महाभारत · अध्याय 3.232
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.232.1
यदाऽभिषिक्तो भगवान्सैनापत्ये तु पावकिः ।
तदा संप्रस्थितः श्रीमान्हृष्टो भद्रवटं हरः ॥ ३.२३२.१ ॥
भगवान पावकी सेनापतीपदी अभिषिक्त झाले तेव्हा श्रीमान हर आनंदाने भद्रवटाकडे निघाले.
3.232.2
रथेनादित्यवर्णेन पार्वत्या सहितः प्रभुः ।
अनुयातः सुरैः सर्वैः सहस्राक्षपुरोगमैः ॥ ३.२३२.२ ॥
सूर्यासारख्या तेजस्वी रथात पार्वतीसह प्रभू गेले; इंद्राच्या पुढाकारात सर्व देव त्यांच्या मागे चालले.
3.232.3
सहस्रं तस्य सिंहानां तस्मिन्युक्तं रथोत्तमे ।
उत्पपात दिवं शुभ्रं कालेनाभिप्रचोदितम् ॥ ३.२३२.३ ॥
त्या उत्तम रथाला जोडलेले हजार सिंह कालप्रेरित होऊन तेजस्वी आकाशात झेपावले.
3.232.4
तेपिबन्त इवाकाशं त्रासयन्तक्षराचरान् ।
सिंहा नभस्यगच्छन्त नदन्तश्चारुकेसराः ॥ ३.२३२.४ ॥
आकाश जणू प्राशन करत, चराचर प्राण्यांना भयभीत करत, सुंदर केसराचे सिंह गर्जना करत आकाशात गेले.
3.232.5
तस्मिन्रथे पशुपतिः स्थितो भात्युमया सह ।
विद्युता सहितः सूर्यः सेन्द्रचापे घने यथा ॥ ३.२३२.५ ॥
त्या रथावर उमेसह बसलेले पशुपती असे शोभले, जसा इंद्रधनुष्य असलेल्या दाट ढगात वीजेसह सूर्य शोभतो.
3.232.6
अग्रतस्तस्य भगवान्धनेशो गुह्यकैः सह ।
आस्थाय रुचिरं याति पुष्पकं नरवाहनः ॥ ३.२३२.६ ॥
त्यांच्यापुढे भगवान धनेश (कुबेर) गुह्यकांसह सुंदर पुष्पक विमानात बसून चालले आहेत; ते नरवाहन आहे.
3.232.7
ऐरावतं समास्थाय शक्रश्चापि सुरैः सह ।
पृष्ठतोऽनुययौ यान्तं वरदं वृषभध्वजम् ॥ ३.२३२.७ ॥
ऐरावतावर आरूढ झालेला इंद्रही देवांसह मागोमाग गेला, वरदाता वृषभध्वज जात असताना.
3.232.8
जृम्भकैर्यक्षरक्षोभिः स्रग्विभिः समलंकृतः ।
यात्यमोघो महायक्षो दक्षिणं पक्षमास्थितः ॥ ३.२३२.८ ॥
जृंभक, यक्ष-राक्षसांनी आणि माळाधारी गणांनी सुशोभित झालेला, अमोघ महायक्ष उजव्या बाजूला राहून जातो.
3.232.9
तस्य दक्षिणतो देवा बहवश्चित्रयोधिनः ।
गच्छन्ति वसुभिः सार्धं रुद्रैश्च सह संगताः ॥ ३.२३२.९ ॥
त्याच्या उजव्या बाजूला वसू आणि रुद्रांसह एकत्र झालेले अनेक विचित्र योद्धे देव जात आहेत.
3.232.10
यमश्च मृत्युना सार्धं सर्वतः परिवारितः ।
घोरैर्व्याधिशतैर्याति घोररूपवपुस्तथा ॥ ३.२३२.१० ॥
यम मृत्यूसह सर्व बाजूंनी वेढलेला, शेकडो भयंकर व्याधींनी वेढलेला, घोर रूप व देह धारण करून जातो.
3.232.11
यमस्य पृष्ठतश्चैव रघोरस्त्रिशिखरः शितः ।
विजयो नाम रुद्रस्य याति शूलः स्वलंकृतः ॥ ३.२३२.११ ॥
यमाच्या मागे भयंकर, तीन टोकांचा, तीक्ष्ण, विजय नावाचा रुद्राचा त्रिशूल सुशोभित होऊन जातो.
3.232.12
तमुग्रपाशो वरुणो भगवान्सलिलेश्वरः ।
परिवार्य शनैर्याति यादोभिर्विविधैर्वृतः ॥ ३.२३२.१२ ॥
भगवान सलिलेश्वर वरुण उग्र पाश धारण करून त्याला वेढून हळूहळू जातो, विविध जलचरांनी वेढलेला.
3.232.13
पृष्ठतोविजयस्यापि याति रुद्रस्य पट्टसः ।
गदामुसलशक्त्याद्यैर्वृतः प्रहरणोत्तमैः ॥ ३.२३२.१३ ॥
विजयाच्याही मागे रुद्राचा पट्टस चालतो; गदा, मुसळ, शक्ती इत्यादी उत्तम शस्त्रांनी वेढलेला.
