মহাভারত · অধ্যায় 3.228
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.228.1
तस्मिञ्जाते महासत्त्वे महासेने महाबले ।
समुत्तस्थुर्महोत्पाता घोररूपाः पृथग्विधाः ॥ ३.२२८.१ ॥
সেই মহাসত্ত্ব, মহাসেন, মহাবল (স্কন্দ) জন্মগ্রহণ করলে ভয়ংকর রূপের নানা প্রকার মহা উৎপাত দেখা দিল।
3.228.2
स्त्रीपुंसोर्विपरीतं च तथा द्वन्द्वानि यानि च ।
ग्रहा दीप्ता दिशः खं च ररास च मही भृशम् ॥ ३.२२८.२ ॥
স্ত্রী-পুরুষের বিপরীত আচরণ ও যত দ্বন্দ্ব দেখা দিল; গ্রহগুলি জ্বলে উঠল, দিক ও আকাশ জ্বলে উঠল, এবং পৃথিবী অত্যন্ত গর্জন করল।
3.228.3
ऋषयश्च महाघोरान्दृष्ट्वोत्पातान्समन्ततः ।
अकुर्वञ्शान्तिमुद्विग्ना लोकानां लोकभावनाः ॥ ३.२२८.३ ॥
লোকপালক ঋষিরা চারদিকে মহাভয়ংকর উৎপাত দেখে উদ্বিগ্ন হয়ে শান্তিকর্ম করলেন।
3.228.4
निवसन्ति वने ये तु तस्मिंश्चैत्ररथे जनाः ।
तेऽब्रुवन्नेष नोऽनर्थः पावकेनाहृतो महान्।
संगम्य षड्भिः पत्नीभिः सप्तर्षीणामिति स्म ह ॥ ३.२२८.४ ॥
সেই চৈত্ররথ বনে যারা বাস করত তারা বলল: 'আমাদের এই মহা অনর্থ পাবক (অগ্নি) এনেছে, যে সপ্তর্ষিদের ছয় পত্নীর সঙ্গে মিলিত হয়েছে।'
3.228.5
अपरे गरुडीमाहुस्तयाऽनर्थोऽयमाहृतः ।
यैर्दृष्टा सा तदा देवी तस्या रूपेण गच्छती ॥ ३.२२८.५ ॥
অন্যেরা বলল: 'গরুড়ী এই অনর্থ এনেছে'; যারা সেই সময় সেই দেবীকে তার রূপে যেতে দেখেছিল, তারা এ কথা বলেছিল।
3.228.6
न तु तत्स्वाहया कर्म कृतंजानाति वै जनः ॥ ३.२२८.६ ॥
কিন্তু সেই কর্ম স্বাহা করেছিলেন, এ কথা মানুষ সত্যিই জানে না।
3.228.7
सुपर्णी तु वचः श्रुत्वा ममायं तनयस्त्विति ।
उपगम्य शनैः स्कन्दमाहाहं जननी तव ॥ ३.२२८.७ ॥
সুপর্ণী সেই কথা শুনে, 'এ আমার পুত্র' বলে, ধীরে ধীরে স্কন্দের কাছে গিয়ে বললেন, 'আমি তোমার জননী।'
3.228.8
अथ सप्तर्षयः श्रुत्वा जातं पुत्रं महौजसम् ।
तत्यजुः षट् तदा पत्नीर्विना देवीमरुन्धतीम्।
षड्भिरेव तदा जातमाहुस्तद्वनवासिनः ॥ ३.२२८.८ ॥
তখন সপ্তর্ষিগণ মহাতেজস্বী পুত্রের জন্ম শুনে দেবী অরুন্ধতী ছাড়া ছয় পত্নীকে ত্যাগ করলেন। তখন বনবাসীরা বললেন, তিনি ছয়জনের দ্বারা জন্মেছেন।
3.228.9
सप्तर्षीनाह च स्वाहा मम पुत्रोऽयमित्युत ।
अहं हेतुर्नैतदेवमिति राजन्पुनः पुनः ॥ ३.२२८.९ ॥
স্বাহা সপ্তর্ষিদের বললেন, 'এ আমার পুত্র।' আর, হে রাজন, 'আমিই কারণ, এ ঠিক নয়'—এই কথা বারবার বললেন।
3.228.10
