ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.223
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.223.1
गुरुभिर्नियमैर्युक्तो भरतो नाम पार्थिव ।
अग्निः पुष्टिमतिर्नाम तुष्टः पुष्टिं प्रयच्छति ॥ ३.२२३.१ ॥
ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਰਤ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਪੁਸ਼ਟਿਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3.223.2
सततं भरतश्रेष्ठ पावकोयं महाप्रभः ।
अग्निर्यश्च शिवो नाम शक्तिपूजायनिश्च सः।
दुःखार्तानां स सर्वेषां शिवकृत्सततं शिवः ॥ ३.२२३.२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪਾਵਕ, ਸ਼ਿਵ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀ-ਪੂਜਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ; ਦੁੱਖੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।
3.223.3
तपसस्तु फलं दृष्ट्वासंप्रवृत्तं तपोमयम् ।
उद्धर्तुकामो मतिमान्पुत्रो जज्ञे पुरंदरः ॥ ३.२२३.३ ॥
ਤਪ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਪਮਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਨੂੰ ਉਧਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁਰੰਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ।
3.223.4
उष्मा चैवोष्मणो जज्ञे सोऽग्निर्भूतेषु लक्ष्यते ।
अग्निश्चापि मनुर्नाम प्राजापत्यं सकारणम् ॥ ३.२२३.४ ॥
ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਤਪਸ਼ ਜੰਮੀ; ਉਹ ਅੱਗ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੂ ਨਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਨ ਸਮੇਤ।
3.223.5
शंभुमग्निमथ प्राहुर्ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
आवसथ्यं द्विजाः प्राहुर्दीप्तमग्निं महाप्रभम् ॥ ३.२२३.५ ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਦ੍ਵਿਜ ਉਸਨੂੰ ਆਵਸਥ੍ਯ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਮਹਾਪ੍ਰਭ ਅੱਗ ਨੂੰ।
3.223.6
ऊर्जस्करान्हव्यवाहान्सुवर्णसदृशप्रभान् ।
अग्निस्तपो ह्यजनयत्पञ्च यज्ञसुतानिह ॥ ३.२२३.६ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ, ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਹਵਿ ਢੋਣ ਵਾਲੇ — ਪੰਜ ਯਗਿਆ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਥੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
3.223.7
प्रततोऽग्निर्महाभाग परिश्रान्तो गवांपतिः ।
असुराञ्जनयन्घोरान्मर्त्यांश्चैव पृथग्विधान् ॥ ३.२२३.७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਗੋਪਤੀ ਅਗਨੀ ਨੇ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
3.223.8
तपसश्च मनुं पुत्रं भानुं चाप्यङ्गिराः सृजत् ।
बृहद्भानुं तु तं प्राहुर्ब्राह्मणा वेदपारगाः ॥ ३.२२३.८ ॥
ਤਪ ਤੋਂ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਮਨੂ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਭਾਨੂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਨੂ ਆਖਦੇ ਹਨ।
3.223.9
भानोर्भार्या महाराज बृहद्भासा तु सोमजा ।
षट्पुत्राञ्जनयामास तदा सा कन्यया सह।
भानोराङ्गिरसस्याथ शृणु तस्य प्रजाविधिम् ॥ ३.२२३.९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਭਾਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੋਮ ਦੀ ਧੀ ਬ੍ਰਿਹਦਭਾਸਾ ਨੇ ਉਦੋਂ ਇੱਕ ਧੀ ਸਮੇਤ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਹੁਣ ਆਂਗਿਰਸ ਭਾਨੂ ਦੀ ਉਸ ਸੰਤਾਨ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸੁਣ।
3.223.10
दुर्बलानां तु भूतानामसून् यः संप्रयच्छति ।
तमग्निं बलदं प्राहुः प्रथमं भानुजं सुतम् ॥ ३.२२३.१० ॥
ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਲਦ ਅਗਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ — ਭਾਨੂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਹੈ।
3.223.11
यः प्रशान्तेषु भूतेषु मन्युर्भवति दारुणः ।
