મહાભારત · અધ્યાય 3.232
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.232.1
यदाऽभिषिक्तो भगवान्सैनापत्ये तु पावकिः ।
तदा संप्रस्थितः श्रीमान्हृष्टो भद्रवटं हरः ॥ ३.२३२.१ ॥
ભગવાન પાવકિ સેનાપતિ પદે અભિષિક્ત થયા ત્યારે શ્રીમાન હર આનંદિત થઈ ભદ્રવટ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
3.232.2
रथेनादित्यवर्णेन पार्वत्या सहितः प्रभुः ।
अनुयातः सुरैः सर्वैः सहस्राक्षपुरोगमैः ॥ ३.२३२.२ ॥
સૂર્યવર્ણના રથમાં પાર્વતી સાથે પ્રભુ ચાલ્યા; ઇન્દ્રને આગળ રાખીને સર્વ દેવો તેમની પાછળ ગયા.
3.232.3
सहस्रं तस्य सिंहानां तस्मिन्युक्तं रथोत्तमे ।
उत्पपात दिवं शुभ्रं कालेनाभिप्रचोदितम् ॥ ३.२३२.३ ॥
તે ઉત્તમ રથમાં જોડાયેલા હજાર સિંહો કાળથી પ્રેરાઈને તેજસ્વી આકાશ તરફ ઊછળ્યા.
3.232.4
तेपिबन्त इवाकाशं त्रासयन्तक्षराचरान् ।
सिंहा नभस्यगच्छन्त नदन्तश्चारुकेसराः ॥ ३.२३२.४ ॥
આકાશને પીતા હોય તેમ, ચરાચર જીવોને ડરાવતા, સુંદર કેસરવાળા સિંહો ગર્જના કરતા આકાશમાં ગયા.
3.232.5
तस्मिन्रथे पशुपतिः स्थितो भात्युमया सह ।
विद्युता सहितः सूर्यः सेन्द्रचापे घने यथा ॥ ३.२३२.५ ॥
તે રથ પર ઉમા સાથે બેઠેલા પશુપતિ શોભી રહ્યા, જેમ ઇન્દ્રધનુષ્યવાળા ઘન મેઘમાં વીજળી સાથે સૂર્ય શોભે.
3.232.6
अग्रतस्तस्य भगवान्धनेशो गुह्यकैः सह ।
आस्थाय रुचिरं याति पुष्पकं नरवाहनः ॥ ३.२३२.६ ॥
તેમની આગળ ભગવાન ધનેશ (કુબેર) ગુહ્યકો સાથે સુંદર પુષ્પક વિમાનમાં બેસીને જઈ રહ્યા છે; તે મનુષ્યોથી વહન થતું વિમાન છે.
3.232.7
ऐरावतं समास्थाय शक्रश्चापि सुरैः सह ।
पृष्ठतोऽनुययौ यान्तं वरदं वृषभध्वजम् ॥ ३.२३२.७ ॥
ઐરાવત પર સવાર થયેલો ઇન્દ્ર પણ દેવો સાથે પાછળ પાછળ ચાલ્યો, વરદાતા વૃષભધ્વજ તરફ જતા તેમને અનુસરીને.
3.232.8
जृम्भकैर्यक्षरक्षोभिः स्रग्विभिः समलंकृतः ।
यात्यमोघो महायक्षो दक्षिणं पक्षमास्थितः ॥ ३.२३२.८ ॥
જૃંભકો, યક્ષ-રાક્ષસો અને માળાધારી ગણો વડે સારી રીતે શોભિત, અમોઘ મહાયક્ષ જમણી બાજુ આશરો લઈને જાય છે.
3.232.9
तस्य दक्षिणतो देवा बहवश्चित्रयोधिनः ।
गच्छन्ति वसुभिः सार्धं रुद्रैश्च सह संगताः ॥ ३.२३२.९ ॥
તેની જમણી બાજુ વસુઓ અને રુદ્રો સાથે મળીને અનેક અદ્ભુત યોદ્ધા દેવો જાય છે.
3.232.10
यमश्च मृत्युना सार्धं सर्वतः परिवारितः ।
घोरैर्व्याधिशतैर्याति घोररूपवपुस्तथा ॥ ३.२३२.१० ॥
યમ મૃત્યુ સાથે, ચારે બાજુથી ઘેરાયેલા, સેંકડો ભયંકર વ્યાધિઓથી ઘેરાયેલા, ઘોર રૂપ અને દેહ સાથે જાય છે.
3.232.11
यमस्य पृष्ठतश्चैव रघोरस्त्रिशिखरः शितः ।
विजयो नाम रुद्रस्य याति शूलः स्वलंकृतः ॥ ३.२३२.११ ॥
યમની પાછળ ભયંકર, ત્રણ શિખરોવાળું, તીક્ષ્ણ, વિજય નામનું રુદ્રનું ત્રિશૂળ સારી રીતે શણગારાઈને જાય છે.
