મહાભારત · અધ્યાય 3.221
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.221.1
ब्रह्मणो यस्तृतीयस्तु पुत्रः कुरुकुलोद्वह ।
तस्यापि वसुदाभार्या प्रजास्तस्यां च मे शृणु ॥ ३.२२१.१ ॥
બ્રહ્માનો ત્રીજો પુત્ર, હે કુરુકુલના ભારવાહક, તેની પણ પત્ની વસુદા હતી. તેનાથી થયેલી સંતતિ મારી પાસેથી સાંભળો.
3.221.2
बृहत्कीर्तिर्बृहज्ज्योतिर्बृहद्ब्रह्मा बृहन्मनाः ।
बृहन्मन्त्रो बृहद्भासस्तथा राजन्बृहस्पतिः ॥ ३.२२१.२ ॥
બૃહત્કીર્તિ, બૃહજ્જ્યોતિ, બૃહદ્બ્રહ્મા, બૃહન્મના, બૃહન્મંત્ર, બૃહદ્ભાસ, અને હે રાજન્, બૃહસ્પતિ.
3.221.3
प्रजासु तासु सर्वासु रूपेणाप्रतिमाऽभवत् ।
देवी भानुमती नाम प्रथमाऽङ्गिरसः सुता ॥ ३.२२१.३ ॥
એ સર્વ સંતતિમાં રૂપમાં અજોડ એવી ભાનુમતી નામની દેવી થઈ — અંગિરસની પ્રથમ પુત્રી.
3.221.4
भूतानामेव सर्वेषां यस्यां रागस्तदाऽभवत् ।
रागाद्रागेति यामाहुर्द्वितीयाऽङ्गिरसः सुता ॥ ३.२२१.४ ॥
સર્વ પ્રાણીઓને જેના પ્રત્યે ત્યારે અનુરાગ જાગ્યો, અનુરાગથી જ જેને 'રાગ' કહેવાય છે — અંગિરસની બીજી પુત્રી.
3.221.5
यां कपर्दिसुतामाहुर्दृश्यादृश्येति देहिनः ।
तनुत्वात्सा सिनीवाली तुतीयाऽङ्गिरसः सुता ॥ ३.२२१.५ ॥
દેહધારીઓ જેને 'કપર્દિની પુત્રી' અને 'દૃશ્યાદૃશ્ય' કહે છે, તેની સૂક્ષ્મતાને કારણે તે સિનીવાલી છે — અંગિરસની ત્રીજી પુત્રી.
3.221.6
यां तु दृष्ट्वा भगवतीं जनः कुहकुहायते ।
एकानकेति यामाहुश्चतुर्थ्यङ्गिरसः सुता ॥ ३.२२१.६ ॥
જે ભગવતીને જોઈને લોકો 'કુહૂ-કુહૂ' પોકારે છે, જેને 'એકાનકા' કહેવાય છે — અંગિરસની ચોથી પુત્રી.
3.221.7
पञ्चम्यर्चिष्मती नाम्ना हविर्भिश्च हविष्मती ।
षष्ठीम्गिरसः कन्यां पुण्यामाहुर्महिष्मतीम् ॥ ३.२२१.७ ॥
પાંચમી અર્ચિષ્મતી નામની, અને હવિથી યુક્ત હવિષ્મતી; છઠ્ઠીને અંગિરસની પવિત્ર કન્યા મહિષ્મતી કહેવામાં આવે છે.
3.221.8
महामखेष्वाङ्गिरसी दीप्तिमत्सु महीयती ।
महामतीति विख्याता सप्तमी कथ्यते सुता ॥ ३.२२१.८ ॥
મહાયજ્ઞોમાં, દીપ્તિમાન અગ્નિઓ વચ્ચે પૂજિત આંગિરસી; મહામતી નામે વિખ્યાત સાતમી પુત્રી કહેવાય છે.
