महाभारत · अध्याय 3.228
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.228.1
तस्मिञ्जाते महासत्त्वे महासेने महाबले ।
समुत्तस्थुर्महोत्पाता घोररूपाः पृथग्विधाः ॥ ३.२२८.१ ॥
तो जन्मल्यावर महासत्त्व, महासेन, महाबल अशा त्याच्यापासून भयंकर रूपाचे विविध प्रकारचे महोत्पात उठले.
3.228.2
स्त्रीपुंसोर्विपरीतं च तथा द्वन्द्वानि यानि च ।
ग्रहा दीप्ता दिशः खं च ररास च मही भृशम् ॥ ३.२२८.२ ॥
स्त्री-पुरुषांचे विपरीत वर्तन आणि जे जे द्वंद्व होते, ग्रह तेजाने पेटले, दिशा व आकाश पेटले आणि पृथ्वी अत्यंत गर्जली.
3.228.3
ऋषयश्च महाघोरान्दृष्ट्वोत्पातान्समन्ततः ।
अकुर्वञ्शान्तिमुद्विग्ना लोकानां लोकभावनाः ॥ ३.२२८.३ ॥
लोकांचे पालन करणारे ऋषी सर्वत्र महाभयंकर उत्पात पाहून उद्विग्न होऊन शांतिकर्म करते झाले.
3.228.4
निवसन्ति वने ये तु तस्मिंश्चैत्ररथे जनाः ।
तेऽब्रुवन्नेष नोऽनर्थः पावकेनाहृतो महान्।
संगम्य षड्भिः पत्नीभिः सप्तर्षीणामिति स्म ह ॥ ३.२२८.४ ॥
त्या चैत्ररथ वनात राहणारे लोक म्हणाले— 'हा आमचा महान अनर्थ पावकाने (अग्नीने) आणला आहे; तो सप्तर्षींच्या सहा पत्नींशी संगत झाला आहे.'
3.228.5
अपरे गरुडीमाहुस्तयाऽनर्थोऽयमाहृतः ।
यैर्दृष्टा सा तदा देवी तस्या रूपेण गच्छती ॥ ३.२२८.५ ॥
इतर म्हणतात— 'गरुडीने हा अनर्थ आणला'; ज्यांनी त्या वेळी त्या देवीला तिच्याच रूपात जाताना पाहिले होते, ते असे म्हणाले.
3.228.6
न तु तत्स्वाहया कर्म कृतंजानाति वै जनः ॥ ३.२२८.६ ॥
पण ते कर्म स्वाहेने केले होते हे लोकांना खरोखर ठाऊक नाही.
3.228.7
सुपर्णी तु वचः श्रुत्वा ममायं तनयस्त्विति ।
उपगम्य शनैः स्कन्दमाहाहं जननी तव ॥ ३.२२८.७ ॥
सुपर्णीने हे वचन ऐकून, 'हा माझा पुत्र आहे' असे म्हणत, हळूच स्कंदाजवळ जाऊन म्हटले, 'मी तुझी माता आहे.'
3.228.8
अथ सप्तर्षयः श्रुत्वा जातं पुत्रं महौजसम् ।
तत्यजुः षट् तदा पत्नीर्विना देवीमरुन्धतीम्।
षड्भिरेव तदा जातमाहुस्तद्वनवासिनः ॥ ३.२२८.८ ॥
तेव्हा सप्तर्षींनी महातेजस्वी पुत्राचा जन्म ऐकून, देवी अरुंधतीवाचून सहा पत्नींचा त्याग केला. तेव्हा वनवासी म्हणाले की तो सहा जणींपासून जन्मला.
3.228.9
सप्तर्षीनाह च स्वाहा मम पुत्रोऽयमित्युत ।
अहं हेतुर्नैतदेवमिति राजन्पुनः पुनः ॥ ३.२२८.९ ॥
स्वाहा सप्तर्षींना म्हणाली, 'हा माझा पुत्र आहे.' आणि, हे राजन्, 'मीच कारण आहे, हे तसे नाही' असे वारंवार म्हणाली.
