महाभारत · अध्याय 3.230
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.230.1
श्रिया जुष्टं महासेनं देवसेनापतीकृतम् ।
सप्तर्षिपत्नयः षड् देव्यस्तत्सकाशमथागमन् ॥ ३.२३०.१ ॥
श्रीने युक्त, देवसेनेचा सेनापती केलेल्या त्या महासेनाजवळ तेव्हा सप्तर्षींच्या सहा पत्नी-देवी आल्या.
3.230.2
ऋषिभिः संपरित्यक्ता धर्मयुक्ता महाव्रताः ।
द्रुतमागम्य चोचुस्ता देवसेनापतिं प्रभुम् ॥ ३.२३०.२ ॥
ऋषींनी पूर्णपणे त्यागलेल्या, धर्मनिष्ठ, महाव्रती त्या शीघ्र येऊन देवसेनेचा स्वामी जो प्रभू त्याला म्हणाल्या.
3.230.3
वयं पुत्र परित्यक्तां भर्तृभिर्देवसंमितैः ।
अकारणाद्रुषा तैस्तु पुण्यस्थानात्परिच्युताः ॥ ३.२३०.३ ॥
पुत्रा, देवतुल्य आमच्या पतींनी आम्हाला त्यागले; विनाकारण रागाने त्यांनी आम्हांला पुण्यस्थानातून खाली पाडले.
3.230.4
अस्माभिः किल जातस्त्वमिति केनाप्युदाहृतम् ।
तत्सत्यमेतत्संश्रुत्य तस्मान्नस्त्रातुमर्हसि ॥ ३.२३०.४ ॥
तू आमच्यापासूनच जन्मलास असे कोणीतरी सांगितले आहे; हे सत्य ऐकून तू आमचे रक्षण करणे योग्य आहेस.
3.230.5
अक्षयश्च भवेत्स्वर्गस्त्वत्प्रसादाद्धि नः प्रभो ।
त्वां पुत्रं चाप्यभीप्सामः कृत्वैतदनृणो भव ॥ ३.२३०.५ ॥
हे प्रभो, तुझ्या कृपेने आमचा स्वर्ग अक्षय होवो; तुला पुत्र म्हणूनही आम्ही इच्छितो. हे करून ऋणमुक्त हो.
3.230.6
मातरो हि भवत्यो मे सुतो वोऽहमनिन्दिताः ।
यद्वापीच्छत तत्सर्वं संभविष्यति वस्तथा ॥ ३.२३०.६ ॥
तुम्ही माझ्या माता आहात, हे निर्दोष स्त्रियांनो; मी तुमचा पुत्र आहे. तुम्हांला जे हवे ते सर्व तसेच तुम्हांसाठी घडेल.
3.230.7
विवक्षन्तं ततः शक्रं किं कार्यमिति सोऽब्रवीत् ।
उक्तः स्कन्देन ब्रूहिति सोऽब्रवीद्वासवस्ततः ॥ ३.२३०.७ ॥
बोलू इच्छिणारा शक्र म्हणाला, 'काय करायचे?' स्कंदाने 'सांग' असे सांगितल्यावर वासव बोलला.
3.230.8
अभिजित्स्पर्धमाना तु रोहिण्या कन्यसी स्वसा ।
इच्छन्ती ज्येष्ठतां देवी तपस्तप्तुं वनं गता ॥ ३.२३०.८ ॥
रोहिणीशी स्पर्धा करणारी अभिजित्, धाकटी बहीण असूनही ज्येष्ठता इच्छून तप करण्यासाठी वनात गेली.
3.230.9
तत्र मूढोस्मि भद्रं ते नक्षत्रं गगनाच्च्युतम् ।
कालं त्विमं परं स्कन्द ब्रह्मणा सह चिन्तय ॥ ३.२३०.९ ॥
तेथे मी गोंधळलो आहे. तुझे कल्याण असो. नक्षत्र आकाशातून खाली पडले आहे. हे स्कंदा, ब्रह्मदेवांसह या परम काळाचा विचार कर.
3.230.10
धनिष्ठादिस्तदा कालो ब्रह्मणा परिकल्पितः ।
रोहिणी ह्यभवत्पूर्वमेवं सङ्ख्या समाभवत् ॥ ३.२३०.१० ॥
तेव्हा ब्रह्मदेवांनी धनिष्ठेपासून सुरू होणारा काळ निश्चित केला. पूर्वी रोहिणीच पहिली होती; अशा प्रकारे गणना ठरली.
