মহাভারত · অধ্যায় 3.230
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.230.1
श्रिया जुष्टं महासेनं देवसेनापतीकृतम् ।
सप्तर्षिपत्नयः षड् देव्यस्तत्सकाशमथागमन् ॥ ३.२३०.१ ॥
শ্রীমণ্ডিত, দেবসেনার সেনাপতিরূপে অভিষিক্ত সেই মহাসেনের কাছে তখন সপ্তর্ষিপত্নীরা, ছয়জন দেবী, এলেন।
3.230.2
ऋषिभिः संपरित्यक्ता धर्मयुक्ता महाव्रताः ।
द्रुतमागम्य चोचुस्ता देवसेनापतिं प्रभुम् ॥ ३.२३०.२ ॥
ঋষিদের দ্বারা সম্পূর্ণ পরিত্যক্তা, ধর্মনিষ্ঠা, মহাব্রতধারিণী তাঁরা দ্রুত এসে দেবসেনাপতি প্রভুকে বললেন।
3.230.3
वयं पुत्र परित्यक्तां भर्तृभिर्देवसंमितैः ।
अकारणाद्रुषा तैस्तु पुण्यस्थानात्परिच्युताः ॥ ३.२३०.३ ॥
পুত্র, দেবতুল্য আমাদের স্বামীদের দ্বারা আমরা পরিত্যক্তা; বিনা কারণে ক্রোধে তাঁরা আমাদের পুণ্যস্থান থেকে পতিত করেছেন।
3.230.4
अस्माभिः किल जातस्त्वमिति केनाप्युदाहृतम् ।
तत्सत्यमेतत्संश्रुत्य तस्मान्नस्त्रातुमर्हसि ॥ ३.२३०.४ ॥
তুমি আমাদের থেকেই জন্মেছ, এমন কেউ বলেছেন; এটি সত্য শুনে তোমার আমাদের রক্ষা করা উচিত।
3.230.5
अक्षयश्च भवेत्स्वर्गस्त्वत्प्रसादाद्धि नः प्रभो ।
त्वां पुत्रं चाप्यभीप्सामः कृत्वैतदनृणो भव ॥ ३.२३०.५ ॥
হে প্রভু, তোমার প্রসাদে আমাদের স্বর্গ অক্ষয় হোক; তোমাকে পুত্ররূপেও আমরা কামনা করি। এটি করে ঋণমুক্ত হও।
3.230.6
मातरो हि भवत्यो मे सुतो वोऽहमनिन्दिताः ।
यद्वापीच्छत तत्सर्वं संभविष्यति वस्तथा ॥ ३.२३०.६ ॥
তোমরা আমার মাতা, হে নিষ্কলুষারা; আমি তোমাদের পুত্র। তোমরা যা ইচ্ছা কর, সবই তেমনভাবে তোমাদের জন্য ঘটবে।
3.230.7
विवक्षन्तं ततः शक्रं किं कार्यमिति सोऽब्रवीत् ।
उक्तः स्कन्देन ब्रूहिति सोऽब्रवीद्वासवस्ततः ॥ ३.२३०.७ ॥
তখন বলতে ইচ্ছুক শক্র জিজ্ঞাসা করলেন, 'কী করণীয়?' স্কন্দ বললেন, 'বলো', তখন বাসব বললেন।
3.230.8
अभिजित्स्पर्धमाना तु रोहिण्या कन्यसी स्वसा ।
इच्छन्ती ज्येष्ठतां देवी तपस्तप्तुं वनं गता ॥ ३.२३०.८ ॥
রোহিণীর সঙ্গে প্রতিযোগিতা করা অভিজিৎ, কনিষ্ঠা ভগিনী হয়েও জ্যেষ্ঠতা কামনা করে তপস্যা করতে বনে গেলেন।
3.230.9
तत्र मूढोस्मि भद्रं ते नक्षत्रं गगनाच्च्युतम् ।
कालं त्विमं परं स्कन्द ब्रह्मणा सह चिन्तय ॥ ३.२३०.९ ॥