3.228.10
विश्वामित्रस्तु कृत्वेष्टिं सप्तर्षीणां महामुनिः ।
पावकं कामसंतप्तमदृष्टः पृष्ठतोऽन्वगात्।
तत्तेन निखिलं सर्वमवबुध्य यथातथम् ॥ ३.२२८.१० ॥
परंतु महामुनी विश्वामित्राने सप्तर्षींचा यज्ञ करून, कामपीडित अग्नीच्या मागे अदृश्यपणे जाऊन, सर्व काही यथार्थपणे जाणून घेतले.
3.228.11
विश्वामित्रस्तु प्रथमं कुमारं शरणं गतः ।
स्तवं दिव्यं संप्रचक्रे महासेनस् चापि सः ॥ ३.२२८.११ ॥
विश्वामित्र प्रथम कुमाराला शरण गेला आणि त्याने दिव्य स्तोत्र रचले. महासेननेही तसेच केले.
3.228.12
मङ्गलानि च सर्वाणि कौमाराणि त्रयोदश ।
जातकर्मादिकास्तस् क्रियाश्चक्रे महामुनिः ॥ ३.२२८.१२ ॥
कुमाराची सर्व तेरा मंगल कर्मे, जातकर्मापासून सुरू करून, त्या महामुनींनी केली.
3.228.13
पड्वक्रस्य तु मांहात्म्यं कुक्कुटस्य तु साधनम् ।
शक्त्या देव्याः साधनं च तथा पारिषदामषि ॥ ३.२२८.१३ ॥
षडानन (स्कंद) यांचे माहात्म्य, कुक्कुटाचे साधन, देवीच्या शक्तीने केलेले साधन, तसेच पारिषदांचेही साधन.
3.228.14
विश्वामित्रश्चकारैतत्कर्म लोकहिताय वै ।
तस्मादृषिः कुमारस् विश्वामित्रोऽभवत्प्रियः ॥ ३.२२८.१४ ॥
विश्वामित्रांनी लोककल्याणासाठीच हे कर्म केले. म्हणून कुमार विश्वामित्रांना प्रिय झाला.
3.228.15
अन्वजानाच्च स्वाहाया रूपान्यत्वं महामुनिः ।
अब्रवीच्च मुनीन्सर्वाननापराध्यन्ति वै स्त्रियः।
श्रुत्वा तु तत्वतस्तस्मात्ते पत्नीः सर्वतोत्यजन् ॥ ३.२२८.१५ ॥
महामुनींनी स्वाहेच्या रूपपरिवर्तनाला संमती दिली आणि सर्व मुनींना सांगितले की स्त्रिया खरोखर अपराधी नाहीत. ते तत्त्वतः ऐकून त्यांनी आपल्या पत्नींचा सर्वथा त्याग केला.
3.228.16
स्कन्दं श्रुत्वा तदा देवा वासवं सहिताऽब्रुवन् ।
अविषह्यं वलं स्कन्दं जहि शक्राशु माचिर् ॥ ३.२२८.१६ ॥
तेव्हा स्कंदाबद्दल ऐकून देवांनी एकत्र येऊन वासवाला म्हटले, "हे शक्रा, असह्य बल असलेल्या स्कंदाला त्वरित मार; विलंब करू नकोस."
3.228.17
यदि वा न निहंस्येनमद्येन्द्रोऽयं भविष्यति ।
त्रैलोक्यं सन्निगृह्यास्मांस्त्वां च शक्र महाबला ॥ ३.२२८.१७ ॥
आज तू याला मारले नाहीस तर हा इंद्र होईल; तो तिन्ही लोक, आम्हांला आणि तुलाही ताब्यात घेईल — हे महाबली शक्रा.
3.228.18
स तानुवाच व्यथितो वालोऽयं सुमहाबलः ।
स्रष्टारमपि लोकानां युधि विक्रम्य नाशयेत्।
न बालमुत्सहे हन्तुमिति शक्रः प्रभाषते ॥ ३.२२८.१८ ॥
तो व्यथित होऊन त्यांना म्हणाला: हा बालक अत्यंत महाबलवान आहे; युद्धात पराक्रमाने तो लोकांच्या निर्मात्यालाही नष्ट करू शकतो. या बालकाला मारण्याचे धाडस मी करू शकत नाही, असे इंद्र म्हणतो.
