महाभारत · अध्याय 3.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.23.1
तस्मिन्दशार्हाधिपतौ प्रयाते ।
युधिष्ठिरो भीमसेनार्जुनौ च।
यमौ च कृष्ण च पुरोहितश्च ।
रथान्महार्हान्परमाश्वयुक्तान् ॥ ३.२३.१ ॥
दशार्हांचा अधिपती (कृष्ण) निघून गेल्यावर युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन, जुळे बंधू, कृष्णा (द्रौपदी) आणि पुरोहित उत्तम घोडे जुंपलेल्या मौल्यवान रथांवर आरूढ झाले.
3.23.2
अस्थाय वीराः सहिता वनाय ।
प्रतस्थिरे भूतपतिप्रकाशाः।
हिरण्यनिष्कान्वसनानि गाश्च ।
गदाय शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः ॥ ३.२३.२ ॥
वीर एकत्र रथांवर आरूढ होऊन अरण्याकडे निघाले, भूतपती (शिव) सारखे तेजस्वी. शिक्षा, अक्षर व मंत्र जाणणाऱ्या ब्राह्मणांना त्यांनी सोन्याचे निष्क, वस्त्रे आणि गायी दान केल्या.
3.23.3
प्रेष्याः पुरो विंशतिरात्तशस्त्रा ।
धनूंषि शस्त्राणि शरांश्च दीप्तान्।
मौर्वीश्च यन्त्राणि च सायकांश्च ।
सर्वे समादाय जघन्यमीयुः ॥ ३.२३.३ ॥
वीस सेवक शस्त्रे घेऊन पुढे चालले; धनुष्ये, शस्त्रे, तेजस्वी बाण, प्रत्यंचा, यंत्रे आणि सायक सर्व घेऊन ते मागच्या बाजूला गेले.
3.23.4
तत्सतु वासांसि च राजपुत्र्या ।
धात्र्यश्च दास्यश्च विभूषणं च।
तदिन्द्रसेनस्त्वरितः प्रगृह्य ।
जघन्यमेवोपययौ रथेन ॥ ३.२३.४ ॥
राजकन्येची वस्त्रे, धाया, दासी आणि अलंकार — हे सर्व इंद्रसेनाने त्वरेने घेऊन रथाने मागच्या बाजूला प्रयाण केले.
3.23.5
ततः कुरुश्रेष्ठमुपेत्य पौराः ।
प्रदक्षिणं चक्रुरदीनसत्वाः।
तं ब्राह्मणाश्चाभ्यवदन्प्रसन्ना ।
मुख्याश्च सर्वे कुरुजाङ्गलानाम् ॥ ३.२३.५ ॥
नंतर कुरुश्रेष्ठाजवळ येऊन, निर्भय मनाचे नागरिक प्रदक्षिणा घालू लागले; प्रसन्न ब्राह्मणांनी आणि कुरु-जांगल देशातील सर्व प्रमुखांनी त्यांच्याशी संवाद साधला.
3.23.6
स चापि तानभ्यवदत्प्रसन्नः ।
सहैव तैर्भ्रातृभिर्धर्मराजः।
तस्थौ च तत्राधिपतिर्महात्मा ।
दृष्ट्वा जनौघं कुरुजाङ्गलानाम् ॥ ३.२३.६ ॥
प्रसन्न झालेल्या त्यानेही त्यांच्याशी संवाद साधला. धर्मराज आपल्या बंधूंसह तेथे उभा राहिला; कुरु आणि जांगल लोकांचा मोठा जनसमुदाय पाहून तो महात्मा राजा तेथेच उभा राहिला.
3.23.7
पितेव पुत्रेषु स तेषु भावं ।
चक्रे कुरूणामृषभो महात्मा।
ते चापि तस्मिन्भरतप्रबर्हे ।
तथा बभूवुः पितरीव पुत्राः ॥ ३.२३.७ ॥
पिता पुत्रांवर प्रेम करतो तसे कुरूंमध्ये श्रेष्ठ त्या महात्म्याने त्यांच्यावर प्रेम केले; तेही भरतश्रेष्ठाप्रती पित्याप्रती पुत्रांप्रमाणे झाले.
3.23.8
ततस्तमासाद्य महाजनौघाः ।
कुरुप्रवीरं परिवार्य तस्थुः।
हानाथ हाधर्म इति ब्रुवाणा ।
हीताश्च सर्वेऽऽश्रुमुखा बभूवुः ॥ ३.२३.८ ॥
मग त्या महाजनसमुदायाने कुरुवीराजवळ येऊन त्याला घेरले व उभे राहिले; 'अरेरे, हा तर अधर्म' असे म्हणत सर्वजण दुःखी होऊन अश्रूंनी भरलेल्या मुखांचे झाले.