3.221.9
बृहस्पतेश्चान्द्रमसी भार्याऽऽसीद्या यशस्विनी ।
अग्नीन्साऽजनयत्पुण्यान्षडेकां चापि पुत्रिकाम् ॥ ३.२२१.९ ॥
બૃહસ્પતિની યશસ્વી પત્ની ચાન્દ્રમસી એ છ પવિત્ર અગ્નિઓ અને એક પુત્રીને જન્મ આપ્યો.
3.221.10
आहुतिष्वेव यस्याग्नेर्हविराज्यं विधीयते ।
सोग्निर्बृहस्पतेः पुत्र शंयुर्नाम महाप्रभः ॥ ३.२२१.१० ॥
જે અગ્નિ માટે આહુતિઓમાં જ હવિ અને ઘી વિધાન કરાયાં છે, તે બૃહસ્પતિનો પુત્ર, મહાપ્રભ શંયુ નામનો અગ્નિ છે.
3.221.11
चातुर्मास्येषु यस्येष्टमश्वमेधाग्रभागभूत् ।
दीप्तिज्वालैरनेकाग्रैरग्निष्टोमोऽथ वीर्यवान् ॥ ३.२२१.११ ॥
ચાતુર્માસ્યમાં જેનો ઇષ્ટિ થાય છે, જે અશ્વમેધનો અગ્રભાગ છે, અનેક શિખાઓની દીપ્ત જ્વાળાઓવાળો તે વીર્યવાન અગ્નિષ્ટોમ.
3.221.12
शंयोरप्रतिमा भार्या सत्या सत्याऽथ धर्मजा ।
अग्नितस्य सुतो दीप्तस्तिस्रः कन्याश्च सुव्रताः ॥ ३.२२१.१२ ॥
શંયુની અપ્રતિમ પત્ની સત્યા; ધર્મથી જન્મેલી સત્યા પણ; અગ્નિતનો દીપ્ત પુત્ર, અને ત્રણ સુવ્રતા પુત્રીઓ.
3.221.13
प्रथमेनाज्यभागेन पूज्यते योऽग्निरध्वरे ।
अग्निस्तस्य भरद्वाजः प्रथमः पुत्र उच्यते ॥ ३.२२१.१३ ॥
યજ્ઞમાં પ્રથમ આજ્યભાગથી જે અગ્નિની પૂજા થાય છે, તેનો પ્રથમ પુત્ર ભરદ્વાજ કહેવાય છે.
3.221.14
पौर्णमासेषु सर्वेषु हविराज्यं ध्रुवोद्यतम् ।
भरतो नामतः सोग्निर्द्वितीयः शंयुतः सुतः ॥ ३.२२१.१४ ॥
બધા પૂર્ણિમા યજ્ઞોમાં ધ્રુવ સમયે અર્પિત હવિ અને ઘી ગ્રહણ કરનાર અગ્નિ નામે ભરત છે; તેનો બીજો પુત્ર શંયુ.
3.221.15
तिस्रः कन्या भवन्त्यन्या यासां स भरत पतिः ।
भारतस्तु सुतस्तस्य भारत्येका च पुत्रिका ॥ ३.२२१.१५ ॥
તેને બીજી ત્રણ કન્યાઓ છે, જેમનો તે પતિ છે. હે ભરત, ભારત તેનો પુત્ર છે, અને ભારતી નામની એક પુત્રી પણ છે.
3.221.16
भारतो भरतस्याग्नेः पावकस्तु प्रजायते ।
महानत्यर्थमहितस्तथा भरतसत्तम ॥ ३.२२१.१६ ॥
ભરત અગ્નિમાંથી પાવક જન્મે છે; તે મહાન અને અત્યંત પૂજનીય છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
3.221.17
भरद्वाजस्य भार्या तु वीरा वीरश्च पिण्डदः ।
प्राहुराज्येन तस्येज्यां सोमस्येव द्विजाः शनैः ॥ ३.२२१.१७ ॥
ભરદ્વાજની પત્ની વીરા છે; વીર પિંડદાન કરનાર છે. હે દ્વિજો, તેની પૂજા ઘીથી થાય છે; સોમની પૂજા જેવી એમ તેઓ ધીમે ધીમે કહે છે.