3.228.19
तेऽब्रुवन्नास्ति ते वीर्यं यत एवं प्रभासे ।
सर्वास्त्वद्याभिगच्छन्तु स्कन्दं लोकस्य मातरः ॥ ३.२२८.१९ ॥
त्या म्हणाल्या: प्रभासात तुझे असे पराक्रम नाही; म्हणून जगातील सर्व माता आजच स्कंदाकडे जाऊ दे.
3.228.20
कामवीर्या घ्नन्तु चैनं तथेत्युक्त्वा च ता ययुः ।
तमप्रतिबलं दृष्ट्वा विषण्णवदनास्तु ताः ॥ ३.२२८.२० ॥
'कामवीर्या, याला मारा' असे म्हणून त्या गेल्या; पण अप्रतिम बळ असलेल्या त्याला पाहून त्यांचे चेहरे खिन्न झाले.
3.228.21
अशक्योऽयंविचिन्त्यैवं तमेव शरणं ययुः ।
ऊचुश्चैनं त्वमस्माकं पुत्रोऽस्माभिर्धृतंजगत् ॥ ३.२२८.२१ ॥
'हा अजेय आहे' असा विचार करून त्या त्यालाच शरण गेल्या; त्याला म्हणाल्या: तू आमचा पुत्र आहेस; आम्हीच हे जग धारण केले आहे.
3.228.22
अभिनन्द्य ततः सर्वाः प्रस्नुताः स्नेहविक्लबाः ।
तासां तद्वचनं श्रुत्वा पातुकामः स्तनान्प्रभुः ॥ ३.२२८.२२ ॥
मग त्या सर्वांचे अभिनंदन करून, स्नेहाने विव्हल होऊन दूध वाहत असताना त्यांचे ते वचन ऐकून, तो प्रभू त्यांचे स्तन पिण्याची इच्छा करू लागला.
3.228.23
ताः संपूज्य महासेनःकामांश्चासां प्रदाय सः ।
अपश्यदग्निमायान्तं पितरं बलिनां बली ॥ ३.२२८.२३ ॥
त्यांचा सन्मान करून आणि त्यांच्या इच्छा पूर्ण करून, महासेनाने बलवानांमध्ये बलवान अशा आपल्या पिता अग्नीला येताना पाहिले.
3.228.24
स तु संपूजितस्तेन सह मातृगणेन ह ।
परिवार्य महासेनं रक्षमाणः स्थितः शिवः ॥ ३.२२८.२४ ॥
त्यांनी सन्मानित होऊन मातृगणांसह महासेनाला वेढा घालून त्याचे रक्षण करीत शिव उभे राहिले.
3.228.25
सर्वासां या तु मातॄणां नारी क्रोधसमुद्भवा ।
धात्री स्वपुत्रवत्स्कन्दं शूलहस्ताऽभ्यरक्षत ॥ ३.२२८.२५ ॥
सर्व मातृकांमध्ये जी स्त्री क्रोधातून उत्पन्न झाली होती, ती धात्री आपल्या पुत्राप्रमाणे हाती त्रिशूल घेऊन स्कंदाचे रक्षण करीत होती.
3.228.26
लोहितस्योदधेः कन्या क्रूरा लोहितभोजना ।
परिष्वज्य महासेनं पुत्रवत्पर्यरक्षत ॥ ३.२२८.२६ ॥
रक्तसागराची कन्या, क्रूर आणि रक्तभोजी, महासेनाला आलिंगन देऊन पुत्राप्रमाणे त्याचे रक्षण करीत होती.
3.228.27
अग्निर्भूत्वा नैगमेयश्छागवक्रो बहुप्रजः ।
रमयामास शैलस्तं बालं क्रीडनकैरिव ॥ ३.२२८.२७ ॥
अग्नी होऊन, शेळीच्या तोंडाचा नैगमेय, बहुप्रजावान शैलाने त्या बालकाला खेळण्यांनी रिझवले.