विश्वामित्रस्तु कृत्वेष्टिं सप्तर्षीणां महामुनिः ।
पावकं कामसंतप्तमदृष्टः पृष्ठतोऽन्वगात्।
तत्तेन निखिलं सर्वमवबुध्य यथातथम् ॥ ३.२२८.१० ॥
কিন্তু মহামুনি বিশ্বামিত্র সপ্তর্ষিদের ইষ্টি সম্পন্ন করে, কামপীড়িত অগ্নির পিছনে অদৃশ্যভাবে গিয়ে, সব কিছু যথাযথভাবে জানলেন।
3.228.11
विश्वामित्रस्तु प्रथमं कुमारं शरणं गतः ।
स्तवं दिव्यं संप्रचक्रे महासेनस् चापि सः ॥ ३.२२८.११ ॥
বিশ্বামিত্র প্রথমে কুমারের শরণ নিয়ে দিব্য স্তব রচনা করলেন। মহাসেনও তেমনই করলেন।
3.228.12
मङ्गलानि च सर्वाणि कौमाराणि त्रयोदश ।
जातकर्मादिकास्तस् क्रियाश्चक्रे महामुनिः ॥ ३.२२८.१२ ॥
কুমারের সমস্ত তেরোটি মঙ্গলকর্ম, জাতকর্ম প্রভৃতি, সেই মহামুনি সম্পন্ন করলেন।
3.228.13
पड्वक्रस्य तु मांहात्म्यं कुक्कुटस्य तु साधनम् ।
शक्त्या देव्याः साधनं च तथा पारिषदामषि ॥ ३.२२८.१३ ॥
ষড়বক্ত্রের (স্কন্দের) মাহাত্ম্য, কুক্কুটের সাধন, দেবীর শক্তির দ্বারা সাধন, এবং পারিষদগণেরও সাধন।
3.228.14
विश्वामित्रश्चकारैतत्कर्म लोकहिताय वै ।
तस्मादृषिः कुमारस् विश्वामित्रोऽभवत्प्रियः ॥ ३.२२८.१४ ॥
বিশ্বামিত্র লোকহিতের জন্যই এই কর্ম করেছিলেন। সেই কারণে কুমার ঋষি বিশ্বামিত্রের প্রিয় হলেন।
3.228.15
अन्वजानाच्च स्वाहाया रूपान्यत्वं महामुनिः ।
अब्रवीच्च मुनीन्सर्वाननापराध्यन्ति वै स्त्रियः।
श्रुत्वा तु तत्वतस्तस्मात्ते पत्नीः सर्वतोत्यजन् ॥ ३.२२८.१५ ॥
মহামুনি স্বাহার রূপান্তরে অনুমতি দিলেন এবং সকল মুনিকে বললেন যে নারীরা প্রকৃতপক্ষে অপরাধী নন। তা যথার্থভাবে শুনে তাঁরা তাঁদের পত্নীদের সম্পূর্ণরূপে ত্যাগ করলেন।
3.228.16
स्कन्दं श्रुत्वा तदा देवा वासवं सहिताऽब्रुवन् ।
अविषह्यं वलं स्कन्दं जहि शक्राशु माचिर् ॥ ३.२२८.१६ ॥
তখন স্কন্দের কথা শুনে দেবতারা একত্রে বাসবকে বললেন — "হে শক্র, দুর্জয় বলশালী স্কন্দকে শীঘ্র বধ কর; বিলম্ব করো না।"
3.228.17
यदि वा न निहंस्येनमद्येन्द्रोऽयं भविष्यति ।
त्रैलोक्यं सन्निगृह्यास्मांस्त्वां च शक्र महाबला ॥ ३.२२८.१७ ॥
আজ যদি তুমি একে বধ না কর, তবে এ ইন্দ্র হবে; ত্রিলোক, আমাদের ও তোমাকেও সে বশে আনবে — হে মহাবলী শক্র।
3.228.18
स तानुवाच व्यथितो वालोऽयं सुमहाबलः ।
स्रष्टारमपि लोकानां युधि विक्रम्य नाशयेत्।
न बालमुत्सहे हन्तुमिति शक्रः प्रभाषते ॥ ३.२२८.१८ ॥