সেখানে আমি বিভ্রান্ত। তোমার মঙ্গল হোক। নক্ষত্রটি আকাশ থেকে খসে পড়েছে। হে স্কন্দ, ব্রহ্মার সঙ্গে এই পরম কালের কথা ভাবো।
3.230.10
धनिष्ठादिस्तदा कालो ब्रह्मणा परिकल्पितः ।
रोहिणी ह्यभवत्पूर्वमेवं सङ्ख्या समाभवत् ॥ ३.२३०.१० ॥
তখন ব্রহ্মা ধনিষ্ঠা থেকে শুরু হওয়া কাল নির্ধারণ করলেন। আগে রোহিণীই ছিল প্রথম; এভাবেই গণনা প্রতিষ্ঠিত হলো।
3.230.11
एवमुक्ते तु शक्रेण त्रिदिवं कृत्तिका गताः ।
नक्षत्रं शकटाकारं भाति तद्वह्निदैवतम् ॥ ३.२३०.११ ॥
শক্র এভাবে বললে কৃত্তিকারা স্বর্গে চলে গেলেন। অগ্নিদেবতা-সম্পন্ন সেই নক্ষত্র শকটের আকারে উজ্জ্বল হয়।
3.230.12
विनता चाब्रवीत्स्कन्दं मम त्वं पिण्डदः सुतः ।
इच्छामि नित्यमेवाहं त्वया पुत्र सहासितुम् ॥ ३.२३०.१२ ॥
বিনতা স্কন্দকে বললেন, 'তুমি আমার পিণ্ডদাতা পুত্র। হে পুত্র, আমি সর্বদা তোমার সঙ্গে থাকতে চাই।'
3.230.13
एवमस्तु नमस्तेऽस्तु पुत्रस्नेहात्प्रशाधि माम् ।
स्नुषया पूज्यमाना वै देवि वत्स्यसि नित्यदा ॥ ३.२३०.१३ ॥
স্কন্দ বললেন: তাই হোক, তোমাকে প্রণাম। পুত্রের স্নেহে আমাকে শাসন কর। হে দেবী, পুত্রবধূদের দ্বারা সম্মানিত হয়ে তুমি সর্বদা বাস করবে।
3.230.14
अथ मातृगणः सर्वः स्कन्दं वचनमब्रवीत् ।
वयं सर्वस्य लोकस्य मातरः कविभिः स्तुताः।
इच्छामो मातरस्तुभ्यं भवितुं पूजयस्व नः ॥ ३.२३०.१४ ॥
তখন সকল মাতৃগণ স্কন্দকে এই কথা বললেন: আমরা সমগ্র জগতের মাতা, কবিদের দ্বারা স্তুত। আমরা তোমার মাতা হতে চাই; আমাদের পূজা কর।
3.230.15
तासां तु वचनं श्रुत्वास्कन्दो वचनमब्रवीत् ।
मातरो हि भवत्यो मे भवतीनामहं सुतः।
उच्यतां यन्मया कार्यं भवतीनामथेप्सितम् ॥ ३.२३०.१५ ॥
তাঁদের সেই কথা শুনে স্কন্দ বললেন: আপনারা আমার মাতা, আমি আপনাদের পুত্র। আপনাদের অভীষ্ট কী, আমাকে কী করতে হবে তা বলুন।
3.230.16
यास्तु ता मातरः पूर्वं लोकस्यास्य प्रकल्पिताः ।
अस्माकं तु भवेत्स्थानं तासां चैव न तद्भवेत् ॥ ३.२३०.१६ ॥
এই জগতের জন্য পূর্বে যে মাতৃগণ নির্ধারিত হয়েছেন, তাঁদের স্থান আমাদেরই হোক, তাঁদের যেন না হয়।
3.230.17
भवेम पूज्या लोकस्य न ताः पूज्याः सुरर्षभ ।
प्रजाऽस्माकं हृतास्ताभिस्त्वत्कृते ताः प्रयच्छ नः ॥ ३.२३०.१७ ॥