3.221.18
हविषा यो द्वितीयेन सोमेन सह युज्यते ।
रथप्रभू रथध्वानः कुम्भरेताः स उच्यते ॥ ३.२२१.१८ ॥
બીજી હવિથી સોમ સાથે જે જોડાય છે, તે રથપ્રભુ, રથધ્વાન અને કુંભરેતા કહેવાય છે.
3.221.19
सरय्वां जनयत्सिद्धिं भानुं भाभिः समावृणोत् ।
आग्नेयमनयन्मिथ्यं मिथ्यो नामैव कथ्यते ॥ ३.२२१.१९ ॥
સરયૂ નદીમાં તેણે સિદ્ધિ ઉત્પન્ન કરી; પોતાનાં કિરણોથી ભાનુને ઢાંકી દીધો; આગ્નેયને તેણે મિથ્ય તરીકે દોર્યો; મિથ્ય નામથી જ તે કહેવાય છે.
3.221.20
यस्तु न च्यवते नित्यं शयसा वर्चसा श्रिया ।
अग्निर्निश्च्यवनो नाम पृथिवीं स्तौति केवलम् ॥ ३.२२१.२० ॥
જે સદા તેજ, વર્ચસ અને શ્રીથી ચ્યુત થતો નથી, તે અગ્નિ નિશ્ચ્યવન નામે કેવળ પૃથ્વીની સ્તુતિ કરે છે.
3.221.21
विपाप्मा कलुषैर्मुक्तो विशुद्धश्चार्चिषा ज्वलन् ।
विपापोऽग्निः सुतस्तस्य योज्यः समयकर्मसु ॥ ३.२२१.२१ ॥
પાપરહિત, કલુષોથી મુક્ત, પોતાની જ્વાળાથી વિશુદ્ધ થઈ પ્રજ્વલિત થનાર — તેનો પુત્ર વિપાપ નામનો અગ્નિ છે; સમયકર્મોમાં તેને યોજવો.
3.221.22
अक्रोशतां हि भूतानां यः करोति हि निष्कृतिम् ।
अग्निः स निष्कृतिर्नाम शोभयत्यभिसेवितः ॥ ३.२२१.२२ ॥
રડતા પ્રાણીઓ માટે જે પ્રાયશ્ચિત્ત કરે છે, તે જ નિષ્કૃતિ નામનો અગ્નિ છે; સેવાયેલો તે (યજ્ઞને) શોભાવે છે.
3.221.23
अनुकूजन्ति येनेह वेदनार्ताः स्वयं जनाः ।
तस्य पुत्रः स्वनो नाम पावकः सरुजस्करः ॥ ३.२२१.२३ ॥
અહીં વેદનાથી પીડિત લોકો જેના કારણે પોતે જ કણસે છે, તેનો પુત્ર સ્વન નામનો પાવક છે; તે રોગ ઉત્પન્ન કરનાર છે.
3.221.24
यस्तु विश्वस् जगतो बुद्धिमाक्रम्य तिष्ठति ।
तं प्राहुरध्यात्मविदो विश्वजिन्नाम पावकम् ॥ ३.२२१.२४ ॥
જે જગતની બુદ્ધિને વ્યાપીને ઊભો રહે છે, તેને અધ્યાત્મવિદો વિશ્વજિત્ નામનો પાવક કહે છે.
3.221.25
अन्तराग्निः स्मृतो यस्तु भुक्तं पचति देहिनाम् ।
स यज्ञे विश्वभुङ्वाम सर्वलोकेषु भारत ॥ ३.२२१.२५ ॥
દેહધારીઓએ ખાધેલું ભોજન પચાવે છે તે અંતરાગ્નિ સ્મરાય છે. હે ભારત, યજ્ઞમાં તે જ સર્વલોકોમાં 'વિશ્વભુક' નામે ઓળખાય છે.