3.230.11
एवमुक्ते तु शक्रेण त्रिदिवं कृत्तिका गताः ।
नक्षत्रं शकटाकारं भाति तद्वह्निदैवतम् ॥ ३.२३०.११ ॥
शक्राने असे सांगितल्यावर कृत्तिका स्वर्गाला गेल्या. अग्नी देवता असलेले ते नक्षत्र गाडीच्या आकारात चमकते.
3.230.12
विनता चाब्रवीत्स्कन्दं मम त्वं पिण्डदः सुतः ।
इच्छामि नित्यमेवाहं त्वया पुत्र सहासितुम् ॥ ३.२३०.१२ ॥
विनता स्कंदाला म्हणाली, 'तू माझा पिंडदान करणारा पुत्र आहेस. पुत्रा, मला नेहमी तुझ्यासोबत राहण्याची इच्छा आहे.'
3.230.13
एवमस्तु नमस्तेऽस्तु पुत्रस्नेहात्प्रशाधि माम् ।
स्नुषया पूज्यमाना वै देवि वत्स्यसि नित्यदा ॥ ३.२३०.१३ ॥
स्कंद म्हणाला: असेच होवो, तुला नमस्कार. पुत्रस्नेहाने माझ्यावर शासन कर. हे देवी, सुनांकडून पूजित होऊन तू सदैव राहशील.
3.230.14
अथ मातृगणः सर्वः स्कन्दं वचनमब्रवीत् ।
वयं सर्वस्य लोकस्य मातरः कविभिः स्तुताः।
इच्छामो मातरस्तुभ्यं भवितुं पूजयस्व नः ॥ ३.२३०.१४ ॥
मग सर्व मातृगण स्कंदाला म्हणाल्या: आम्ही सर्व जगाच्या माता आहोत, कवींनी स्तुती केलेल्या. आम्हाला तुझ्या माता व्हायचे आहे; आमची पूजा कर.
3.230.15
तासां तु वचनं श्रुत्वास्कन्दो वचनमब्रवीत् ।
मातरो हि भवत्यो मे भवतीनामहं सुतः।
उच्यतां यन्मया कार्यं भवतीनामथेप्सितम् ॥ ३.२३०.१५ ॥
त्यांचे ते बोलणे ऐकून स्कंद म्हणाला: तुम्ही सर्व माझ्या माता आहात, मी तुमचा पुत्र आहे. तुम्हाला जे इष्ट आहे आणि जे मी करावे ते सांगा.
3.230.16
यास्तु ता मातरः पूर्वं लोकस्यास्य प्रकल्पिताः ।
अस्माकं तु भवेत्स्थानं तासां चैव न तद्भवेत् ॥ ३.२३०.१६ ॥
या जगासाठी पूर्वी नेमलेल्या त्या माता आहेत; ते स्थान आमचेच असावे, त्यांचे नसावे.
3.230.17
भवेम पूज्या लोकस्य न ताः पूज्याः सुरर्षभ ।
प्रजाऽस्माकं हृतास्ताभिस्त्वत्कृते ताः प्रयच्छ नः ॥ ३.२३०.१७ ॥
आम्ही जगात पूज्य व्हावे, त्या पूज्य न व्हाव्यात. हे देवश्रेष्ठा, त्यांनी आमची प्रजा हरण केली आहे; तुझ्यासाठी त्यांना आम्हाला दे.
3.230.18
वृत्ताः प्रजा न ताः प्रक्या भवतीभिर्निषेवितुम् ।
अन्प्रां वः कां प्रयच्छामि प्रजां यां मनसेच्छथा ॥ ३.२३०.१८ ॥
स्कंद म्हणाला: 'ती संतती आधीच निश्चित आहे; ती तुम्हांस उपभोगण्यायोग्य नाही. अन्न खाणाऱ्या तुम्हांस कोणती संतती देऊ? मनात जी इच्छा असेल ती सांगा.'
3.230.19
इच्चाम तासां मातॄणां प्रजा भोक्तुं प्रयच्छ नः ।
त्वया सह पृथग्भूता ये च तासामथेश्वराः ॥ ३.२३०.१९ ॥
माता म्हणाल्या: 'त्या मातांची संतती भोगण्याची आमची इच्छा आहे; आम्हांस द्या. तुझ्यापासून वेगळे झालेले त्यांचे अधिपतीही तुझ्यासह द्या.'