তিনি ব্যথিত হয়ে তাঁদের বললেন: এই শিশু অত্যন্ত মহাবলশালী; যুদ্ধে বিক্রমে সে লোকসমূহের স্রষ্টাকেও বিনাশ করতে পারে। এই বালককে বধ করতে আমি সাহস পাই না, এ কথাই ইন্দ্র বলেন।
3.228.19
तेऽब्रुवन्नास्ति ते वीर्यं यत एवं प्रभासे ।
सर्वास्त्वद्याभिगच्छन्तु स्कन्दं लोकस्य मातरः ॥ ३.२२८.१९ ॥
তাঁরা বললেন: প্রভাসে তোমার তেমন বীর্য নেই; অতএব জগতের সকল মাতৃকা আজই স্কন্দের নিকট যাক।
3.228.20
कामवीर्या घ्नन्तु चैनं तथेत्युक्त्वा च ता ययुः ।
तमप्रतिबलं दृष्ट्वा विषण्णवदनास्तु ताः ॥ ३.२२८.२० ॥
'হে কামবীর্যা, একে বধ করো' এই বলে তারা গেল; কিন্তু অপ্রতিম বলশালী তাকে দেখে তাদের মুখ বিষণ্ণ হল।
3.228.21
अशक्योऽयंविचिन्त्यैवं तमेव शरणं ययुः ।
ऊचुश्चैनं त्वमस्माकं पुत्रोऽस्माभिर्धृतंजगत् ॥ ३.२२८.२१ ॥
'একে জয় করা অসম্ভব' ভেবে তারা তাঁরই শরণ নিল; তাঁকে বলল: তুমি আমাদের পুত্র; আমরাই এই জগৎকে ধারণ করেছি।
3.228.22
अभिनन्द्य ततः सर्वाः प्रस्नुताः स्नेहविक्लबाः ।
तासां तद्वचनं श्रुत्वा पातुकामः स्तनान्प्रभुः ॥ ३.२२८.२२ ॥
তখন তাঁদের সকলকে অভিনন্দন জানিয়ে, স্নেহে বিহ্বল হয়ে দুধ ক্ষরিত করতে থাকা তাঁদের সেই বাক্য শুনে, সেই প্রভু তাঁদের স্তন পান করতে ইচ্ছুক হলেন।
3.228.23
ताः संपूज्य महासेनःकामांश्चासां प्रदाय सः ।
अपश्यदग्निमायान्तं पितरं बलिनां बली ॥ ३.२२८.२३ ॥
তাঁদের সম্মান জানিয়ে ও তাঁদের কামনা পূর্ণ করে মহাসেন বলবানদের মধ্যে বলবান তাঁর পিতা অগ্নিকে আসতে দেখলেন।
3.228.24
स तु संपूजितस्तेन सह मातृगणेन ह ।
परिवार्य महासेनं रक्षमाणः स्थितः शिवः ॥ ३.२२८.२४ ॥
তাঁর দ্বারা সম্মানিত হয়ে মাতৃগণের সঙ্গে মহাসেনকে ঘিরে রক্ষা করতে করতে শিব দাঁড়িয়ে রইলেন।
3.228.25
सर्वासां या तु मातॄणां नारी क्रोधसमुद्भवा ।
धात्री स्वपुत्रवत्स्कन्दं शूलहस्ताऽभ्यरक्षत ॥ ३.२२८.२५ ॥
সকল মাতৃকার মধ্যে যে নারী ক্রোধ থেকে জন্মেছিলেন, তিনি ধাত্রীরূপে নিজ পুত্রের মতো হাতে ত্রিশূল নিয়ে স্কন্দকে রক্ষা করলেন।
3.228.26
लोहितस्योदधेः कन्या क्रूरा लोहितभोजना ।
परिष्वज्य महासेनं पुत्रवत्पर्यरक्षत ॥ ३.२२८.२६ ॥
রক্তসমুদ্রের কন্যা, ক্রূরা ও রক্তভোজী, মহাসেনকে আলিঙ্গন করে পুত্রের মতো রক্ষা করলেন।
3.228.27
अग्निर्भूत्वा नैगमेयश्छागवक्रो बहुप्रजः ।
रमयामास शैलस्तं बालं क्रीडनकैरिव ॥ ३.२२८.२७ ॥
অগ্নি হয়ে, ছাগমুখ নৈগমেয়, বহুপ্রজ, শৈল সেই শিশুকে খেলনা দিয়ে আনন্দিত করলেন।