3.232.12
तमुग्रपाशो वरुणो भगवान्सलिलेश्वरः ।
परिवार्य शनैर्याति यादोभिर्विविधैर्वृतः ॥ ३.२३२.१२ ॥
ભગવાન સલિલેશ્વર વરુણ, ઉગ્ર પાશ ધારણ કરીને, તેને ઘેરીને ધીમે ધીમે જાય છે, વિવિધ જળજીવોથી ઘેરાયેલા.
3.232.13
पृष्ठतोविजयस्यापि याति रुद्रस्य पट्टसः ।
गदामुसलशक्त्याद्यैर्वृतः प्रहरणोत्तमैः ॥ ३.२३२.१३ ॥
વિજયની પાછળ પણ રુદ્રનો પટ્ટસ ચાલે છે; ગદા, મુસળ, શક્તિ વગેરે ઉત્તમ શસ્ત્રોથી ઘેરાયેલો.
3.232.14
पट्टसं त्वन्वगाद्राजंश्छत्रं रौद्रं महाप्रभम् ।
कमण्डलुश्चाप्यनु तं महर्षिगणसेवितः ॥ ३.२३२.१४ ॥
હે રાજન, પટ્ટસની પાછળ ભયંકર અને મહાપ્રભાવાળું છત્ર ચાલે છે; તેની પાછળ મહર્ષિગણોથી સેવિત કમંડલુ પણ.
3.232.15
तस्य दक्षिणतो भाति दण्डो गच्छञ्श्रिया वृतः ।
भृग्वङ्गिरोभिः सहितो दैधतैश्चानुपूजितः ॥ ३.२३२.१५ ॥
તેની જમણી બાજુએ દંડ શ્રીથી ઘેરાયેલો ચાલતો શોભે છે; ભૃગુ અને અંગિરસ સહિત, દૈધતો દ્વારા સારી રીતે પૂજિત.
3.232.16
एषां तु पृष्ठतो रुद्रो विमले स्यन्दने स्थितः ।
याति संहर्षयन्सर्वांस्तेजसा त्रिदिवौकसः ॥ ३.२३२.१६ ॥
આ બધાની પાછળ નિર્મળ રથ પર ઊભેલો રુદ્ર ચાલે છે; પોતાના તેજથી સર્વ ત્રિદિવવાસીઓને હર્ષિત કરતો.
3.232.17
ऋषयश्चापि देवाश्च गन्धर्वा भुजगास्तथा ।
नद्यो ह्रदाःसमुद्राश्चतथैवाप्सरसां गणाः ॥ ३.२३२.१७ ॥
ઋષિઓ અને દેવતાઓ, ગંધર્વો અને ભુજગો; તેમજ નદીઓ, સરોવરો, સમુદ્રો અને અપ્સરાઓના સમૂહો પણ.
3.232.18
नक्षत्राणि ग्रहाश्चैवदेवानां शिशवश्च ये ।
स्त्रियश्च विविधाकारा यान्ति रुद्रस्य पृष्ठतः ॥ ३.२३२.१८ ॥
નક્ષત્રો અને ગ્રહો, દેવતાઓનાં બાળકો અને વિવિધ આકારની સ્ત્રીઓ પણ રુદ્રની પાછળ ચાલે છે.
3.232.19
सृजन्त्यः पुष्पवर्षाणि चारुरूपा वराङ्गनाः ।
पर्जन्यश्चाप्यनुययौ नमस्कृत्य पिनाकिनम् ॥ ३.२३२.१९ ॥
સુંદર રૂપવાળી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ પુષ્પવર્ષા કરતી ચાલી; મેઘે પણ પિનાકીને નમસ્કાર કરીને તેમની પાછળ પ્રયાણ કર્યું.
3.232.20
छत्रं च पाण्डुरं सोमस्तस्य मूर्धन्यधारयत् ।
चामरे चापि वायुश्च गृहीत्वाऽग्निश्च धिष्ठितौ ॥ ३.२३२.२० ॥
ચંદ્રે તેમના મસ્તક પર શ્વેત છત્ર ધારણ કર્યું; વાયુ અને અગ્નિ ચામર લઈને ઊભા રહ્યા.
3.232.21
शक्रश्च पृष्ठतस्तस्य याति राजञ्छ्रिया वृतः ।
सहराजर्षिभिः सर्वैः स्तुवानो वृषकेतनम् ॥ ३.२३२.२१ ॥
હે રાજન, ઇન્દ્ર પણ શ્રીથી ઘેરાયેલા તેમની પાછળ ચાલે છે; બધા રાજર્ષિઓ સાથે વૃષકેતનની સ્તુતિ કરતા.
3.232.22
गौरी विद्याऽथ गान्धारी केशिनी मित्रसाह्वया ।
सावित्र्या सह सर्वास्ताः पार्वत्या यान्ति पृष्ठतः ॥ ३.२३२.२२ ॥
ગૌરી, વિદ્યા, ગાંધારી, કેશિની અને મિત્ર નામની દેવીઓ બધી સાવિત્રી સાથે પાર્વતીની પાછળ ચાલે છે.