আমরা যেন জগতে পূজ্য হই, তারা যেন পূজ্য না হয়। হে দেবশ্রেষ্ঠ, তারা আমাদের সন্তানদের হরণ করেছে; তোমার জন্য তাদের আমাদের কাছে দাও।
3.230.18
वृत्ताः प्रजा न ताः प्रक्या भवतीभिर्निषेवितुम् ।
अन्प्रां वः कां प्रयच्छामि प्रजां यां मनसेच्छथा ॥ ३.२३०.१८ ॥
স্কন্দ বললেন: 'সেই সন্তানেরা পূর্বনির্ধারিত; তোমাদের ভোগের যোগ্য নয়। অন্নভোজী তোমাদের কোন সন্তান দেব? মনে যা চাও তা বলো।'
3.230.19
इच्चाम तासां मातॄणां प्रजा भोक्तुं प्रयच्छ नः ।
त्वया सह पृथग्भूता ये च तासामथेश्वराः ॥ ३.२३०.१९ ॥
মাতৃকারা বললেন: 'ওই মাতাদের সন্তানদের ভোগ করতে ইচ্ছা করি; আমাদের দাও। তোমার থেকে পৃথক যারা তাদের অধিপতিদেরও দাও।'
3.230.20
प्रजा वो दद्मि कष्टं तु भवतीभिरुदाहृतम् ।
परिरक्षत भद्रं वः प्रजा साधुनमस्कृताः ॥ ३.२३०.२० ॥
স্কন্দ: 'তোমাদের সন্তান দেব; কিন্তু তোমাদের কথিত কঠিন বাক্যও (মেনে নাও)। তোমাদের মঙ্গল হোক; সুন্দরভাবে প্রণত সন্তানদের রক্ষা করো।'
3.230.21
परिरक्षाम भद्रं ते प्रजाः स्कन्द यथेच्छसि ।
त्वया नो रोचते स्कन्द सहवासश्चिरंप्रभो ॥ ३.२३०.२१ ॥
মাতৃকারা: 'হে স্কন্দ, তোমার মঙ্গল হোক; তুমি যেমন চাও, সন্তানদের রক্ষা করব। হে স্কন্দ, হে প্রভু, তোমার সঙ্গে দীর্ঘকাল বাস আমাদের ভালো লাগে।'
3.230.22
यावत्षोडश वर्षाणि भवन्ति तरुणाः प्रजाः ।
प्रबाधत मनुष्याणां तावद्रूपैः पृथग्विधैः ॥ ३.२३०.२२ ॥
স্কন্দ: 'যতদিন সন্তানেরা ষোল বছরের তরুণ থাকে, ততদিন নানা রূপে মানুষদের পীড়ন করো।'
3.230.23
अहं च वः प्रदास्यामि रौद्रमात्मानमव्ययम् ।
परमं तेन सहिताः सुखं वत्स्यथ पूजिताः ॥ ३.२३०.२३ ॥
স্কন্দ: 'আমি তোমাদের আমার ভয়ংকর, অক্ষয় রূপ দেব; তার সঙ্গে মিলিত হয়ে সম্মানিত হয়ে তোমরা সুখে বাস করবে।'
3.230.24
ततः शरीरात्स्कन्दस्य परुषः पावकप्रभः ।
भोक्तुं प्रजाः स मर्त्यानां निष्पपात महाबलः ॥ ३.२३०.२४ ॥
তখন স্কন্দের দেহ থেকে অগ্নির মতো দীপ্ত, রূঢ়, মহাবলশালী এক সত্তা নির্গত হলো, মানুষের প্রজাদের ভক্ষণ করার উদ্দেশ্যে।
3.230.25
अपतत्सहसा भूमौ विसंज्ञोऽथ क्षुधार्दितः ।
स्कन्देन सोऽभ्यनुज्ञातो रौद्ररूपोऽभवद्ग्रहः ॥ ३.२३०.२५ ॥
