाप्रभान् ।
कर्मभिर्वहुभिः ख्याताननानार्थान्ब्राह्मणेष्विह ॥ ३.२२०.२१ ॥
येथे ब्राह्मणांमध्ये अनेक प्रकारच्या, महातेजस्वी, अनेक कर्मांनी प्रसिद्ध असलेल्या, नाना प्रयोजनांच्या अग्नींचे मी वर्णन करीन.