अग्निः स मन्युमान्नाम द्वितीयो भानुजः सुतः ॥ ३.२२३.११ ॥
ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ — ਉਹ ਅਗਨੀ, ਮਨਿਊਮਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਭਾਨੂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
3.223.12
दर्शे च पौर्णमासे च यस्येह हविरुच्यते ।
विष्णुर्नामेह योऽग्निस्तु धृतिमान्नाम सोङ्गिराः ॥ ३.२२३.१२ ॥
ਅਮਾਵਸ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਜਿਸ ਲਈ ਹਵਿ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਧ੍ਰਿਤੀਮਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਆਂਗਿਰਸ ਹੈ।
3.223.13
इन्द्रेण सहितं यस्य हविराग्रयणं स्मृतम् ।
अग्निराग्रयणो नाम भानोरेवान्वयस्तु सः ॥ ३.२२३.१३ ॥
ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਜਿਸ ਅਗਨੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਵਿ (ਆਗ੍ਰਯਣ) ਸਮਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਆਗ੍ਰਯਣ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਭਾਨੂ ਦਾ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ।
3.223.14
चातुर्मास्येषु नित्यानां हविषां यो निरग्रहः ।
चतुर्भिः सहितः पुत्रैर्भानोरेवान्वयस्तु सः ॥ ३.२२३.१४ ॥
ਚਾਤੁਰਮਾਸਯ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਹਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹੈ; ਉਹ ਵੀ ਭਾਨੂ ਦਾ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ।
3.223.15
निशा त्वजनयत्कन्यामग्नीषोमावुभौ तथा ।
मनोरेवाभवद्भार्या सुषुवे पञ्च पावकान् ॥ ३.२२३.१५ ॥
ਨਿਸ਼ਾ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੋਮ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਮਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਾਵਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
3.223.16
पूज्यते हविषा योऽग्रे चातुर्मास्येषु पावकः ।
पर्जन्यसहितः श्रीमानग्निर्वैश्वानरस्तु सः ॥ ३.२२३.१६ ॥
ਚਾਤੁਰਮਾਸਯ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਵਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਿ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਜਨਿਆ ਸਮੇਤ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਅਗਨੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਹੈ।
3.223.17
अस्य लोकस्य सर्वस्य यः प्रभुः परिपठ्यते ।
सोऽग्निर्विश्वपतिर्नाम द्वितीयस्तापसः सुतः ॥ ३.२२३.१७ ॥
ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਲੋਕ ਦਾ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਅਗਨੀ ਹੈ; ਉਹ ਤਾਪਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।
3.223.18
कन्या या हरिणी नाम हिरण्यकशिपोः सुताः। ॥ ३.२२३.१८ ॥
ਹਰਿਣੀ ਨਾਮ ਦੀ ਜੋ ਕੰਨਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੀ।
3.223.19
कर्मणाऽसौ बभौ भार्या स वह्निः स प्रजापतिः ।
प्राणानाश्रित्य यो देहं प्रवर्तयति देहिनाम्।
तस्य सन्निहितो नाम शब्दरूपस्य साधनः ॥ ३.२२३.१९ ॥
ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪਤਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਿਆ; ਉਹੀ ਅਗਨੀ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ। ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੰਨਿਹਿਤ ਹੈ, ਸ਼ਬਦਰੂਪ ਦਾ ਸਾਧਨ।
3.223.20
शुक्लं कृष्णं वपुर्देवो यो बिभर्ति हुताशनः ।
अकल्मषः कल्मषाणां कर्ता क्रोधाश्रितस्तु सः ॥ ३.२२३.२० ॥
ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੋ ਦੇਵ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮਲੀਨ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
3.223.21
कपिलं परमर्षिं च यं प्राहुर्यतयः सदा ।
अग्निः स कपिलो नाम साङ्ख्ययोगप्रवर्तकः ॥ ३.२२३.२१ ॥