সে হঠাৎ ভূমিতে পড়ে গেল, ক্ষুধায় কাতর ও অচেতন হয়ে। স্কন্দের অনুমতি পেয়ে সে ভয়ংকর রূপের গ্রহ হয়ে উঠল।
3.230.26
स्कन्दापस्मार इत्याहुर्गृहं तं द्विजसत्तमाः ।
विनता तु महारौद्रा कथ्यते शकुनिग्रहः ॥ ३.२३०.२६ ॥
হে দ্বিজশ্রেষ্ঠগণ, সেই গ্রহকে স্কন্দাপস্মার বলা হয়। আর অতি ভয়ংকরী বিনতা শকুনি-গ্রহ নামে কথিত হয়।
3.230.27
मातॄणां राक्षसंप्राहुस्तं विद्यात्पूतनाग्रहम् ।
कष्टा दारुणरूपेण घोररूपा निशाचरी ॥ ३.२३०.२७ ॥
মাতৃকাদের রাক্ষস বলে তাকে; তাকে পূতনা-গ্রহ বলে জানতে হবে। দারুণ রূপী, কষ্টদায়িনী, ঘোররূপা নিশাচরী।
3.230.28
पशाची रदारुणाकारा कथ्यते शीतपूतना ।
गर्भान्सा मानुषीणां तु हरते घोरदर्शना ॥ ३.२३०.२८ ॥
দাঁতে ভয়ংকর আকৃতির পিশাচীকে শীতপূতনা বলা হয়। ঘোরদর্শনা সে মানবী নারীদের গর্ভ হরণ করে।
3.230.29
अदितिं रेवतीं प्राहुर्ग्रहस्तस्यास्तु रैवतः ।
सोऽपि बालान्महागोरो बाधते वै महाग्रहः ॥ ३.२३०.२९ ॥
অদিতিকে রেবতী বলা হয়; তাঁর গ্রহ রৈবত। সেই মহাগৌর গ্রহও শিশুদের পীড়া দেয়।
3.230.30
दैत्यानां या दितिर्माता तामाहुर्मुखमण्डिकाम् ।
अत्यर्थं शिशुमांसेन संप्रहृष्टा दुरासदा ॥ ३.२३०.३० ॥
দৈত্যদের যে মাতা দিতি, তাঁকে মুখমণ্ডিকা বলা হয়। শিশুমাংসে অত্যন্ত প্রসন্ন হয়ে তিনি দুর্ধর্ষা হন।
3.230.31
कुमाराश्च कुमार्यश् ये प्रोक्ताः स्कन्दसंभवाः ।
तेऽपि गर्भभुजः सर्वे कौरव्यसुमहाग्रहाः ॥ ३.२३०.३१ ॥
স্কন্দ থেকে জাত বলে কথিত কুমার ও কুমারীরা গর্ভভক্ষক; হে কৌরব্য, তারা সবাই মহাগ্রহ।
3.230.32
तासामेव तु पत्नीनां पतयस्ते प्रकीर्तिताः ।
आजायमानान्गृह्णन्ति बालकान्रौद्रकर्मणः ॥ ३.२३०.३२ ॥
তাঁদের স্ত্রীদেরই এঁরা স্বামী বলে কথিত। জাত শিশুদের ভয়ঙ্কর কর্মকারীরা ধরে নেয়।
3.230.33
गवां माता तु या प्राज्ञैः कथ्यते सुरभिर्नृप ।
शकुनिस्तामथारुह्यसह भुङ्क्ते शिशून्भुवि ॥ ३.२३०.३३ ॥
হে নৃপ, গরুদের মাতা সুরভি যাকে জ্ঞানীরা বলেন, তাঁর উপর আরোহণ করে শকুনি পৃথিবীতে শিশুদের ভক্ষণ করে।
3.230.34
सरमा नाम या माता शुनां देवी जनाधिप ।
साऽपिगर्भान्समादत्ते मानुषीणां सदैव हि ॥ ३.२३०.३४ ॥
হে জনাধিপ, কুকুরদের দেবী মাতা সরমা নামে যিনি, তিনিও মানবীদের গর্ভ সর্বদা গ্রহণ করেন।
3.230.35