3.230.20
प्रजा वो दद्मि कष्टं तु भवतीभिरुदाहृतम् ।
परिरक्षत भद्रं वः प्रजा साधुनमस्कृताः ॥ ३.२३०.२० ॥
स्कंद: 'तुम्हांस संतती देतो; पण तुम्ही सांगितलेले कठीण वचनही (मान्य करा). तुमचे कल्याण असो; उत्तम प्रकारे नमस्कृत संततीचे रक्षण करा.'
3.230.21
परिरक्षाम भद्रं ते प्रजाः स्कन्द यथेच्छसि ।
त्वया नो रोचते स्कन्द सहवासश्चिरंप्रभो ॥ ३.२३०.२१ ॥
माता: 'हे स्कंदा, तुझे कल्याण असो; तुला हवे तसे आम्ही संततीचे रक्षण करू. हे स्कंदा, हे प्रभो, तुझ्यासह दीर्घकाल राहणे आम्हांस आवडते.'
3.230.22
यावत्षोडश वर्षाणि भवन्ति तरुणाः प्रजाः ।
प्रबाधत मनुष्याणां तावद्रूपैः पृथग्विधैः ॥ ३.२३०.२२ ॥
स्कंद: 'संतती सोळा वर्षांची तरुण असेपर्यंत, विविध रूपांनी माणसांना त्रास द्या.'
3.230.23
अहं च वः प्रदास्यामि रौद्रमात्मानमव्ययम् ।
परमं तेन सहिताः सुखं वत्स्यथ पूजिताः ॥ ३.२३०.२३ ॥
स्कंद: 'मी तुम्हांस माझे भयंकर, अक्षय रूप देईन; त्यासह एकत्र होऊन, पूजित होऊन तुम्ही सुखाने राहाल.'
3.230.24
ततः शरीरात्स्कन्दस्य परुषः पावकप्रभः ।
भोक्तुं प्रजाः स मर्त्यानां निष्पपात महाबलः ॥ ३.२३०.२४ ॥
तेव्हा स्कंदाच्या शरीरातून अग्नीसारखा तेजस्वी, रौद्र आणि महाबलवान असा एक प्राणी बाहेर पडला, मनुष्यांच्या प्रजेला खाण्यासाठी.
3.230.25
अपतत्सहसा भूमौ विसंज्ञोऽथ क्षुधार्दितः ।
स्कन्देन सोऽभ्यनुज्ञातो रौद्ररूपोऽभवद्ग्रहः ॥ ३.२३०.२५ ॥
तो अचानक भूमीवर कोसळला, भुकेने पीडित आणि बेशुद्ध होऊन. स्कंदाच्या अनुमतीने तो रौद्ररूप ग्रह बनला.
3.230.26
स्कन्दापस्मार इत्याहुर्गृहं तं द्विजसत्तमाः ।
विनता तु महारौद्रा कथ्यते शकुनिग्रहः ॥ ३.२३०.२६ ॥
हे द्विजश्रेष्ठांनो, त्या ग्रहाला स्कंदापस्मार म्हणतात. आणि अत्यंत रौद्र विनता ही शकुनिग्रह म्हणवली जाते.
3.230.27
मातॄणां राक्षसंप्राहुस्तं विद्यात्पूतनाग्रहम् ।
कष्टा दारुणरूपेण घोररूपा निशाचरी ॥ ३.२३०.२७ ॥
मातृकांचा राक्षस असे त्याला म्हणतात; त्याला पूतना-ग्रह समजावे. दारुण रूपाची, कष्ट देणारी, घोर रूपाची निशाचरी.
3.230.28
पशाची रदारुणाकारा कथ्यते शीतपूतना ।
गर्भान्सा मानुषीणां तु हरते घोरदर्शना ॥ ३.२३०.२८ ॥
दातांनी भयंकर आकाराची पिशाची शीतपूतना म्हणवली जाते. घोर दर्शन असलेली ती मानुषी स्त्रियांचे गर्भ हरण करते.