3.232.23
तत्र विद्यागणाः सर्वेये केचित्कविभिः स्मृताः ।
तस्य कुर्वन्ति वचनं सेन्द्रा देवाश्चमूमुखे ॥ ३.२३२.२३ ॥
કવિઓએ સ્મર્યા છે તે બધા વિદ્યાગણો, ઇન્દ્ર સહિત દેવો, સેનાના અગ્રભાગમાં તેમની આજ્ઞા પાળે છે.
3.232.24
गृहीत्वा तु पताकां वै यात्यग्रे राक्षसो ग्रहः ।
व्यापृतस्तु श्मशाने यो नित्यं रुद्रस् वै सखा।
पिङ्गलो नाम यक्षेन्द्रो लोकस्यानन्ददायकः ॥ ३.२३२.२४ ॥
ધ્વજ ઉપાડીને રાક્ષસ ગ્રહ આગળ ચાલે છે; સ્મશાનમાં સદા વ્યસ્ત રહેનાર, રુદ્રનો મિત્ર, લોકને આનંદ આપનાર પિંગલ નામનો યક્ષેન્દ્ર.
3.232.25
एबिश्च सहितो देवस्तत्रयाति यथासुखम् ।
अग्रतः पृष्ठतस्चैवं न हि तस्य गतिर्ध्रुवा ॥ ३.२३२.२५ ॥
આમની સાથે તે દેવ ત્યાં સુખપૂર્વક જાય છે; આગળ અને પાછળ, તેમની ગતિ સ્થિર નથી.
3.232.26
रुद्रं सत्कर्मभिर्मर्त्याः पूजयन्तीह दैवतम् ।
शिवमित्येव यं प्राहुरीशं रुद्रं पिनाकिनम् ॥ ३.२३२.२६ ॥
અહીં મનુષ્યો સત્કર્મોથી તે દેવ રુદ્રની પૂજા કરે છે; તેમને શિવ, ઈશ, રુદ્ર, પિનાકી કહે છે.
3.232.27
एवं सर्वे सुरगणास्तदा वै प्रीतमानसाः ।
भावैस्तु विविधाकारैः पूजयन्ति महेश्वरम् ॥ ३.२३२.२७ ॥
એ રીતે ત્યારે બધા દેવગણો પ્રસન્ન મનથી, વિવિધ ભાવોથી મહેશ્વરની પૂજા કરે છે.
3.232.28
कदेवसेनापतिस्त्वं देवसेनाभिरावृतः ।
अनुदच्छति देवेशं ब्रह्मण्यः कृत्तिकासुतः ॥ ३.२३२.२८ ॥
હે દેવસેનાપતિ, દેવસેનાઓથી ઘેરાયેલા તમે દેવેશની પાછળ ચાલો છો — બ્રાહ્મણભક્ત, કૃત્તિકાના પુત્ર.
3.232.29
अथाब्रवीन्महासेनं महादेवो बृहद्वचः ।
सप्तमं मारुतस्कन्धं रक्ष नित्यमतन्द्रितः ॥ ३.२३२.२९ ॥
ત્યારે મહાદેવે મહાસેનને ગંભીર વચનો કહ્યાં — 'મરુતોના સાતમા ગણની સદા અતંદ્રિત થઈને રક્ષા કર.'
3.232.30
सप्तमं मारुतस्कन्धं पालयिष्याम्यहं प्रभो ।
यदन्यदपि मे कार्यं देव तद्वद माचिरम् ॥ ३.२३२.३० ॥
હે પ્રભુ, હું મરુતોના સાતમા ગણની રક્ષા કરીશ. હે દેવ, મારું બીજું જે કાર્ય હોય તે તરત કહો.
3.232.31
कार्येष्वहं त्वया पुत्र संद्रष्टव्यः सदैव हि ।
दर्शनान्मम भक्त्या च श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ ३.२३२.३१ ॥
હે પુત્ર, કાર્યોમાં તારે સદા મારું દર્શન કરવું. મારા દર્શન અને ભક્તિથી તું પરમ કલ્યાણ પામીશ.
3.232.32
इत्युक्त्वा विससर्जैनं परिष्यज्य महेश्वरः ।
स्कन्दं सहोमया प्रीतो ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ३.२३२.३२ ॥
આમ કહીને મહેશ્વરે તેને આલિંગન આપીને વિદાય આપી. ઉમા સાથે પ્રસન્ન થઈને તેમણે તેજથી જ્વલંત સ્કંદને વિદાય આપી.
3.232.33
विसर्जिते ततः स्कन्दे बभूवौत्पातिकं महत् ।
सहसैव महाराजदेवान्सर्वान्प्रमोहयत् ॥ ३.२३२.३३ ॥
સ્કંદને વિદાય આપ્યા પછી ત્યારે એક મોટું અપશકુન થયું. હે મહારાજ, તેણે સર્વ દેવોને અચાનક મોહિત કર્યા.
3.232.34
जज्वाल स्वं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम् ।
चचाल व्यनदच्चोर्वी तमोभूतं जगत्प्रभो ॥ ३.२३२.३४ ॥
નક્ષત્રો સહિત જગત અત્યંત મોહિત થઈને બળવા લાગ્યું. પૃથ્વી ધ્રૂજી અને ગર્જી; હે પ્રભુ, જગત અંધકારમય થઈ ગયું.