पादपानां च या माता करञ्जनिलया हि सा ।
वरदा सा हि सौम्या च नित्यं भूतानुकम्पिनी ॥ ३.२३०.३५ ॥
বৃক্ষদের যে মাতা, করঞ্জ বৃক্ষে যিনি বাস করেন, তিনি বরদায়িনী; তিনি সৌম্য এবং সর্বদা প্রাণীদের প্রতি করুণাময়ী।
3.230.36
करञ्जे तां नमस्यन्ति तस्मात्पुत्रार्थिनो नराः ।
इमे त्वष्टादशान्ये वै ग्रहा मांसमधुप्रियाः ॥ ३.२३०.३६ ॥
তাই পুত্রকামী মানুষেরা করঞ্জ বৃক্ষে তাঁকে প্রণাম করে। মাংস ও মধুপ্রিয় এই আঠারোটি অন্য গ্রহও আছে।
3.230.37
द्विपञ्चरात्रं तिष्ठन्ति सततं सूतिकागृहे ।
कद्रूः सूक्ष्मवपुर्भूत्वा गर्भिणीं प्रविशत्यथ ॥ ३.२३०.३७ ॥
দশ রাত্রি তারা সর্বদা সূতিকাগৃহে থাকে। কদ্রূ সূক্ষ্ম দেহ ধারণ করে গর্ভবতীর মধ্যে প্রবেশ করে।
3.230.38
भुङ्क्ते सा तत्र तं गर्भं सा तु नागं प्रसूयते ।
गन्धर्वाणां तु या माता सा गर्भं गृह्य गच्छति ॥ ३.२३०.३८ ॥
সেখানে সে সেই গর্ভ ভক্ষণ করে; সে একটি নাগ প্রসব করে। কিন্তু যিনি গন্ধর্বদের মাতা, তিনি গর্ভ নিয়ে চলে যান।
3.230.39
ततो विलीनगर्भा सा मानुषी भुवि दृश्यते ।
या जनित्री त्वप्सरसां गर्भमास्ते प्रगृह्य सा ॥ ३.२३०.३९ ॥
তখন গর্ভ বিলীন হলে সে পৃথিবীতে মানবীরূপে দৃষ্ট হয়। আর যিনি অপ্সরাদের জননী, তিনি গর্ভ ধারণ করে সেখানে থাকেন।
3.230.40
उपविष्टं ततो गर्भं कथयनति मनीषिणः ।
लोहितस्योदधेः कन्या धात्री स्कन्दस्य सा स्मृता ॥ ३.२३०.४० ॥
তখন গর্ভে অবস্থিত বলে জ্ঞানীরা বলেন। তিনি লোহিতসাগরের কন্যা; স্কন্দের ধাত্রী বলে স্মৃত।
3.230.41
लोहितायनिरित्येवं कदम्बे सा हि पूज्यते ।
पुरुषे तु यथा रुद्रस्तथाऽऽर्या प्रमदास्वपि ॥ ३.२३०.४१ ॥
লোহিতায়নি নামে তিনি কদম্ব বৃক্ষে পূজিত হন। পুরুষদের মধ্যে রুদ্র যেমন, নারীদের মধ্যে সেই শ্রেষ্ঠাও তেমনই পূজনীয়া।
3.230.42
आर्या माता कुमारस्य पृथक्कामार्थमिज्यते ।
एवमेते कुमाराणां मया प्रोक्ता महाग्रहाः ॥ ३.२३०.४२ ॥
কুমারের আর্যা মাতা পৃথক কামনা পূরণের জন্য পূজিত হন। এভাবে কুমারদের এই মহাগ্রহগুলি আমি বললাম।
3.230.43
यावत्षोडश वर्षाणि शिशूनां ह्यशिवास्ततः ।
ये च मातृगणाः प्रोक्ताः पुरुषाश्चैवये ग्रहाः ॥ ३.२३०.४३ ॥
ষোল বছর পর্যন্ত শিশুদের জন্য এই অশুভ মাতৃগণ থাকে; এবং যে পুরুষগ্রহের কথা বলা হয়েছে, তারাও।