3.230.29
अदितिं रेवतीं प्राहुर्ग्रहस्तस्यास्तु रैवतः ।
सोऽपि बालान्महागोरो बाधते वै महाग्रहः ॥ ३.२३०.२९ ॥
अदितीला रेवती म्हणतात; तिचा ग्रह रैवत आहे. तो महागौर ग्रहही बालकांना पीडा देतो.
3.230.30
दैत्यानां या दितिर्माता तामाहुर्मुखमण्डिकाम् ।
अत्यर्थं शिशुमांसेन संप्रहृष्टा दुरासदा ॥ ३.२३०.३० ॥
दैत्यांची जी माता दिती, तिला मुखमंडिका म्हणतात. बालकांच्या मांसाने अत्यंत संतुष्ट होऊन ती दुर्धर्ष होते.
3.230.31
कुमाराश्च कुमार्यश् ये प्रोक्ताः स्कन्दसंभवाः ।
तेऽपि गर्भभुजः सर्वे कौरव्यसुमहाग्रहाः ॥ ३.२३०.३१ ॥
स्कंदापासून जन्मले असे म्हटलेले कुमार व कुमारी गर्भभक्षक आहेत; हे कौरव्या, ते सर्व महाग्रह आहेत.
3.230.32
तासामेव तु पत्नीनां पतयस्ते प्रकीर्तिताः ।
आजायमानान्गृह्णन्ति बालकान्रौद्रकर्मणः ॥ ३.२३०.३२ ॥
त्यांच्याच पत्नींचे हे पती म्हणले गेले आहेत. जन्मलेल्या बालकांना ते रौद्रकर्मी पकडतात.
3.230.33
गवां माता तु या प्राज्ञैः कथ्यते सुरभिर्नृप ।
शकुनिस्तामथारुह्यसह भुङ्क्ते शिशून्भुवि ॥ ३.२३०.३३ ॥
हे नृपा, गायींची माता जी सुरभी म्हणून शहाणे सांगतात, तिच्यावर आरूढ होऊन शकुनी पृथ्वीवर बालकांना खातो.
3.230.34
सरमा नाम या माता शुनां देवी जनाधिप ।
साऽपिगर्भान्समादत्ते मानुषीणां सदैव हि ॥ ३.२३०.३४ ॥
हे जनाधिपा, कुत्र्यांची देवी माता सरमा नावाची जी आहे, तीही मानवी स्त्रियांचे गर्भ सदैव घेते.
3.230.35
पादपानां च या माता करञ्जनिलया हि सा ।
वरदा सा हि सौम्या च नित्यं भूतानुकम्पिनी ॥ ३.२३०.३५ ॥
वृक्षांची जी माता, करंजवृक्षात निवास करणारी, ती वरदा आहे; ती सौम्य आणि सदैव भूतांवर दया करणारी आहे.
3.230.36
करञ्जे तां नमस्यन्ति तस्मात्पुत्रार्थिनो नराः ।
इमे त्वष्टादशान्ये वै ग्रहा मांसमधुप्रियाः ॥ ३.२३०.३६ ॥
म्हणून पुत्रार्थी माणसे करंज वृक्षात तिला नमस्कार करतात. मांस आणि मध आवडणारे हे अठरा इतर ग्रहही आहेत.
3.230.37
द्विपञ्चरात्रं तिष्ठन्ति सततं सूतिकागृहे ।
कद्रूः सूक्ष्मवपुर्भूत्वा गर्भिणीं प्रविशत्यथ ॥ ३.२३०.३७ ॥
दहा रात्री ते सतत सूतिकागृहात राहतात. कद्रू सूक्ष्म देह धारण करून गर्भिणीत प्रवेश करते.
3.230.38
भुङ्क्ते सा तत्र तं गर्भं सा तु नागं प्रसूयते ।
गन्धर्वाणां तु या माता सा गर्भं गृह्य गच्छति ॥ ३.२३०.३८ ॥
तेथे ती तो गर्भ खाते; ती नागाला जन्म देते. परंतु जी गंधर्वांची माता आहे ती गर्भ घेऊन जाते.
3.230.39
ततो विलीनगर्भा सा मानुषी भुवि दृश्यते ।
या जनित्री त्वप्सरसां गर्भमास्ते प्रगृह्य सा ॥ ३.२३०.३९ ॥
मग गर्भ विरघळल्यावर ती पृथ्वीवर मानवी म्हणून दिसते. जी अप्सरांची माता आहे ती गर्भ धरून तिथेच राहते.