3.228.28
ब्रहाः सोपग्रहाश्चैव ऋषयो मातरस्तथा ।
हुताशनमुखाश्चैव दृप्ताः पारिषदां गणाः ॥ ३.२२८.२८ ॥
ব্রহ্মগণ উপগ্রহসহ, ঋষিগণ, মাতৃকাগণ, এবং অগ্নিমুখ, দর্পিত পারিষদগণও।
3.228.29
एते चान्ये च बहवो घोरास्त्रिदिववासिनः ।
परिवार्य महासेनं स्थिता मातृगणैः सह ॥ ३.२२८.२९ ॥
এঁরা এবং আরও বহু ভয়ংকর স্বর্গবাসী মাতৃগণের সঙ্গে মহাসেনকে ঘিরে দাঁড়িয়ে রইলেন।
3.228.30
संदिग्धं विजयं दृष्ट्वा विजयेप्सुः सुरेश्वरः ।
आरुह्यैरावतस्कन्धं प्रययौ दैवतैः सह ॥ ३.२२८.३० ॥
বিজয় সন্দেহজনক দেখে, বিজয়াকাঙ্ক্ষী দেবরাজ ঐরাবতের স্কন্ধে আরোহণ করে দেবতাদের সঙ্গে যাত্রা করলেন।
3.228.31
आदाय वज्रं बवान्सर्वैर्देवगणैर्वृतः ।
विजिघांसुर्महासेनमिन्द्रस्तूर्णतरं ययौ ॥ ३.२२८.३१ ॥
বজ্র গ্রহণ করে, সমস্ত দেবগণ দ্বারা পরিবৃত ইন্দ্র মহাসেনকে বধ করতে ইচ্ছুক হয়ে অধিক দ্রুত গমন করলেন।
3.228.32
इन्द्रस्तस्य महावेगं दृष्ट्वाऽद्भुतपराक्रमम् ।
विस्मितश्चाभवद्राजन्देवानीकमचोदयत् ॥ ३.२२८.३२ ॥
হে রাজন্, তাঁর মহাবেগ ও অদ্ভুত পরাক্রম দেখে ইন্দ্র বিস্মিত হলেন এবং দেবসেনাকে অগ্রসর হতে প্রেরণ করলেন।
3.228.33
उग्रं तं च महानादं देवानीकं महाप्रभम् ।
विचित्रध्वजसन्नाहं नानावाहनकार्मुकम् ॥ ३.२२८.३३ ॥
সেই ভয়ংকর, মহানাদকারী, মহাপ্রভ দেবসেনা বিচিত্র ধ্বজ ও বর্মে সজ্জিত, নানা বাহন ও ধনুকে যুক্ত ছিল।
3.228.34
प्रवराम्बरसंवीतं श्रिया जुष्टमलंकृतम् ।
विजिघांसुं तमायान्तं कुमारः शक्रमन्वयात् ॥ ३.२२८.३४ ॥
উত্তম বস্ত্রে আবৃত, শ্রীমণ্ডিত ও অলংকৃত, তাঁকে বধ করতে আসা শক্রের পিছনে কুমার অগ্রসর হলেন।
3.228.35
वियत्पतिः स शक्रस्तु द्रुतमायान्महाबलः ।
संहर्पयन्देवसेनां जिघांसुः पावकात्मजम् ॥ ३.२२८.३५ ॥
আকাশের অধিপতি সেই মহাবল শক্র দেবসেনাকে আনন্দিত করতে করতে অগ্নিপুত্রকে বধ করার ইচ্ছায় দ্রুত এলেন।
3.228.36
संपूज्यमानस्त्रिदशैस्तथैव परमर्षिभिः ।
समीपमथ संप्राप्तो वह्निपुत्रस्य वासवः ॥ ३.२२८.३६ ॥
দেবতা ও মহর্ষিগণ কর্তৃক তেমনই সম্মানিত হয়ে বাসব অগ্নিপুত্রের সমীপে উপস্থিত হলেন।
3.228.37
सिंहनादं ततश्चक्रे देवेशः सहितैः सुरैः ।
गुहोऽपिशब्दं तं श्रुत्वा व्यनदात्सागरो यथा ॥ ३.२२८.३७ ॥
তখন দেবেশ দেবগণের সঙ্গে সিংহনাদ করলেন; গুহও সেই শব্দ শুনে সাগরের মতো গর্জন করলেন।
3.228.38
तस्य शब्देन महता समुद्धूतोदधिप्रभम् ।