3.228.28
ब्रहाः सोपग्रहाश्चैव ऋषयो मातरस्तथा ।
हुताशनमुखाश्चैव दृप्ताः पारिषदां गणाः ॥ ३.२२८.२८ ॥
ब्रह्मगण उपग्रहांसह, ऋषी, मातृका, तसेच अग्निमुख, गर्विष्ठ पारिषद गण.
3.228.29
एते चान्ये च बहवो घोरास्त्रिदिववासिनः ।
परिवार्य महासेनं स्थिता मातृगणैः सह ॥ ३.२२८.२९ ॥
हे आणि इतर अनेक भयंकर त्रिदिववासी मातृगणांसह महासेनाला वेढा घालून उभे राहिले.
3.228.30
संदिग्धं विजयं दृष्ट्वा विजयेप्सुः सुरेश्वरः ।
आरुह्यैरावतस्कन्धं प्रययौ दैवतैः सह ॥ ३.२२८.३० ॥
विजय संदिग्ध पाहून विजयाची इच्छा करणारा सुरेश्वर ऐरावताच्या खांद्यावर आरूढ होऊन देवांसह निघाला.
3.228.31
आदाय वज्रं बवान्सर्वैर्देवगणैर्वृतः ।
विजिघांसुर्महासेनमिन्द्रस्तूर्णतरं ययौ ॥ ३.२२८.३१ ॥
वज्र घेऊन, सर्व देवगणांनी वेढलेला इंद्र महासेनाला मारण्याच्या इच्छेने अधिक वेगाने गेला.
3.228.32
इन्द्रस्तस्य महावेगं दृष्ट्वाऽद्भुतपराक्रमम् ।
विस्मितश्चाभवद्राजन्देवानीकमचोदयत् ॥ ३.२२८.३२ ॥
हे राजा, त्याचा महावेग आणि अद्भुत पराक्रम पाहून इंद्र विस्मित झाला आणि त्याने देवसेनेला पुढे जाण्याची प्रेरणा दिली.
3.228.33
उग्रं तं च महानादं देवानीकं महाप्रभम् ।
विचित्रध्वजसन्नाहं नानावाहनकार्मुकम् ॥ ३.२२८.३३ ॥
ती भयंकर, महानाद करणारी, महातेजस्वी देवसेना विचित्र ध्वज व कवचांनी सज्ज, नाना वाहने व धनुष्यांनी युक्त होती.
3.228.34
प्रवराम्बरसंवीतं श्रिया जुष्टमलंकृतम् ।
विजिघांसुं तमायान्तं कुमारः शक्रमन्वयात् ॥ ३.२२८.३४ ॥
उत्तम वस्त्रांनी आच्छादलेला, शोभेने युक्त व अलंकृत, त्याला मारण्यासाठी येणाऱ्या शक्राच्या मागे कुमार गेला.
3.228.35
वियत्पतिः स शक्रस्तु द्रुतमायान्महाबलः ।
संहर्पयन्देवसेनां जिघांसुः पावकात्मजम् ॥ ३.२२८.३५ ॥
आकाशाचा स्वामी तो महाबलवान शक्र देवसेनेला हर्षवीत, अग्निपुत्राला मारण्याच्या इच्छेने वेगाने आला.
3.228.36
संपूज्यमानस्त्रिदशैस्तथैव परमर्षिभिः ।
समीपमथ संप्राप्तो वह्निपुत्रस्य वासवः ॥ ३.२२८.३६ ॥
देवता आणि महर्षी यांच्याकडून तसाच सन्मान पावलेला वासव अग्निपुत्राजवळ येऊन पोहोचला.
3.228.37
सिंहनादं ततश्चक्रे देवेशः सहितैः सुरैः ।
गुहोऽपिशब्दं तं श्रुत्वा व्यनदात्सागरो यथा ॥ ३.२२८.३७ ॥
नंतर देवेश्वराने देवांसह सिंहनाद केला; गुहानेही तो शब्द ऐकून सागरासारखी गर्जना केली.
3.228.38
तस्य शब्देन महता समुद्धूतोदधिप्रभम् ।
वभ्राम तत्रतत्रैव दैवसैन्यमचेतनम् ॥ ३.२२८.३८ ॥
त्याच्या त्या महान शब्दाने समुद्रासारखी उसळलेली देवसेना भानावर न राहता इकडे-तिकडे भ्रमू लागली.