3.232.35
ततस्तद्दारुणं दृष्ट्वा क्षुभितः शंकरस्तदा ।
उमा चैवमहाभाग देवाश्च समहर्षयः ॥ ३.२३२.३५ ॥
ત્યારે તે ભયંકર જોઈને શંકર ત્યારે ક્ષુબ્ધ થયા; હે મહાભાગ, ઉમા પણ, દેવો અને મહર્ષિઓ પણ ક્ષુબ્ધ થયા.
3.232.36
ततस्तेषु प्रमूढेषु पर्वताम्बुदसन्निभम् ।
नानाप्रहरणं घोरमदृश्यत महद्बलम् ॥ ३.२३२.३६ ॥
ત્યારે તેઓ સર્વ મોહિત થયા ત્યારે પર્વત અને મેઘ જેવી, અનેક ભયંકર શસ્ત્રોવાળી એક મહાન સેના દેખાઈ.
3.232.37
तद्वै घोरमसङ्ख्येयं गर्जच्च विविधा गिरः ।
अभ्यद्रवद्रणए देवान्भगवन्तं च शंकरम् ॥ ३.२३२.३७ ॥
તે ઘોર, અસંખ્ય, ગર્જતા વિવિધ સ્વરોવાળા (દાનવો) યુદ્ધમાં દેવતાઓ પર અને ભગવાન શંકર પર તૂટી પડ્યા.
3.232.38
तैर्विसृष्टान्यनीकेषु बाणजालान्यनेकशः ।
पर्वताश्च शतघ्न्यश्च प्रासासिपरिघा गदाः ॥ ३.२३२.३८ ॥
તેમણે સેનાઓ પર અનેકવાર બાણજાળ, પર્વતો, શતઘ્ની, ભાલા, તલવારો, પરિઘ અને ગદા ફેંક્યા.
3.232.39
निपतद्भिश्च तैर्घोरैर्देवानीकं महायुधैः ।
क्षणेन व्यद्रवत्सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत ॥ ३.२३२.३९ ॥
તે ઘોર મહાયુધો પડવાથી દેવસેના ક્ષણમાં સંપૂર્ણ ભાગી ગઈ; મોં ફેરવીને ભાગતી દેખાઈ.
3.232.40
निकृत्तयोधनागाश्वं कृत्तायुधमहारथम् ।
दानवैरर्दितं सैन्यं देवानां विमुखं बभौ ॥ ३.२३२.४० ॥
યોદ્ધા, હાથી અને ઘોડા કપાયા, આયુધો તૂટ્યાં, મહારથી પડ્યા—દાનવોથી પીડાયેલી દેવસેના મોં ફેરવીને શોભી રહી.
3.232.41
असुरैर्वध्यमानं तत्पावकैरिव काननम् ।
अपतद्दग्धभूयिष्ठं महाद्रुमवनं तथा ॥ ३.२३२.४१ ॥
અસુરોથી હણાતી તે સેના અગ્નિથી બળેલા વન જેવી પડી; મોટા વૃક્ષોનું વન લગભગ બધું બળી ગયું હોય તેમ.
3.232.42
ते विभिन्नशिरोदेहाः प्राद्रवन्तो दिवौकसः ।
न नाथमधिगच्छन्ति वध्यमाना महारणे ॥ ३.२३२.४२ ॥
માથાં અને શરીર છિન્નભિન્ન થયેલા તે દિવૌકસો ભાગતાં, મહાયુદ્ધમાં હણાતાં, કોઈ રક્ષક પામી શક્યા નહિ.
3.232.43
अथ तद्विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वा देवः पुरंदरः ।
आश्वासयन्नुवाचेदं बलभिद्दानवार्दितम् ॥ ३.२३२.४३ ॥
ત્યારે ભાગી રહેલા તે સૈન્યને જોઈને દેવરાજ પુરંદરે, દાનવોથી પીડિત થયેલાઓને આશ્વાસન આપતાં આ કહ્યું.
3.232.44
भयं त्यजत भद्रं व शूराः शस्त्राणि गृह्णत ।
कुरुध्वंविक्रमे बुद्धिं मा वः काचिद्व्यथा भवेत् ॥ ३.२३२.४४ ॥
હે શૂરવીરો, ભય છોડો, તમારું કલ્યાણ થાઓ; શસ્ત્રો ઉપાડો. પરાક્રમમાં મન લગાવો; તમને કોઈ વ્યથા ન થાઓ.
3.232.45
जयतैनाम्सुदुर्वृत्तान्दानवान्घोरदर्शनान् ।
अभिद्रवत भद्रं वो मया सह महासुरान् ॥ ३.२३२.४५ ॥
આ ભયંકર દેખાવવાળા, અતિ દુરાચારી દાનવોને જીતો; મારી સાથે આ મહાસુરો પર આક્રમણ કરો, તમારું કલ્યાણ થાઓ.