3.230.44
सर्वे स्कन्दग्रहा नाम ज्ञेया नित्यं शरीरिभिः ।
तेषां प्रशमनं कार्यं स्नानं धूपमथाञ्जनम्।
बलिकार्गेपहाराश् स्कन्दस्येज्या विशेषतः ॥ ३.२३०.४४ ॥
এই সমস্ত গ্রহকে স্কন্দগ্রহ বলা হয়; দেহধারীদের সর্বদা তা জানা উচিত। তাদের শান্তির জন্য স্নান, ধূপ, অঞ্জন, বলি ও উপহার দিতে হবে; বিশেষ করে স্কন্দের পূজা।
3.230.45
एवमभ्यर्चिताः सर्वे प्रयच्छन्ति शुभं नृणाम् ।
आयुर्दीर्घं च राजेनद्रसम्यक्पूजानमस्कृताः ॥ ३.२३०.४५ ॥
এভাবে যথাযথ পূজিত ও প্রণত হয়ে তারা সবাই মানুষকে মঙ্গল ও দীর্ঘায়ু দান করে, হে রাজেন্দ্র।
3.230.46
ऊर्ध्वं तु षोडशाद्वर्षाद्ये भवन्ति ग्रहा नृणाम् ।
तानहं संप्रवक्ष्यामि नमस्कृत्य महेश्वरम् ॥ ३.२३०.४६ ॥
ষোল বছরের পরে মানুষের যে গ্রহগুলি হয়, মহেশ্বরকে প্রণাম করে আমি তাদের সম্পূর্ণ বর্ণনা করব।
3.230.47
यः पश्यति नरो देवाञ्जाग्रद्वा शयितोपि वा ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं तं तु देवग्रहं विदुः ॥ ३.२३०.४७ ॥
জেগে থাকুক বা ঘুমিয়ে থাকুক, যে মানুষ দেবতাদের দেখে, সে শীঘ্রই উন্মাদ হয়; তাকে দেবগ্রহ বলে জানা হয়।
3.230.48
आसीनश्च शयानश्च यः पश्यति नरः पितॄन् ।
उन्माद्यतिस तु क्षिप्रं स ज्ञेयस्तु पितृग्रहः ॥ ३.२३०.४८ ॥
বসে থাকুক বা শুয়ে থাকুক, যে মানুষ পিতৃপুরুষদের দেখে, সে শীঘ্রই উন্মত্ত হয়; তাকে পিতৃগ্রহ বলে জানতে হবে।
3.230.49
अवमन्यति यः सिद्धान्क्रुद्धाश्चापि शपन्ति यम् ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयः सिद्धग्रहस्तु सः ॥ ३.२३०.४९ ॥
যে সিদ্ধদের অবমাননা করে, এবং ক্রুদ্ধ হয়ে তারা যাকে অভিশাপ দেয়, সে শীঘ্রই উন্মত্ত হয়; তাকে সিদ্ধগ্রহ বলে জানতে হবে।
3.230.50
उपाघ्राति च यो गन्धान्रसांश्चापि पृथग्विधान् ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं स ज्ञेयो राक्षसो ग्रहः ॥ ३.२३०.५० ॥
যে বিভিন্ন প্রকার গন্ধ ও রস আঘ্রাণ করে, সে শীঘ্রই উন্মত্ত হয়; তাকে রাক্ষসগ্রহ বলে জানতে হবে।
3.230.51
गन्धर्वाश्चापि यं दिव्याः संविशन्ति नरं भुवि ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ग्रहो गान्धर्व एव सः ॥ ३.२३०.५१ ॥
