મહાભારત · અધ્યાય 3.223
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.223.1
गुरुभिर्नियमैर्युक्तो भरतो नाम पार्थिव ।
अग्निः पुष्टिमतिर्नाम तुष्टः पुष्टिं प्रयच्छति ॥ ३.२२३.१ ॥
ગુરુજનો અને નિયમોથી યુક્ત ભરત નામના રાજા, પુષ્ટિમતિ નામનો અગ્નિ પ્રસન્ન થઈને પુષ્ટિ આપે છે.
3.223.2
सततं भरतश्रेष्ठ पावकोयं महाप्रभः ।
अग्निर्यश्च शिवो नाम शक्तिपूजायनिश्च सः।
दुःखार्तानां स सर्वेषां शिवकृत्सततं शिवः ॥ ३.२२३.२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! આ મહાતેજસ્વી પાવક, શિવ નામનો, શક્તિપૂજામાં જનાર; દુઃખાર્તોનું સદા કલ્યાણ કરનાર તે શિવ છે.
3.223.3
तपसस्तु फलं दृष्ट्वासंप्रवृत्तं तपोमयम् ।
उद्धर्तुकामो मतिमान्पुत्रो जज्ञे पुरंदरः ॥ ३.२२३.३ ॥
તપનું ફળ જોઈને, તપોમય રૂપે પ્રગટેલાને ઉદ્ધારવાની ઇચ્છા ધરાવતો બુદ્ધિમાન પુરંદર નામનો પુત્ર જન્મ્યો.
3.223.4
उष्मा चैवोष्मणो जज्ञे सोऽग्निर्भूतेषु लक्ष्यते ।
अग्निश्चापि मनुर्नाम प्राजापत्यं सकारणम् ॥ ३.२२३.४ ॥
ઉષ્માથી જ ઉષ્મા ઉત્પન્ન થઈ; તે અગ્નિ પ્રાણીઓમાં દેખાય છે. મનુ નામનો અગ્નિ પણ પ્રજાપતિનો છે, પોતાના કારણ સહિત.
3.223.5
शंभुमग्निमथ प्राहुर्ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
आवसथ्यं द्विजाः प्राहुर्दीप्तमग्निं महाप्रभम् ॥ ३.२२३.५ ॥
વેદપારંગત બ્રાહ્મણો અગ્નિને શંભુ કહે છે; દ્વિજો તેને આવસથ્ય કહે છે, પ્રજ્વલિત મહાપ્રભ અગ્નિને.
3.223.6
ऊर्जस्करान्हव्यवाहान्सुवर्णसदृशप्रभान् ।
अग्निस्तपो ह्यजनयत्पञ्च यज्ञसुतानिह ॥ ३.२२३.६ ॥
સોના જેવી પ્રભાવાળા, બળ આપનારા, હવિ વહન કરનારા — પાંચ યજ્ઞપુત્રોને અગ્નિએ તપથી અહીં ઉત્પન્ન કર્યા.
3.223.7
प्रततोऽग्निर्महाभाग परिश्रान्तो गवांपतिः ।
असुराञ्जनयन्घोरान्मर्त्यांश्चैव पृथग्विधान् ॥ ३.२२३.७ ॥
હે મહાભાગ, થાકેલા ગોપતિ અગ્નિએ તપ કરીને ભયંકર અસુરો અને વિવિધ પ્રકારના મનુષ્યોને ઉત્પન્ન કર્યા.
3.223.8
तपसश्च मनुं पुत्रं भानुं चाप्यङ्गिराः सृजत् ।
बृहद्भानुं तु तं प्राहुर्ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥ ३.२२३.८ ॥
તપથી અંગિરસે મનુ નામનો પુત્ર અને ભાનુને ઉત્પન્ન કર્યા; વેદપારંગત બ્રાહ્મણો તેમને બૃહદ્ભાનુ કહે છે.
3.223.9
भानोर्भार्या महाराज बृहद्भासा तु सोमजा ।
षट्पुत्राञ्जनयामास तदा सा कन्यया सह।
भानोराङ्गिरसस्याथ शृणु तस्य प्रजाविधिम् ॥ ३.२२३.९ ॥
હે મહારાજ, ભાનુની પત્ની સોમની પુત્રી બૃહદ્ભાસાએ ત્યારે એક પુત્રી સાથે છ પુત્રોને જન્મ આપ્યો. હવે આંગિરસ ભાનુની તે સંતતિની રીત સાંભળ.
3.223.10
दुर्बलानां तु भूतानामसून् यः संप्रयच्छति ।
तमग्निं बलदं प्राहुः प्रथमं भानुजं सुतम् ॥ ३.२२३.१० ॥
દુર્બળ પ્રાણીઓને પ્રાણ આપનારને બળદ અગ્નિ કહે છે — ભાનુથી જન્મેલો એ પ્રથમ પુત્ર છે.