3.232.46
शक्रस् वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवौकसः ।
दानवान्प्रत्ययुध्यन्त शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम् ॥ ३.२३२.४६ ॥
શક્રનાં વચન સાંભળીને સ્વર્ગવાસીઓ આશ્વસ્ત થયા અને શક્રને આશ્રય બનાવીને દાનવો સામે યુદ્ધ કર્યું.
3.232.47
ततस्ते त्रिदशाः सर्वेमरुतश्च महाबलाः ।
प्रत्युद्ययुर्महाभागाः साध्याश्च वसुभिः सह ॥ ३.२३२.४७ ॥
ત્યારે તે સર્વ ત્રિદશો, મહાબલી મરુતો અને મહાભાગ્યવાન સાધ્યો વસુઓ સાથે સામે જઈને આગળ વધ્યા.
3.232.48
तैर्विसृष्टान्यनीकेषु क्रुद्धैः शस्त्राणि संयुगे ।
शराश्च दैत्यकायेषु पिबन्ति रुधिरं बहु ॥ ३.२३२.४८ ॥
ક્રુદ્ધ દેવોએ યુદ્ધમાં સેનાઓ પર ફેંકેલાં શસ્ત્રો અને બાણો દૈત્યોના દેહમાં ઘણું લોહી પીવા લાગ્યાં.
3.232.49
तेषां देहान्विनिर्भिद्य शरास्ते निशितास्तदा ।
निपतन्तोऽभ्यदृश्यन्त नगेभ्य इव पन्नगाः ॥ ३.२३२.४९ ॥
તેમના દેહોને વીંધીને તે તીક્ષ્ણ બાણો ત્યારે પર્વતીય હાથીઓ પરથી પડતા સર્પોની જેમ પડતાં દેખાયાં.
3.232.50
तानि दैत्यशरीराणि निर्भिन्नानिस्म सायकैः ।
अपतन्भूतलेराजंश्छिन्नाभ्राणीव सर्वशः ॥ ३.२३२.५० ॥
હે રાજન, બાણોથી વીંધાયેલાં તે દૈત્યશરીરો કપાયેલાં વાદળોની જેમ સંપૂર્ણપણે ભૂમિ પર પડ્યાં.
3.232.51
ततस्तद्दानवं सैन्यं सर्वैर्देवगणैर्युधि ।
त्रासितं विविधैर्बाणैः कृतंचैव पराङ्युखम् ॥ ३.२३२.५१ ॥
ત્યારે યુદ્ધમાં સર્વ દેવગણોએ વિવિધ બાણોથી ત્રાસેલી તે દાનવસેના પીઠ ફેરવીને ભાગી ગઈ.
3.232.52
अथोत्क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर्देवैरुदायुधैः ।
संहतानि च तूर्याणि प्रावाद्यन्त ह्यनेकशः ॥ ३.२३२.५२ ॥
ત્યારે હર્ષિત સર્વ દેવોએ શસ્ત્રો ઊંચાં કરીને મોટો જયઘોષ કર્યો; અનેક વાજિંત્રો એકસાથે વાગ્યાં.
3.232.53
एवमन्योन्रसंयुक्तं युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
देवानां दानवानां च मांसशोणितकर्दमम् ॥ ३.२३२.५३ ॥
આ રીતે દેવો અને દાનવો વચ્ચેનું પરસ્પર ભળેલું યુદ્ધ અત્યંત ભયંકર થયું; તે માંસ અને લોહીના કીચડ જેવું હતું.
3.232.54
अनयो देवलोकस्य सहसैवाभ्यदृश्यत ।
तथहि दानवा घोरा विनिघ्नन्ति दिवौकसः ॥ ३.२३२.५४ ॥
આ બંનેને કારણે દેવલોક અચાનક દેખાયો; કારણ કે ભયંકર દાનવો સ્વર્ગવાસીઓને હણી રહ્યા હતા.
3.232.55
ततस्तूर्यप्रणादाश्च भेरीणां च महास्वनाः ।
बभूवुर्दानवेन्द्राणां सिंहनादाश्च दारुणाः ॥ ३.२३२.५५ ॥
ત્યારે દાનવેન્દ્રોના તૂર્યનાદ, ભેરીઓના મહાઘોષ અને ભયંકર સિંહનાદ ગુંજી ઊઠ્યા.
3.232.56
अथ दैत्यबलाद्घोरान्निष्पपात महाबलः ।
दानवो महिषो नाम प्रगृह्य विपुलं गिरिम् ॥ ३.२३२.५६ ॥
પછી દૈત્યોની ભયાનક સેનામાંથી મહાબલી મહિષ નામનો દાનવ વિશાળ પર્વત ઉઠાવીને બહાર નીકળ્યો.
3.232.57
ते तं धनैरिवादित्यं दृष्ट्वासंपरिवारितम् ।
तमुद्यतगिरिं राजन्व्यद्रवन्त दिवौकसः ॥ ३.२३२.५७ ॥
હે રાજન, વાદળોથી ઘેરાયેલા સૂર્ય જેવા પર્વત ઉઠાવેલા તેને જોઈને દેવતાઓ ભાગી ગયા.