3.230.40
उपविष्टं ततो गर्भं कथयनति मनीषिणः ।
लोहितस्योदधेः कन्या धात्री स्कन्दस्य सा स्मृता ॥ ३.२३०.४० ॥
मग गर्भात स्थित झाले असे ज्ञानी म्हणतात. ती लोहितसागराची कन्या आहे; स्कंदाची धात्री म्हणून स्मरली जाते.
3.230.41
लोहितायनिरित्येवं कदम्बे सा हि पूज्यते ।
पुरुषे तु यथा रुद्रस्तथाऽऽर्या प्रमदास्वपि ॥ ३.२३०.४१ ॥
लोहितायनी या नावाने ती कदंब वृक्षात पूजली जाते. पुरुषांमध्ये रुद्र जसा, तशी स्त्रियांमध्येही ती श्रेष्ठ पूजनीय आहे.
3.230.42
आर्या माता कुमारस्य पृथक्कामार्थमिज्यते ।
एवमेते कुमाराणां मया प्रोक्ता महाग्रहाः ॥ ३.२३०.४२ ॥
कुमाराची आर्या माता वेगवेगळ्या इच्छांसाठी पूजली जाते. अशा प्रकारे कुमारांचे हे महाग्रह मी सांगितले.
3.230.43
यावत्षोडश वर्षाणि शिशूनां ह्यशिवास्ततः ।
ये च मातृगणाः प्रोक्ताः पुरुषाश्चैवये ग्रहाः ॥ ३.२३०.४३ ॥
सोळा वर्षांपर्यंत लहान बालकांसाठी हे अशुभ मातृगण असतात; आणि जे पुरुषग्रह सांगितले गेले आहेत ते देखील.
3.230.44
सर्वे स्कन्दग्रहा नाम ज्ञेया नित्यं शरीरिभिः ।
तेषां प्रशमनं कार्यं स्नानं धूपमथाञ्जनम्।
बलिकार्गेपहाराश् स्कन्दस्येज्या विशेषतः ॥ ३.२३०.४४ ॥
हे सर्व स्कंदग्रह म्हणून देहधारींनी नेहमी जाणावेत. त्यांच्या शांतीसाठी स्नान, धूप, अंजन, बली आणि उपहार करावेत; विशेषतः स्कंदाची पूजा.
3.230.45
एवमभ्यर्चिताः सर्वे प्रयच्छन्ति शुभं नृणाम् ।
आयुर्दीर्घं च राजेनद्रसम्यक्पूजानमस्कृताः ॥ ३.२३०.४५ ॥
अशा प्रकारे नीट पूजिले व नमस्कारिले गेल्यास ते सर्व मनुष्यांना शुभ आणि दीर्घायुष्य देतात, हे राजेंद्रा.
3.230.46
ऊर्ध्वं तु षोडशाद्वर्षाद्ये भवन्ति ग्रहा नृणाम् ।
तानहं संप्रवक्ष्यामि नमस्कृत्य महेश्वरम् ॥ ३.२३०.४६ ॥
सोळा वर्षांनंतर मनुष्यांना जे ग्रह होतात, त्यांना महेश्वराला नमस्कार करून मी पूर्णपणे सांगेन.
3.230.47
यः पश्यति नरो देवाञ्जाग्रद्वा शयितोपि वा ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं तं तु देवग्रहं विदुः ॥ ३.२३०.४७ ॥
जागेपणी किंवा झोपेत देव पाहणारा मनुष्य लवकरच उन्मत्त होतो; त्याला देवग्रह म्हणून ओळखतात.
3.230.48
आसीनश्च शयानश्च यः पश्यति नरः पितॄन् ।
उन्माद्यतिस तु क्षिप्रं स ज्ञेयस्तु पितृग्रहः ॥ ३.२३०.४८ ॥
बसलेला असो वा निजलेला, जो मनुष्य पितरांना पाहतो, तो लवकरच उन्मत्त होतो; त्याला पितृग्रह म्हणून जाणावे.
3.230.49
अवमन्यति यः सिद्धान्क्रुद्धाश्चापि शपन्ति यम् ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयः सिद्धग्रहस्तु सः ॥ ३.२३०.४९ ॥
जो सिद्धांचा अपमान करतो आणि रागावलेले सिद्ध ज्याला शाप देतात, तो लवकरच उन्मत्त होतो; त्याला सिद्धग्रह म्हणून जाणावे.