3.23.9
वरः कुरूणामधिपः प्रजानां ।
पितेव पुत्रानपहाय चास्मान्।
पौरानिमाञ्जानपदांश्च सर्वान् ।
हित्वा प्रयातः क्वनु धर्मराजः ॥ ३.२३.९ ॥
कुरू आणि प्रजांचा श्रेष्ठ अधिपती, पिता पुत्रांना सोडतो तसे आपल्याला, या नगरवासीयांना व सर्व जनपदवासीयांना सोडून धर्मराज कुठे गेला?
3.23.10
धिग्धार्तराष्ट्रं सुनृशंसबुद्धिं ।
धिक्सौबलं पापमतिं च कर्णम्।
अनर्थमिच्छन्ति नरेन्द्र पापा ।
ये धर्मनित्यस्य सतस्तवोग्राः ॥ ३.२३.१० ॥
अति क्रूर बुद्धीच्या धृतराष्ट्रपुत्राला धिक्कार असो! सुबलपुत्राला आणि पापबुद्धी कर्णाला धिक्कार असो! हे नरेंद्रा, सदैव धर्मात स्थिर असलेल्या तुमच्याविषयी अनर्थ इच्छिणारे पापी भयंकर आहेत.
3.23.11
स्वयं निवेश्याप्रतिमं महात्मा ।
पुरं महादेवपुरप्रकाशम्।
शतक्रतुप्रस्थममोघकर्मा ।
हित्वा प्रयातः क्वनु धर्मराजः ॥ ३.२३.११ ॥
महात्म्याने स्वतः अतुलनीय नगर वसवले; ते महादेवाच्या नगरासारखे, इंद्राच्या सिंहासनासारखे तेजस्वी होते. अमोघकर्मा धर्मराज ते सोडून कुठे गेले?
3.23.12
चकार यामप्रतिमां महात्मा ।
सभां मयो देवसभाप्रकाशाम्।
तां देवगुप्तामिव देवमायां ।
हित्वाप्रयातः क्वनु धर्मराजः ॥ ३.२३.१२ ॥
महात्मा मयाने निर्माण केलेली ती अतुलनीय सभा, देवसभेसारखी तेजस्वी, देवांनी रक्षिलेली दैवी मायेसारखी होती. ती सोडून धर्मराज कुठे गेले?
3.23.13
तान्धर्मकामार्थविदुत्तमौजा ।
बीभत्सुरुच्चैः सहितानुवाच।
आदास्यते वासमिमं निरुष्य ।
रवनेषु राजा द्विषतां यशांसि ॥ ३.२३.१३ ॥
धर्म, काम, अर्थ जाणणारा उत्तम ओजस्वी बीभत्सु (अर्जुन) त्यांना मोठ्याने म्हणाला: "हा निवास संपवून राजा युद्धांत शत्रूंचे यश मिळवील."
3.23.14
द्विजातिमुख्याः सहिताः पृथक्व ।
भवद्भिरासाद्य तपस्विनश्च।
प्रसाद्य धर्मार्थविदश्च वाच्या ।
यथार्थसिद्धिः परमा भवेन्नः ॥ ३.२३.१४ ॥
"हे द्विजश्रेष्ठांनो, तुम्ही सर्वजण मिळून किंवा वेगवेगळे तपस्व्यांकडे जाऊन, धर्म-अर्थ जाणणाऱ्यांना प्रसन्न करून, आम्हाला परम यथार्थ सिद्धी लाभो असे सांगा."
3.23.15
इत्येवमुक्ते वचनेऽऽर्जुनेन ।
ते ब्राह्मणाः सर्ववर्णाश्च राजन्।
मुदाऽभ्यनन्दन्सहिताश्च चक्रुः ।
प्रदक्षिणं धर्मभृतांवरिष्ठम् ॥ ३.२३.१५ ॥
"अर्जुनाने असे बोलल्यावर, हे राजा, ते ब्राह्मण आणि सर्व वर्ण आनंदाने अभिनंदन करून, एकत्र येऊन धर्मधारकांत श्रेष्ठ अशा (युधिष्ठिराची) प्रदक्षिणा केली."
3.23.16
आमन्त्र्य पार्थं च वृकोदरं च ।
धनंजयं याज्ञसेनीं यमौ च।
प्रतस्थिरे राष्ट्रमरपेतहार्षा ।
युधिष्ठिरेणानुमता यथास्वम् ॥ ३.२३.१६ ॥
युधिष्ठिराच्या अनुमतीने, पार्थ, वृकोदर, धनंजय, याज्ञसेनी आणि दोन यमल बंधूंचा निरोप घेऊन, आनंद न गमावता ते आपापल्या मार्गाने निघाले.