3.232.58
अथाभिद्रुत्य महिषो देवांश्चिक्षेप तं गिरिम् ।
महाकायं महाराज सतोयमिव तोयदम् ॥ ३.२३२.५८ ॥
પછી મહિષે દેવો પર ધસી જઈને, હે મહારાજ, જળભર્યા મેઘ જેવો એ મહાકાય પર્વત ફેંક્યો.
3.232.59
पतता तेन गिरिणा देवसैन्यस् पार्थिव ।
भीमरूपेण निहतमयुतं प्रापतद्भुवि ॥ ३.२३२.५९ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, પડતા એ ભયાનક પર્વતથી દેવસેનાના દસ હજાર યોદ્ધા માર્યા જઈને ધરતી પર પડ્યા.
3.232.60
अथ तैर्दानवैः सार्धं महिषस्त्रासयन्सुरान् ।
अभ्यद्रवद्रणे तूर्णं सिंहः क्षुद्रमृगानिव ॥ ३.२३२.६० ॥
પછી મહિષ એ દાનવો સાથે દેવોને ડરાવતો રણભૂમિમાં તરત તેમના પર ધસ્યો, જેમ સિંહ નાના મૃગો પર ઝપટે.
3.232.61
तमापतन्तं महिषं दृष्ट्वा सेन्द्रा दिवौकसः ।
व्यद्रवन्तरणे बीता विकीर्णायुधकेतनाः ॥ ३.२३२.६१ ॥
ધસી આવતા એ મહિષને જોઈ ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓ ભયભીત થઈ રણભૂમિમાંથી ભાગ્યા; તેમના શસ્ત્રો અને ધ્વજ વિખરાઈ ગયા.
3.232.62
ततःस महिषः क्रुद्धस्तूर्णं रुद्ररथं ययौ ।
अभिद्रुत्य च जग्राह रुद्रस् रथकूवरम् ॥ ३.२३२.६२ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલો એ મહિષ ઝડપથી રુદ્રના રથ તરફ ગયો, તેના પર ધસી જઈને રુદ્રના રથનો કૂવર પકડ્યો.
3.232.63
यदा रुद्ररथं क्रुद्धो महिषः सहसा गतः ।
रेसतू रोदसी गाढं मुमुहुश् महर्षयः ॥ ३.२३२.६३ ॥
ક્રોધિત મહિષ અચાનક રુદ્રના રથ પાસે પહોંચ્યો, ત્યારે આકાશ અને પૃથ્વી ભારે ગર્જી ઊઠ્યાં; મહર્ષિઓ મોહિત થઈ ગયા.
3.232.64
अनदंश्चमहाकाया दैत्या जलधरोपमाः ।
आसीच्चनिश्चितं तेषां जितमस्माभिरित्युत ॥ ३.२३२.६४ ॥
વિશાળ દેહવાળા દૈત્યો મેઘ જેવા ગર્જ્યા; 'અમે જીતી ગયા છીએ' એવો તેમનો દૃઢ નિશ્ચય હતો.
3.232.65
तथाभूते तु भगवानाहूय गुहमात्मजम् ।
दौरात्म्यं पश्य पुतर् त्वं दानवस्य दुरात्मनः।
जहि शीघ्रं दुराचारं द्रष्टुमिच्छामि ते बलम् ॥ ३.२३२.६५ ॥
એવી સ્થિતિમાં ભગવાને પોતાના પુત્ર ગુહને બોલાવીને કહ્યું, 'પુત્ર, આ દુરાત્મા દાનવની દુષ્ટતા જો; આ દુરાચારીનો શીઘ્ર વધ કર; હું તારું બળ જોવા ઇચ્છું છું.'
3.232.66
इत्युक्ताव भगवान्स्कन्दं परिपूज्य महेश्वरः ।
अयोजयन्निग्रहार्थं महिषस् गतायुषः।
सस्मार च तदा स्कन्दं मृत्युं तस्य दुरात्मनः ॥ ३.२३२.६६ ॥
એમ કહેવાયા પછી મહેશ્વર ભગવાને સ્કંદનું સન્માન કરીને મહિષને વશ કરવા તેને નિયુક્ત કર્યો; તે દુરાત્માનું આયુષ્ય પૂરું થવાનું હતું, તેથી ત્યારે તેમણે સ્કંદ અને તેના મૃત્યુનું સ્મરણ કર્યું.
3.232.67
महिषोऽपि रथं दृष्ट्वा रौद्रं रुद्रस् चानदत् ।
देवान्संत्रासयंश्चापि दैत्यांस्चापिप्रहर्षयत् ॥ ३.२३२.६७ ॥
મહિષે પણ એ ભયંકર રથ જોઈને રુદ્રની જેમ ગર્જના કરી; દેવોને ભયભીત કરતો અને દૈત્યોને હર્ષિત કરતો.
3.232.68
ततस्तस्मिनभये घोरे देवानां समुपस्थिते ।
आजगाम महासेनः क्रोधात्सूर्य इव ज्वलन् ॥ ३.२३२.६८ ॥
ત્યારે દેવો પર આવેલા એ ઘોર ભયમાં, મહાસેન ક્રોધથી સૂર્યની જેમ પ્રજ્વલિત થઈને આવ્યો.