वभ्राम तत्रतत्रैव दैवसैन्यमचेतनम् ॥ ३.२२८.३८ ॥
তাঁর সেই মহান শব্দে সমুদ্রের মতো আলোড়িত দেবসেনা চেতনাহীন হয়ে এদিক-ওদিক ঘুরতে লাগল।
3.228.39
जिधांसूनुपसंप्राप्तान्देवान्दृष्ट्वा सपावकिः ।
विससर्ज मुखात्क्रुद्धः प्रवृद्धाः पावकार्चिषः ॥ ३.२२८.३९ ॥
হত্যার ইচ্ছায় কাছে আসা দেবতাদের দেখে অগ্নিপুত্র কুপিত হয়ে মুখ থেকে বর্ধিত অগ্নিশিখা নিক্ষেপ করলেন।
3.228.40
अदहद्देवसैन्यानि वेपमानानि भूतले ॥ ३.२२८.४० ॥
তিনি ভূমিতে কম্পমান দেবসেনাদের দগ্ধ করলেন।
3.228.41
ते प्रदीप्तशिरोदेहाः प्रदीप्तायुधवाहनाः ।
प्रच्युताः सहसा भान्ति चित्रास्तारागणा इव ॥ ३.२२८.४१ ॥
যাঁদের মস্তক ও দেহ জ্বলছিল, অস্ত্র ও বাহন প্রজ্বলিত ছিল, তাঁরা সহসা খসে পড়া তারকাপুঞ্জের মতো বিচিত্রভাবে উজ্জ্বল হলেন।
3.228.42
दह्यमानाः प्रपन्नास्ते शरणं पावकात्मजम् ।
देवा वज्रधरं त्यक्त्वाततः शानतिमुपागताः ॥ ३.२२८.४२ ॥
দগ্ধ হতে থাকা সেই দেবতারা বজ্রধর ইন্দ্রকে ত্যাগ করে অগ্নিপুত্রের শরণ নিলেন এবং তারপর শান্তি লাভ করলেন।
3.228.43
त्यक्तो देवैस्ततः स्कन्दे वज्रं शक्रो न्यपातयत् ॥ ३.२२८.४३ ॥
দেবতাদের ত্যাগ করার পর ইন্দ্র স্কন্দের উপর বজ্র নিক্ষেপ করলেন।
3.228.44
तद्विसृष्टं जघानाशु पर्श्वं स्कन्दस्य दक्षिणम् ।
विभेद च महाराज पार्श्वं तस्य महात्मनः ॥ ३.२२८.४४ ॥
নিক্ষিপ্ত সেই বজ্র দ্রুত স্কন্দের ডান পাঁজরে আঘাত করল, এবং হে মহারাজ, সেই মহাত্মার পাঁজর বিদীর্ণ করল।
3.228.45
वज्रप्रहारात्स्कन्दस्य संजातः पुरुषोऽपरः ।
युवा काञ्चनसन्नाहः शक्तिधृग्दिव्यकुण्डलः ॥ ३.२२८.४५ ॥
বজ্রের আঘাতে স্কন্দ থেকে আরেক পুরুষ জন্ম নিল; তরুণ, সোনার বর্ম পরিহিত, শক্তি অস্ত্রধারী, দিব্য কুণ্ডলধারী।
3.228.46
यद्वज्रविशनाज्जातो विशाखस्तेन सोऽभवत् ॥ ३.२२८.४६ ॥
বজ্রের বিদারণ থেকে জন্ম নেওয়ায় সে বিশাখ নামে পরিচিত হলো।
3.228.47
तं जातमपरं दृष्ट्वा कालानलसमद्युतिम् ।
भयादिनद्रस्तुत तं स्कन्दं प्राञ्जलिः शरणं गतः ॥ ३.२२८.४७ ॥
কালাগ্নির ন্যায় দীপ্তিমান সেই অপর জাত পুরুষকে দেখে ভয়ে ইন্দ্র করজোড়ে স্কন্দের শরণ নিলেন।
3.228.48
तस्याभयंददौ स्कन्दः सहसैन्यस् सत्तम ।
ततः प्रहृष्टास्त्रिदशा वादित्राण्यभ्यवादयन् ॥ ३.२२८.४८ ॥
স্কন্দ তাঁর সেনাদল সহ তাকে অভয় দিলেন, হে সত্তম। তখন আনন্দিত দেবতারা বাদ্যযন্ত্র বাজালেন।
3.228.49
स्कन्दपारिषदान्धोराञ्छृणुष्वाद्भुतदर्शनान् ।