3.228.39
जिधांसूनुपसंप्राप्तान्देवान्दृष्ट्वा सपावकिः ।
विससर्ज मुखात्क्रुद्धः प्रवृद्धाः पावकार्चिषः ॥ ३.२२८.३९ ॥
मारण्याच्या इच्छेने जवळ आलेले देव पाहून अग्निपुत्र संतापला आणि त्याने मुखातून वाढलेल्या अग्निज्वाला सोडल्या.
3.228.40
अदहद्देवसैन्यानि वेपमानानि भूतले ॥ ३.२२८.४० ॥
भूमीवर थरथरत असलेल्या देवसेना त्याने जाळून टाकल्या.
3.228.41
ते प्रदीप्तशिरोदेहाः प्रदीप्तायुधवाहनाः ।
प्रच्युताः सहसा भान्ति चित्रास्तारागणा इव ॥ ३.२२८.४१ ॥
ज्यांची डोकी आणि देह पेटलेले, शस्त्रे आणि वाहने प्रज्वलित झालेली, ते अचानक खाली पडणाऱ्या ताऱ्यांच्या समूहांसारखे विचित्रपणे चमकू लागले.
3.228.42
दह्यमानाः प्रपन्नास्ते शरणं पावकात्मजम् ।
देवा वज्रधरं त्यक्त्वाततः शानतिमुपागताः ॥ ३.२२८.४२ ॥
जळत असलेले ते देव वज्रधारी इंद्राला सोडून अग्निपुत्राला शरण गेले आणि मग शांती पावले.
3.228.43
त्यक्तो देवैस्ततः स्कन्दे वज्रं शक्रो न्यपातयत् ॥ ३.२२८.४३ ॥
देवांनी सोडून दिल्यावर इंद्राने स्कंदावर वज्र फेकले.
3.228.44
तद्विसृष्टं जघानाशु पर्श्वं स्कन्दस्य दक्षिणम् ।
विभेद च महाराज पार्श्वं तस्य महात्मनः ॥ ३.२२८.४४ ॥
फेकलेल्या त्या वज्राने स्कंदाच्या उजव्या कुशीवर तत्काल प्रहार केला आणि हे महाराजा, त्या महात्म्याची कुशी फोडली.
3.228.45
वज्रप्रहारात्स्कन्दस्य संजातः पुरुषोऽपरः ।
युवा काञ्चनसन्नाहः शक्तिधृग्दिव्यकुण्डलः ॥ ३.२२८.४५ ॥
वज्राच्या प्रहारामुळे स्कंदापासून आणखी एक पुरुष उत्पन्न झाला; तरुण, सोन्याचे कवच घातलेला, शक्ती धारण करणारा, दिव्य कुंडले असलेला.
3.228.46
यद्वज्रविशनाज्जातो विशाखस्तेन सोऽभवत् ॥ ३.२२८.४६ ॥
वज्राच्या भेदनातून जन्मल्यामुळे तो विशाख झाला.
3.228.47
तं जातमपरं दृष्ट्वा कालानलसमद्युतिम् ।
भयादिनद्रस्तुत तं स्कन्दं प्राञ्जलिः शरणं गतः ॥ ३.२२८.४७ ॥
कालाग्नीसारख्या तेजस्वी त्या दुसऱ्या जन्मलेल्या पुरुषाला पाहून भयाने इंद्र हात जोडून स्कंदाला शरण गेला.
3.228.48
तस्याभयंददौ स्कन्दः सहसैन्यस् सत्तम ।
ततः प्रहृष्टास्त्रिदशा वादित्राण्यभ्यवादयन् ॥ ३.२२८.४८ ॥
स्कंदाने आपल्या सैन्यासह त्याला अभय दिले, हे सत्तमा. तेव्हा आनंदित झालेल्या देवांनी वाद्ये वाजवली.