3.232.69
लोहिताम्बरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः ।
लोहिताश्वो महाबाहुर्हिरण्यकवचः प्रभुः ॥ ३.२३२.६९ ॥
લાલ વસ્ત્ર ધારણ કરેલો, લાલ માળાઓથી શોભિત, લાલ ઘોડાવાળો, મહાબાહુ, સુવર્ણ કવચધારી પ્રભુ.
3.232.70
रथमादित्यसंकाशमास्थितः कनकप्रभम् ।
तं दृष्ट्वा दैत्यसेना सा व्यद्रवत्सहसा रणे ॥ ३.२३२.७० ॥
સૂર્ય સમાન, સુવર્ણ પ્રભાવાળા રથ પર આરૂઢ એને જોઈને દૈત્યસેના યુદ્ધમાં અચાનક ભાગી ગઈ.
3.232.71
स चापि तां प्रज्वलितां महिषस् विदारिणीम् ।
मुमोच शक्तिं राजेनद्र महासेनो महाबलः ॥ ३.२३२.७१ ॥
હે રાજેન્દ્ર, એ મહાબલી મહાસેને પણ એ પ્રજ્વલિત, મહિષને વિદારનારી શક્તિ છોડી.
3.232.72
सा मुक्ताऽभ्यहरत्तस्य महिषस्य शिरो महत् ।
पपात भिन्ने शिरसि महिषस्त्यक्तजीवितः ॥ ३.२३२.७२ ॥
છોડાયેલી એ શક્તિએ મહિષનું વિશાળ મસ્તક પર પ્રહાર કર્યો; મસ્તક ફાટતાં, પ્રાણ ત્યજેલો મહિષ પડી ગયો.
3.232.73
पतता शिरसा तेन द्वारं षोडशयोजनम् ।
पर्वताभेन पिहितं तदाऽगम्यं ततोऽभवत्।
उत्तराः कुरवस्तेन गच्छन्त्यद्य यथासुम् ॥ ३.२३२.७३ ॥
પડેલા તે મસ્તકથી સોળ યોજન વિસ્તારનું તે દ્વાર પર્વતની જેમ બંધ થયું અને ત્યારથી તે અગમ્ય બન્યું. તે માર્ગે ઉત્તરના કુરુઓ આજે પણ સુખેથી જાય છે.
3.232.74
क्षिप्ताक्षिप्ता तु सा शक्तिर्हत्वा शत्रून्सहस्रशः ।
स्कन्दहस्तमनुप्राप्ता दृश्यते देवदानवैः ॥ ३.२३२.७४ ॥
ફેંકીને પાછી ફરેલી તે શક્તિ હજારો શત્રુઓને હણીને સ્કંદના હાથમાં પહોંચી, એમ દેવો અને દાનવોએ જોયું.
3.232.75
प्रायः शरैर्विनिहता महासेनेन धीमता ।
शेषा दैत्यगणा घोरा भीतास्त्रस्ता दुरासदैः।
स्कन्दपारिषदैर्हत्वा भक्षिताश्च सहस्रशः ॥ ३.२३२.७५ ॥
મોટાભાગના બુદ્ધિમાન મહાસેનના બાણોથી હણાયા; બાકીના ભયંકર દૈત્યગણ ભયભીત અને ત્રસ્ત થયા; દુર્જય સ્કંદ-પાર્ષદોએ તેમને મારીને હજારોને ભક્ષી લીધા.
3.232.76
दनवान्भक्षयन्तस्ते प्रपिबन्तश्च शोणितम् ।
क्षणान्निर्दानवं सर्वमकार्षुर्भृशहर्षिताः ॥ ३.२३२.७६ ॥
તેઓ દાનવોને ખાતા અને લોહી પીતા, અત્યંત હર્ષિત થઈ ક્ષણમાં બધાને દાનવરહિત કરી દીધા.
3.232.77
तमांसीवयथा सूर्यो वृक्षानग्निर्घनान्खगः ।
तथास्कन्दोऽजयच्छत्रून्स्वेन वीर्येण कीर्तिमान् ॥ ३.२३२.७७ ॥
સૂર્ય અંધકારને, અગ્નિ ઘનવૃક્ષોને, ગરુડ સર્પોને જીતે તેમ કીર્તિમાન સ્કંદે પોતાના પરાક્રમથી શત્રુઓને જીત્યા.
3.232.78
संपूज्यमानस्त्रिदशैरभिवाद्य महेश्वरम् ।
शुशुभे कृतिकापुत्रः प्रकीरणांशुरिवांशुमान् ॥ ३.२३२.७८ ॥
દેવોએ પૂજિત થઈ, મહેશ્વરને પ્રણામ કરી, કૃત્તિકાપુત્ર વિખરાયેલાં કિરણોવાળા સૂર્યની જેમ શોભ્યા.