ਯਤੀ ਸਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਕਪਿਲ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਨੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਕਪਿਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਾਂਖਯ ਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਹੈ।
3.223.22
योऽन्तर्यच्छति भूतानि येन चेष्टन्ति नित्यदा ।
कर्मस्विह विचित्रेषु सोऽग्रणीर्वह्निरुच्यते ॥ ३.२२३.२२ ॥
ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸਦਾ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਰਣੀ ਵਹਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.223.23
इमामन्यान्समसृजत्पावकान्प्रथितौजसः ।
अग्निहोत्रस्य दुष्टस्य प्रायश्चित्तार्थमुल्बणान् ॥ ३.२२३.२३ ॥
ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਾਵਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਅਗਨੀਆਂ।
3.223.24
संस्पृशेयुर्यदाऽन्योन्यं कथंचिद्वायुनाऽग्नयः ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या वै शुचयेऽग्नये ॥ ३.२२३.२४ ॥
ਅਗਨੀਆਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤਾਂ ਸ਼ੁਚੀ ਅਗਨੀ ਲਈ ਅਸ਼ਟਾਕਪਾਲ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.223.25
दक्षिणाग्निर्यदा द्वाभ्यां संसृजेत तदा किल ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या वै वीतयेऽग्नये ॥ ३.२२३.२५ ॥
ਜਦੋਂ ਦੱਖਣਾਗਨੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਦ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸ਼ਟਾਕਪਾਲ ਹਵੀ ਨਾਲ ਵੀਤਯ ਅਗਨੀ ਲਈ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.223.26
यद्यग्नयो हि स्पृश्येयुर्निवेशस्था दवाग्निना ।
इष्टरष्टाकपालेन कार्या तु शुचयेऽग्नये ॥ ३.२२३.२६ ॥
ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ਟਾਕਪਾਲ ਹਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਚੀ ਅਗਨੀ ਲਈ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.223.27
अग्निं रजस्वला वै स्त्री संस्पृशेदाग्निहौत्रिकम् ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या वसुमतेऽग्नये ॥ ३.२२३.२७ ॥
ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤਰੀ ਜੇ ਆਗਨੀਹੋਤਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ਟਾਕਪਾਲ ਹਵੀ ਨਾਲ ਵਸੁਮਤ ਅਗਨੀ ਲਈ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.223.28
मृतः श्रूयेत यो जीवन्परासुरशुचिर्यथा ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या सुरभिमतेऽग्नये ॥ ३.२२३.२८ ॥
ਜੋ ਜੀਂਦਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮਰਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਲਈ ਅਸ਼ਟਾਕਪਾਲ ਹਵੀ ਨਾਲ ਸੁਰਭਿਮਤ ਅਗਨੀ ਲਈ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.223.29
आर्तो न जुहुयादग्निं त्रिरात्रं यस्तु ब्राह्मणः ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या तन्तुमतेऽग्नये ॥ ३.२२३.२९ ॥
ਦੁਖੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ਟਾਕਪਾਲ ਹਵੀ ਨਾਲ ਤੰਤੁਮਤ ਅਗਨੀ ਲਈ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.223.30
दर्शश्च पौर्णमासश्च यस् तिष्ठेत्प्रतिष्ठितम् ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या पथिकृतेऽग्नये ॥ ३.२२३.३० ॥
ਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਯਗ ਜੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਅਸ਼ਟਾਕਪਾਲ ਹਵੀ ਨਾਲ ਪਥਿਕ੍ਰਿਤ ਅਗਨੀ ਲਈ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.223.31
सूतिकाग्निर्यदा चाग्निं संस्पृशेदाग्निहौत्रिकम् ।
इष्टिरष्टाकपालेन कार्या चाग्निमतेऽग्नये ॥ ३.२२३.३१ ॥
ਜਣੇਪੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਅੱਗ (ਸੂਤਿਕਾਗਨਿ) ਜਦੋਂ ਆਗਨਿਹੌਤ੍ਰਿਕ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੂਹੇ, ਤਦ ਅਗਨਿਮਤ ਅੱਗ ਲਈ ਅਸ਼ਟਾਕਪਾਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।