वज्रप्हहारात्स्कन्दस्य जज्ञुस्तत्र कुमारकाः।
ये हरन्ति शिशूञ्जातान्गर्भस्थाश्चैव दारुणाः ॥ ३.२२८.४९ ॥
স্কন্দের পার্ষদ সেই ভয়ংকর ও অদ্ভুতদর্শনদের কথা শোনো। বজ্রের আঘাতে সেখানে স্কন্দের কুমারেরা জন্ম নিল; যারা জাত শিশু ও গর্ভস্থদের হরণ করে, সেই নিষ্ঠুর তারা।
3.228.50
वज्रप्रहारात्कन्याश्च जज्ञिरेऽस् महाबलाः ॥ ३.२२८.५० ॥
বজ্রের আঘাতে তাঁর জন্য মহাবল কন্যারাও জন্ম নিল।
3.228.51
कुमारान्स विशखं च पुत्रत्वे समकल्पयत् ।
स भूत्वा भगवान्सङ्ख्ये रक्षंश्छागमुखस्तदा ॥ ३.२२८.५१ ॥
তিনি সেই কুমারদের ও বিশাখকে পুত্ররূপে গ্রহণ করলেন। তখন সেই ভগবান ছাগমুখ হয়ে যুদ্ধে তাদের রক্ষা করছিলেন।
3.228.52
वृतः कन्यागणैः सर्वैरात्मीयैः सह पुत्रकैः ।
मातृणां प्रेषितानां च भद्रशाखश्चकोमलैः ॥ ३.२२८.५२ ॥
তিনি তাঁর সমস্ত কন্যাদল ও নিজের পুত্রদের দ্বারা পরিবেষ্টিত ছিলেন; মাতৃকাদের প্রেরিতদের এবং ভদ্রশাখ ও কোমলদের সঙ্গে।
3.228.53
ततः कुमारं संजातं स्कन्दमाहुर्जना भुवि ।
रुद्रमग्निमुखां स्वाहां प्रदेशेषु महाबलाः ॥ ३.२२८.५३ ॥
তখন জন্ম নেওয়া সেই কুমারকে পৃথিবীতে মানুষেরা স্কন্দ বলে ডাকল; রুদ্র ও অগ্নি যার মুখস্বরূপ সেই স্বাহার সঙ্গে, মহাবলীরা বিভিন্ন অঞ্চলে।
3.228.54
यजन्ति पुत्रकामाश्च पुत्रिणश्च सदा जनाः ।
यास्तास्त्वजनयत्कन्यास्तपो नाम हुताशनः ॥ ३.२२८.५४ ॥
পুত্রকামী ও পুত্রবান মানুষেরা সর্বদা যজ্ঞ করেন। হুতাশন (অগ্নি) যে কন্যাদের জন্ম দিয়েছিলেন, তাঁদের একজনের নাম তপস্।
3.228.55
किं करोमीति ताः स्कन्दं संप्राप्ताः समभाषयन् ॥ ३.२२८.५५ ॥
"আমি কী করব?" এই বলে তারা কাছে এসে স্কন্দের সঙ্গে কথা বললেন।
3.228.56
भवेम सर्वलोकस्य मातरो वयमुत्तमाः ।
प्रसादात्तव पूज्याश्च प्रियमेतत्कुरुष्व नः ॥ ३.२२८.५६ ॥
"আমরা সমস্ত লোকের উত্তম মাতা হব, এবং তোমার প্রসাদে পূজনীয় হব। আমাদের এই প্রিয় কাজটি কর।"
3.228.57
सोऽब्रवीद्बाढमित्येवं भविष्यध्वं पृथिग्विधाः ।
शिवाश्चैवाशिवाश्चैव पुनःपुनःरुदारधीः ॥ ३.२२८.५७ ॥
উদারবুদ্ধি সেই দেবতা বললেন, "বেশ, তাই হোক। তোমরা নানা প্রকারে, শুভ ও অশুভ রূপে বারবার হবে।"
3.228.58
अग्निर्भूत्वा ततश्चैनं छागवक्रो बहुप्रजः ।
रमयामास शैलस्थं बलं क्रीडनकैरिव ॥ ३.२२८.५८ ॥
তখন ছাগমুখ, বহু সন্তানের জনক অগ্নি পর্বতে অবস্থিত সেই বলবান শিশুকে খেলনা দিয়ে যেন ভুলিয়ে রাখলেন।