3.223.11
यः प्रशान्तेषु भूतेषु मन्युर्भवति दारुणः ।
अग्निः स मन्युमान्नाम द्वितीयो भानुजः सुतः ॥ ३.२२३.११ ॥
શાંત પ્રાણીઓમાં પણ ભયંકર ક્રોધ ઉપજાવનાર — તે અગ્નિ, મન્યુમાન નામનો ભાનુનો બીજો પુત્ર છે.
3.223.12
दर्शे च पौर्णमासे च यस्येह हविरुच्यते ।
विष्णुर्नामेह योऽग्निस्तु धृतिमान्नाम सोङ्गिराः ॥ ३.२२३.१२ ॥
અમાવાસ્યા અને પૂનમે અહીં જેને હવિ અર્પણ થાય છે, તે અગ્નિ વિષ્ણુ નામે ઓળખાય છે; તે ધૃતિમાન નામનો આંગિરસ છે.
3.223.13
इन्द्रेण सहितं यस्य हविराग्रयणं स्मृतम् ।
अग्निराग्रयणो नाम भानोरेवान्वयस्तु सः ॥ ३.२२३.१३ ॥
ઇન્દ્ર સાથે જેનું પ્રથમ હવિ (આગ્રયણ) સ્મરાય છે, તે અગ્નિ 'આગ્રયણ' નામે ઓળખાય છે; તે ભાનુનો જ વંશજ છે.
3.223.14
चातुर्मास्येषु नित्यानां हविषां यो निरग्रहः ।
चतुर्भिः सहितः पुत्रैर्भानोरेवान्वयस्तु सः ॥ ३.२२३.१४ ॥
ચાતુર્માસ્ય યજ્ઞોમાં નિત્ય હવિઓમાંથી જે પ્રથમ ગ્રહણ કરે છે, તે ચાર પુત્રો સાથે છે; તે પણ ભાનુનો જ વંશજ છે.
3.223.15
निशा त्वजनयत्कन्यामग्नीषोमावुभौ तथा ।
मनोरेवाभवद्भार्या सुषुवे पञ्च पावकान् ॥ ३.२२३.१५ ॥
નિશાએ એક કન્યાને જન્મ આપ્યો, તેમજ અગ્નિ અને સોમ બંનેને પણ જન્મ આપ્યો; તે મનુની પત્ની થઈ અને પાંચ પાવકોને જન્મ આપ્યો.
3.223.16
पूज्यते हविषा योऽग्रे चातुर्मास्येषु पावकः ।
पर्जन्यसहितः श्रीमानग्निर्वैश्वानरस्तु सः ॥ ३.२२३.१६ ॥
ચાતુર્માસ્ય યજ્ઞોમાં જે પાવક પ્રથમ હવિથી પૂજાય છે, પર્જન્ય સાથેનો તે તેજસ્વી અગ્નિ વૈશ્વાનર છે.
3.223.17
अस्य लोकस्य सर्वस्य यः प्रभुः परिपठ्यते ।
सोऽग्निर्विश्वपतिर्नाम द्वितीयस्तापसः सुतः ॥ ३.२२३.१७ ॥
આ સમસ્ત લોકનો જે પ્રભુ કહેવાય છે, તે વિશ્વપતિ નામનો અગ્નિ છે; તે તાપસનો બીજો પુત્ર છે.
3.223.18
कन्या या हरिणी नाम हिरण्यकशिपोः सुताः। ॥ ३.२२३.१८ ॥
હરિણી નામની જે કન્યા હતી, તે હિરણ્યકશિપુના પુત્રોની હતી.
3.223.19
कर्मणाऽसौ बभौ भार्या स वह्निः स प्रजापतिः ।
प्राणानाश्रित्य यो देहं प्रवर्तयति देहिनाम्।
तस्य सन्निहितो नाम शब्दरूपस्य साधनः ॥ ३.२२३.१९ ॥
કર્મથી તે પત્ની રૂપે પ્રકાશ્યો; તે જ વહ્નિ, તે જ પ્રજાપતિ. પ્રાણોનો આશ્રય લઈ જે દેહધારીઓના દેહને પ્રવર્તાવે છે, તેનું નામ સન્નિહિત છે, શબ્દરૂપનું સાધન.
3.223.20
शुक्लं कृष्णं वपुर्देवो यो बिभर्ति हुताशनः ।
अकल्मषः कल्मषाणां कर्ता क्रोधाश्रितस्तु सः ॥ ३.२२३.२० ॥
શ્વેત અને કૃષ્ણ રૂપ ધારણ કરનાર જે દેવ હુતાશન છે, તે નિર્મળ છે, છતાં કલુષિતોનો કર્તા છે; તે ક્રોધનો આશ્રય લે છે.
3.223.21
कपिलं परमर्षिं च यं प्राहुर्यतयः सदा ।
अग्निः स कपिलो नाम साङ्ख्ययोगप्रवर्तकः ॥ ३.२२३.२१ ॥
યતિઓ સદા જેને કપિલ નામના પરમ ઋષિ કહે છે, તે અગ્નિ છે; તે કપિલ નામે સાંખ્ય-યોગનો પ્રવર્તક છે.