3.221.26
ब्रह्मचारी यतात्मा च सततं विपुलप्रभः ।
ब्राह्मणाः पूजयन्त्येनं पाकयज्ञेषु पावकम् ॥ ३.२२१.२६ ॥
બ્રહ્મચારી, સંયતાત્મા અને સદા વિપુલ તેજવાળા આ પાવકને પાકયજ્ઞોમાં બ્રાહ્મણો પૂજે છે.
3.221.27
प्रथितो गोपतिर्नाम नदी यस्याभवत्प्रिया ।
तस्मिन्कर्माणि सर्वाणि क्रियन्ते धर्मकर्तृभिः ॥ ३.२२१.२७ ॥
ગોપતિ નામે પ્રખ્યાત જે નદી તેને પ્રિય હતી, ત્યાં ધર્મ કરનારાઓ સર્વ કર્મો કરે છે.
3.221.28
बडबाग्निः पिबत्यम्भो योसौ परमदारुणः ।
ऊर्द्वभागूर्ध्वभाङ्नाम कविः प्राणाश्रितस्तु यः ॥ ३.२२१.२८ ॥
પાણી પીતો બડબાગ્નિ અત્યંત ભયંકર છે; 'ઊર્ધ્વભાક' નામે જે કવિ, જે પ્રાણમાં આશ્રિત છે.
3.221.29
उदग्द्वारं हविर्यस्य गृहे नित्यं प्रदीयते ।
ततस्तुष्टो भवेद्ब्रह्मा स्विष्टकृत्परमः स्मृतः ॥ ३.२२१.२९ ॥
જેના ઘરમાં ઉત્તર દ્વારથી નિત્ય હવિ અર્પાય છે, તેનાથી બ્રહ્મા પ્રસન્ન થાય છે; તે 'સ્વિષ્ટકૃત્' પરમ કહેવાય છે.
3.221.30
यः प्रशान्तेषु भूतेषु आविर्भवति पावकः ।
क्रुद्धस्य तु रसो जज्ञे मन्युतीव्रा च पुत्रिका ॥ ३.२२१.३० ॥
શાંત પ્રાણીઓમાં જે પાવક પ્રગટ થાય છે તે; અને ક્રોધીના રસમાંથી ક્રોધથી તીવ્ર એવી એક પુત્રી ઉત્પન્ન થઈ.
3.221.31
स्वाहेति दारुणा क्रूरा सर्वभूतेषु तिष्ठति ।
त्रिदिवे यस्य सदृशो नास्ति रूपेण कश्चन।
अतुलत्वात्कृतो देवैर्नाम्ना कामस्तु पावकः ॥ ३.२२१.३१ ॥
સ્વાહા નામનો તે ભયંકર, ક્રૂર (અગ્નિ) સર્વ પ્રાણીઓમાં રહે છે. ત્રિલોકમાં રૂપમાં તેની સમાન કોઈ નથી; તેની અતુલ્યતાને કારણે દેવોએ તેનું નામ 'કામ' રાખ્યું; તે જ પાવક છે.
3.221.32
संहर्षाद्धारयन्क्रोधं धन्वी स्रग्वी रथे स्थितः ।
समरे नाशयेच्छत्रूनमोघो नाम पावकः ॥ ३.२२१.३२ ॥
હર્ષથી ક્રોધ ધારણ કરીને, ધનુર્ધર અને માળા પહેરીને રથ પર ઊભો રહી, યુદ્ધમાં શત્રુઓનો નાશ કરે છે; તે 'અમોઘ' નામનો પાવક છે.
3.221.33
उक्थ्यो नाम महाभाग त्रिभिरुक्थैरभिष्टुतः ।
महावर्षं त्वजनयत्सकामाश्वं हि यं विदुः ॥ ३.२२१.३३ ॥
હે મહાભાગ, 'ઉક્થ્ય' નામનો પાવક ત્રણ ઉક્થોથી સ્તુતિ પામીને મહાવર્ષા ઉત્પન્ન કરે છે; તેને 'સકામાશ્વ' પણ જાણે છે.