3.232.79
नष्टशत्रुर्यदा स्कन्दः प्रयातस्तु महेश्वरम् ।
तदाऽब्रवीन्महासेनं परिष्वज्य पुरंदरः ॥ ३.२३२.७९ ॥
શત્રુઓનો નાશ થયા પછી સ્કંદ મહેશ્વર પાસે ગયો, ત્યારે પુરંદર (ઇન્દ્ર) મહાસેનને આલિંગન આપીને બોલ્યો.
3.232.80
ब्रह्मदत्तवरः स्कन्द त्वयाऽयं महिषो हतः ।
हजय्यो युधि देवानां दानवः स महाबलः ॥ ३.२३२.८० ॥
હે સ્કંદ! બ્રહ્માનું વરદાન પામેલા આ મહિષ દાનવને તેં હણ્યો; યુદ્ધમાં દેવોથી અજેય એવો તે મહાબલી હતો.
3.232.81
देवास्तृणसमा यस्य वबूवुर्जयतांवर ।
सोऽयं त्वया महाबाहो शमितो देवकण्टकः ॥ ३.२३२.८१ ॥
જેની સામે દેવો તરણાં જેવા થઈ ગયા હતા, હે વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ! હે મહાબાહો! દેવોનો એ કાંટો તારા વડે શાંત કરાયો છે.
3.232.82
शतं महिषतुल्यानां दानवानां त्वय रणे ।
निहतंदेवशत्रूणां यैर्वयं पूर्वतापिताः ॥ ३.२३२.८२ ॥
ભેંસો જેવા સો દાનવોને તેં યુદ્ધમાં હણ્યા; જેમણે અગાઉ અમને પીડ્યા હતા તે દેવશત્રુઓને.
3.232.83
तावकैर्भक्षिताश्चान्ये दानवाः शतसङ्घशः ।
अजेयस्त्वं रणेऽरीणामुमापतिरिव प्रभुः ॥ ३.२३२.८३ ॥
તારા સૈનિકો વડે સેંકડો-સેંકડો અન્ય દાનવો પણ ભક્ષાયા; યુદ્ધમાં શત્રુઓ માટે તું ઉમાપતિ સમાન અજેય પ્રભુ છે.
3.232.84
एतत्ते प्रथमं देव ख्यातं कर्म भविष्यति ।
त्रिषु लोकेषु कीर्तिश्च तवाक्षय्या भविष्यति।
वशगाश्च भविष्यनति सुरास्तव महाभुज ॥ ३.२३२.८४ ॥
હે દેવ! આ તારું પ્રથમ પ્રસિદ્ધ કર્મ થશે; ત્રણ લોકમાં તારી કીર્તિ અક્ષય થશે; હે મહાભુજ! દેવો તારા વશમાં રહેશે.
3.232.85
महासेनमेवमुक्त्वा निवृत्तः सह दैवतैः ।
अनुज्ञातो भगवता त्र्यम्बकेण शचीपतिः ॥ ३.२३२.८५ ॥
મહાસેનને આ રીતે કહીને દેવતાઓ સાથે તે પાછો ફર્યો. ભગવાન ત્ર્યમ્બક (શિવ)ની અનુમતિ મેળવીને શચીપતિ (ઇન્દ્ર) પાછો ગયો.
3.232.86
गतो भद्रवटंरुद्रो निवृत्ताश्च दिवौकसः ।
उक्ताश्च देवा रुद्रेण स्कन्दं पश्यत मामिव ॥ ३.२३२.८६ ॥
રુદ્ર ભદ્રવટ તરફ ગયા; સ્વર્ગવાસીઓ પાછા ફર્યા. રુદ્રે દેવોને કહ્યું, 'સ્કંદને મારી જેમ જુઓ.'
3.232.87
स हत्वा दानवगणान्पूज्यमानो महर्षिभिः ।
एकाह्नैवाजयत्सर्वं त्रैलोक्यं वह्निनन्दनः ॥ ३.२३२.८७ ॥
દાનવગણોનો વધ કરીને, મહર્ષિઓથી પૂજાયેલો અગ્નિપુત્ર એક જ દિવસમાં ત્રણે લોક જીતી ગયો.
3.232.88
स्कन्दस् य इदं विप्रः पठेज्जन्म समाहितः ।
शृणुयाद्ब्राह्मणेभ्यो यः श्रावयेद्वाविचेतनम् ॥ ३.२३२.८८ ॥
સ્કંદનો આ જન્મવૃત્તાંત જે બ્રાહ્મણ એકાગ્ર ચિત્તે પાઠ કરે, બ્રાહ્મણો પાસેથી જે સાંભળે, અથવા અજ્ઞાનીને જે સંભળાવે—
3.232.89
धनमायुर्यशो दीप्तिं पुत्राञ्शत्रुजयंतथा ।
सपुष्टिमिहसंप्राप्य स्कन्दसालोक्यमाप्नुयात् ॥ ३.२३२.८९ ॥
ધન, આયુષ્ય, યશ, તેજ, પુત્રો, શત્રુજય તથા પુષ્ટિ—આ લોકમાં આ બધું મેળવીને તે સ્કંદલોક પામે.