3.228.49
स्कन्दपारिषदान्धोराञ्छृणुष्वाद्भुतदर्शनान् ।
वज्रप्हहारात्स्कन्दस्य जज्ञुस्तत्र कुमारकाः।
ये हरन्ति शिशूञ्जातान्गर्भस्थाश्चैव दारुणाः ॥ ३.२२८.४९ ॥
स्कंदाच्या पार्षदांविषयी ऐका, जे भयंकर आणि अद्भुत रूपाचे होते. वज्राच्या प्रहाराने तेथे स्कंदाचे कुमार जन्मले; जे जन्मलेल्या बालकांना आणि गर्भस्थांना हरण करीत, ते क्रूर होते.
3.228.50
वज्रप्रहारात्कन्याश्च जज्ञिरेऽस् महाबलाः ॥ ३.२२८.५० ॥
वज्राच्या प्रहाराने त्याच्यासाठी महाबलवान कन्याही जन्मल्या.
3.228.51
कुमारान्स विशखं च पुत्रत्वे समकल्पयत् ।
स भूत्वा भगवान्सङ्ख्ये रक्षंश्छागमुखस्तदा ॥ ३.२२८.५१ ॥
त्याने त्या कुमारांना आणि विशाखाला पुत्र म्हणून स्वीकारले. तेव्हा तो भगवान छागमुख होऊन युद्धात त्यांचे रक्षण करीत होता.
3.228.52
वृतः कन्यागणैः सर्वैरात्मीयैः सह पुत्रकैः ।
मातृणां प्रेषितानां च भद्रशाखश्चकोमलैः ॥ ३.२२८.५२ ॥
तो आपल्या सर्व कन्यासमूहांनी आणि स्वतःच्या पुत्रांनी वेढलेला होता; मातृकांनी पाठविलेल्यांसह आणि भद्रशाख व कोमल यांच्यासह.
3.228.53
ततः कुमारं संजातं स्कन्दमाहुर्जना भुवि ।
रुद्रमग्निमुखां स्वाहां प्रदेशेषु महाबलाः ॥ ३.२२८.५३ ॥
तेव्हा जन्मलेल्या त्या कुमाराला पृथ्वीवर लोक स्कंद म्हणू लागले; रुद्र व अग्नी ज्याचे मुख आहेत त्या स्वाहेसह, महाबलवान लोक विविध प्रदेशांत.
3.228.54
यजन्ति पुत्रकामाश्च पुत्रिणश्च सदा जनाः ।
यास्तास्त्वजनयत्कन्यास्तपो नाम हुताशनः ॥ ३.२२८.५४ ॥
पुत्रकामी आणि पुत्रवान लोक सदैव यज्ञ करतात. हुताशनाने (अग्नीने) जन्म दिलेल्या कन्यांपैकी एकीचे नाव तपस् होते.
3.228.55
किं करोमीति ताः स्कन्दं संप्राप्ताः समभाषयन् ॥ ३.२२८.५५ ॥
"मी काय करू?" असे म्हणत त्या स्कंदाजवळ येऊन त्याच्याशी बोलल्या.
3.228.56
भवेम सर्वलोकस्य मातरो वयमुत्तमाः ।
प्रसादात्तव पूज्याश्च प्रियमेतत्कुरुष्व नः ॥ ३.२२८.५६ ॥
"आम्ही सर्व लोकांच्या उत्तम माता होऊ, आणि तुझ्या कृपेने पूज्य होऊ. आमचे हे प्रिय कार्य कर."
3.228.57
सोऽब्रवीद्बाढमित्येवं भविष्यध्वं पृथिग्विधाः ।
शिवाश्चैवाशिवाश्चैव पुनःपुनःरुदारधीः ॥ ३.२२८.५७ ॥
उदार बुद्धीचा तो म्हणाला, "ठीक, तसेच होवो. तुम्ही विविध प्रकारच्या, शुभ आणि अशुभ अशा वारंवार व्हाल."
3.228.58
अग्निर्भूत्वा ततश्चैनं छागवक्रो बहुप्रजः ।
रमयामास शैलस्थं बलं क्रीडनकैरिव ॥ ३.२२८.५८ ॥
मग बकऱ्याच्या तोंडाच्या, बहुसंतती असलेल्या अग्नीने पर्वतावर बसलेल्या त्या बलवान बालकाला खेळण्यांनी जणू रिझवले.