পৃথিবীতে যে মানুষের মধ্যে দিব্য গন্ধর্বরা প্রবেশ করে, সে শীঘ্রই উন্মত্ত হয়; সেটিই গান্ধর্বগ্রহ।
3.230.52
अधिरोहन्ति यं नित्यं पिशाचाः पुरुषं प्रति ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ग्रहः पैशाच एव सः ॥ ३.२३०.५२ ॥
পিশাচেরা যে মানুষের উপর সর্বদা আরোহণ করে, সে শীঘ্রই উন্মত্ত হয়; সেটিই পৈশাচগ্রহ।
3.230.53
आविशन्ति च यं यक्षाः पुरुषं कालपर्यये ।
उनमाद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयो यक्षग्रहस्तु सः ॥ ३.२३०.५३ ॥
কালের পরিবর্তনে যক্ষরা যে মানুষের মধ্যে প্রবেশ করে, সে শীঘ্রই উন্মত্ত হয়; তাকে যক্ষগ্রহ বলে জানতে হবে।
3.230.54
यस् दोषैः प्रकुपितं चित्तं मुह्यति देहिनः ।
उनमाद्यति स तु क्षिप्रं साधनं तस्य शास्त्रतः ॥ ३.२३०.५४ ॥
দোষের কারণে যার উত্তেজিত চিত্ত মোহগ্রস্ত হয়, সেই দেহধারী দ্রুত উন্মত্ত হয়; তার প্রতিকার শাস্ত্রানুসারে।
3.230.55
वैक्लव्याच्च भयाच्चैव घोराणां चापि दर्शनात् ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं सान्त्वं तस्य तु साधनम् ॥ ३.२३०.५५ ॥
বিহ্বলতা ও ভয়ে, এবং ভয়ংকর বস্তু দর্শনেও সে দ্রুত উন্মত্ত হয়; তার প্রতিকার সান্ত্বনা।
3.230.56
कश्चित्क्रीडितुकामो वै भोक्तुकामस्तथाऽपरः ।
अभिकामस्तथैवान्य इत्येष त्रिविधो ग्रहः ॥ ३.२३०.५६ ॥
কেউ খেলতে চায়, অন্য কেউ ভোগ করতে চায়, আর একজন কামনা করে; এভাবে এই গ্রহ ত্রিবিধ।
3.230.57
यावत्सप्ततिवर्षाणि भवन्त्येते ग्रहा नृणाम् ।
अतः परं देहिनां तु ग्रहतुल्या भवेञ्जरा ॥ ३.२३०.५७ ॥
সত্তর বছর পর্যন্ত এই গ্রহগুলো মানুষের উপর থাকে; এরপর দেহধারীদের জরা গ্রহের সমান হয়।
3.230.58
अप्रकीर्णेन्द्रियं दान्तं शुचिं नित्यमतन्द्रितम् ।
आस्तिकं श्रद्दधानं च वर्जयन्ति तदा ग्रहाः ॥ ३.२३०.५८ ॥
যার ইন্দ্রিয় বিক্ষিপ্ত নয়, যে সংযত, শুচি, সর্বদা অনলস, আস্তিক ও শ্রদ্ধাবান — তাকে তখন গ্রহেরা বর্জন করে।
3.230.59
इत्येष ते ग्रहोद्देशो मानुषाणां प्रकीर्तितः ।
न स्पृशन्ति ग्रहा भक्तान्नरान्देवं महेश्वरम् ॥ ३.२३०.५९ ॥
এভাবে মানুষের গ্রহ সম্পর্কে এই উপদেশ তোমাকে বলা হল। যেসব ভক্ত মানুষ মহেশ্বর দেবতার উপাসনা করে, গ্রহেরা তাদের স্পর্শ করে না।