3.223.22
योऽन्तर्यच्छति भूतानि येन चेष्टन्ति नित्यदा ।
कर्मस्विह विचित्रेषु सोऽग्रणीर्वह्निरुच्यते ॥ ३.२२३.२२ ॥
જે અંદરથી ભૂતોને નિયંત્રિત કરે છે, જેના દ્વારા તેઓ સદા આ વિચિત્ર કર્મોમાં ચેષ્ટા કરે છે, તે અગ્રણી વહ્નિ કહેવાય છે.
3.223.23
इमामन्यान्समसृजत्पावकान्प्रथितौजसः ।
अग्निहोत्रस्य दुष्टस्य प्रायश्चित्तार्थमुल्बणान् ॥ ३.२२३.२३ ॥
તેણે બીજા પ્રસિદ્ધ તેજના પાવકો સર્જ્યા; અગ્નિહોત્ર દૂષિત થાય તો પ્રાયશ્ચિત્ત માટે ભયંકર અગ્નિઓ.
3.223.24
संस्पृशेयुर्यदाऽन्योन्यं कथंचिद्वायुनाऽग्नयः ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या वै शुचयेऽग्नये ॥ ३.२२३.२४ ॥
અગ્નિઓ પવનથી કોઈ રીતે એકબીજાને સ્પર્શે ત્યારે શુચિ અગ્નિ માટે અષ્ટાકપાલ ઇષ્ટિ કરવી જોઈએ.
3.223.25
दक्षिणाग्निर्यदा द्वाभ्यां संसृजेत तदा किल ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या वै वीतयेऽग्नये ॥ ३.२२३.२५ ॥
જ્યારે દક્ષિણાગ્નિ તે બંને સાથે સંપર્કમાં આવે, ત્યારે ખરેખર અષ્ટાકપાલ હવિથી વીતય અગ્નિ માટે ઇષ્ટિ કરવી જોઈએ.
3.223.26
यद्यग्नयो हि स्पृश्येयुर्निवेशस्था दवाग्निना ।
इष्टरष्टाकपालेन कार्या तु शुचयेऽग्नये ॥ ३.२२३.२६ ॥
ઘરમાં સ્થાપિત અગ્નિઓને જો દાવાગ્નિ સ્પર્શે, તો અષ્ટાકપાલ હવિથી શુચિ અગ્નિ માટે ઇષ્ટિ કરવી જોઈએ.
3.223.27
अग्निं रजस्वला वै स्त्री संस्पृशेदाग्निहौत्रिकम् ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या वसुमतेऽग्नये ॥ ३.२२३.२७ ॥
રજસ્વલા સ્ત્રી આગ્નિહોત્રના અગ્નિને સ્પર્શે, તો અષ્ટાકપાલ હવિથી વસુમત અગ્નિ માટે ઇષ્ટિ કરવી જોઈએ.
3.223.28
मृतः श्रूयेत यो जीवन्परासुरशुचिर्यथा ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या सुरभिमतेऽग्नये ॥ ३.२२३.२८ ॥
જીવિત હોવા છતાં જેના મૃત્યુની વાત સંભળાય, પ્રાણહીન અને અશુચિ જેવો, તેના માટે અષ્ટાકપાલ હવિથી સુરભિમત અગ્નિ માટે ઇષ્ટિ કરવી જોઈએ.
3.223.29
आर्तो न जुहुयादग्निं त्रिरात्रं यस्तु ब्राह्मणः ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या तन्तुमतेऽग्नये ॥ ३.२२३.२९ ॥
શોકગ્રસ્ત બ્રાહ્મણ ત્રણ રાત્રિ સુધી અગ્નિમાં હોમ ન કરે, તો અષ્ટાકપાલ હવિથી તન્તુમત અગ્નિ માટે ઇષ્ટિ કરવી જોઈએ.
3.223.30
दर्शश्च पौर्णमासश्च यस् तिष्ठेत्प्रतिष्ठितम् ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या पथिकृतेऽग्नये ॥ ३.२२३.३० ॥
દર્શ અને પૌર્ણમાસ યજ્ઞ વિધિપૂર્વક ચાલુ રહે, ત્યારે અષ્ટાકપાલ હવિથી પથિકૃત અગ્નિ માટે ઇષ્ટિ કરવી જોઈએ.
3.223.31
सूतिकाग्निर्यदा चाग्निं संस्पृशेदाग्निहौत्रिकम् ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या चाग्निमतेऽग्नये ॥ ३.२२३.३१ ॥
પ્રસૂતાનો અગ્નિ (સૂતિકાગ્નિ) જ્યારે આગ્નિહૌત્રિક અગ્નિને સ્પર્શે, ત્યારે અગ્નિમત્ અગ્નિ માટે અષ્ટાકપાલ વડે ઇષ્ટિ કરવી જોઈએ.