3.230.50
उपाघ्राति च यो गन्धान्रसांश्चापि पृथग्विधान् ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं स ज्ञेयो राक्षसो ग्रहः ॥ ३.२३०.५० ॥
जो विविध प्रकारचे गंध आणि रस हुंगतो, तो लवकरच उन्मत्त होतो; त्याला राक्षसग्रह म्हणून जाणावे.
3.230.51
गन्धर्वाश्चापि यं दिव्याः संविशन्ति नरं भुवि ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ग्रहो गान्धर्व एव सः ॥ ३.२३०.५१ ॥
पृथ्वीवर ज्या मनुष्यात दिव्य गंधर्व प्रवेश करतात, तो लवकरच उन्मत्त होतो; हाच गांधर्वग्रह आहे.
3.230.52
अधिरोहन्ति यं नित्यं पिशाचाः पुरुषं प्रति ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं ग्रहः पैशाच एव सः ॥ ३.२३०.५२ ॥
पिशाच ज्या पुरुषावर सतत चढतात, तो लवकरच उन्मत्त होतो; हाच पैशाचग्रह आहे.
3.230.53
आविशन्ति च यं यक्षाः पुरुषं कालपर्यये ।
उनमाद्यति स तु क्षिप्रं ज्ञेयो यक्षग्रहस्तु सः ॥ ३.२३०.५३ ॥
काळाच्या बदलात यक्ष ज्या पुरुषात प्रवेश करतात, तो लवकरच उन्मत्त होतो; त्याला यक्षग्रह म्हणून जाणावे.
3.230.54
यस् दोषैः प्रकुपितं चित्तं मुह्यति देहिनः ।
उनमाद्यति स तु क्षिप्रं साधनं तस्य शास्त्रतः ॥ ३.२३०.५४ ॥
दोषांमुळे प्रक्षुब्ध झालेले चित्त असलेला देहधारी मोहित होतो; तो लवकर उन्मत्त होतो. त्याचा उपाय शास्त्राप्रमाणे आहे.
3.230.55
वैक्लव्याच्च भयाच्चैव घोराणां चापि दर्शनात् ।
उन्माद्यति स तु क्षिप्रं सान्त्वं तस्य तु साधनम् ॥ ३.२३०.५५ ॥
व्याकुळतेने, भयाने आणि भयंकर गोष्टी पाहण्यानेही तो लवकर उन्मत्त होतो; त्याचा उपाय सांत्वन आहे.
3.230.56
कश्चित्क्रीडितुकामो वै भोक्तुकामस्तथाऽपरः ।
अभिकामस्तथैवान्य इत्येष त्रिविधो ग्रहः ॥ ३.२३०.५६ ॥
कोणी खेळू इच्छितो, दुसरा भोगू इच्छितो, आणि अन्य कामना करतो; अशा प्रकारे हा त्रिविध ग्रह आहे.
3.230.57
यावत्सप्ततिवर्षाणि भवन्त्येते ग्रहा नृणाम् ।
अतः परं देहिनां तु ग्रहतुल्या भवेञ्जरा ॥ ३.२३०.५७ ॥
सत्तर वर्षांपर्यंत हे ग्रह माणसांवर असतात; त्यानंतर देहधारींना जरा ग्रहासारखी होते.
3.230.58
अप्रकीर्णेन्द्रियं दान्तं शुचिं नित्यमतन्द्रितम् ।
आस्तिकं श्रद्दधानं च वर्जयन्ति तदा ग्रहाः ॥ ३.२३०.५८ ॥
ज्याच्या इंद्रियांचा विखुरलेपणा नाही, जो दांत, शुचि, सदा अनलस, आस्तिक आणि श्रद्धाळू आहे — अशा माणसाला तेव्हा ग्रह वर्ज्य करतात.
3.230.59
इत्येष ते ग्रहोद्देशो मानुषाणां प्रकीर्तितः ।
न स्पृशन्ति ग्रहा भक्तान्नरान्देवं महेश्वरम् ॥ ३.२३०.५९ ॥
अशा प्रकारे माणसांच्या ग्रहांविषयीचा हा उपदेश तुला सांगितला गेला. महेश्वर देवाची भक्ती करणाऱ्या भक्त माणसांना ग्रह स्पर्श करत नाहीत.