3.232.14
पट्टसं त्वन्वगाद्राजंश्छत्रं रौद्रं महाप्रभम् ।
कमण्डलुश्चाप्यनु तं महर्षिगणसेवितः ॥ ३.२३२.१४ ॥
हे राजा, पट्टसाच्या मागोमाग भयंकर आणि महातेजस्वी छत्र चालते; त्याच्यामागे महर्षिगणांनी सेविलेले कमंडलुही.
3.232.15
तस्य दक्षिणतो भाति दण्डो गच्छञ्श्रिया वृतः ।
भृग्वङ्गिरोभिः सहितो दैधतैश्चानुपूजितः ॥ ३.२३२.१५ ॥
त्याच्या उजव्या बाजूला दंड श्रीने वेढलेला चालत शोभतो; भृगु आणि अंगिरसांसह, दैधतांकडून उत्तम पूजित होऊन.
3.232.16
एषां तु पृष्ठतो रुद्रो विमले स्यन्दने स्थितः ।
याति संहर्षयन्सर्वांस्तेजसा त्रिदिवौकसः ॥ ३.२३२.१६ ॥
या सर्वांच्या मागे निर्मल रथावर उभा असलेला रुद्र चालतो; आपल्या तेजाने सर्व त्रिदिवौकसांना हर्षवित करीत.
3.232.17
ऋषयश्चापि देवाश्च गन्धर्वा भुजगास्तथा ।
नद्यो ह्रदाःसमुद्राश्चतथैवाप्सरसां गणाः ॥ ३.२३२.१७ ॥
ऋषी आणि देव, गंधर्व आणि भुजग; तसेच नद्या, सरोवरे, समुद्र आणि अप्सरांचे समूहही.
3.232.18
नक्षत्राणि ग्रहाश्चैवदेवानां शिशवश्च ये ।
स्त्रियश्च विविधाकारा यान्ति रुद्रस्य पृष्ठतः ॥ ३.२३२.१८ ॥
नक्षत्रे आणि ग्रह, देवांची बालके आणि विविध रूपांच्या स्त्रिया रुद्राच्या मागे चालतात.
3.232.19
सृजन्त्यः पुष्पवर्षाणि चारुरूपा वराङ्गनाः ।
पर्जन्यश्चाप्यनुययौ नमस्कृत्य पिनाकिनम् ॥ ३.२३२.१९ ॥
सुंदर रूपाच्या श्रेष्ठ स्त्रिया पुष्पवृष्टी करीत चालल्या; मेघानेही पिनाकीला नमस्कार करून त्यांच्या मागे प्रयाण केले.
3.232.20
छत्रं च पाण्डुरं सोमस्तस्य मूर्धन्यधारयत् ।
चामरे चापि वायुश्च गृहीत्वाऽग्निश्च धिष्ठितौ ॥ ३.२३२.२० ॥
चंद्राने त्याच्या मस्तकावर पांढरे छत्र धरले; वायू आणि अग्नी चामरे घेऊन उभे राहिले.
3.232.21
शक्रश्च पृष्ठतस्तस्य याति राजञ्छ्रिया वृतः ।
सहराजर्षिभिः सर्वैः स्तुवानो वृषकेतनम् ॥ ३.२३२.२१ ॥
हे राजा, इंद्रही वैभवाने वेढलेला त्याच्या मागे चालला आहे; सर्व राजर्षींसह वृषकेतनाची स्तुती करीत.
3.232.22
गौरी विद्याऽथ गान्धारी केशिनी मित्रसाह्वया ।
सावित्र्या सह सर्वास्ताः पार्वत्या यान्ति पृष्ठतः ॥ ३.२३२.२२ ॥
गौरी, विद्या, गांधारी, केशिनी आणि मित्र नावाच्या देवी—सर्व सावित्रीसह पार्वतीच्या मागे चालल्या आहेत.
3.232.23
तत्र विद्यागणाः सर्वेये केचित्कविभिः स्मृताः ।
तस्य कुर्वन्ति वचनं सेन्द्रा देवाश्चमूमुखे ॥ ३.२३२.२३ ॥
कवींनी स्मरलेले सर्व विद्यागण आणि इंद्रासह देव सैन्याच्या अग्रभागी त्याची आज्ञा पाळतात.
3.232.24
गृहीत्वा तु पताकां वै यात्यग्रे राक्षसो ग्रहः ।
व्यापृतस्तु श्मशाने यो नित्यं रुद्रस् वै सखा।
पिङ्गलो नाम यक्षेन्द्रो लोकस्यानन्ददायकः ॥ ३.२३२.२४ ॥
पताका घेऊन राक्षस ग्रह पुढे चालला आहे; स्मशानात सदैव गुंतलेला, रुद्राचा सखा, लोकांना आनंद देणारा पिंगल नावाचा यक्षेंद्र.
3.232.25
एबिश्च सहितो देवस्तत्रयाति यथासुखम् ।
अग्रतः पृष्ठतस्चैवं न हि तस्य गतिर्ध्रुवा ॥ ३.२३२.२५ ॥
यांच्यासह तो देव तेथे सुखाने जातो; पुढे आणि मागे, त्याची गती स्थिर नाही.
3.232.26
रुद्रं सत्कर्मभिर्मर्त्याः पूजयन्तीह दैवतम् ।
शिवमित्येव यं प्राहुरीशं रुद्रं पिनाकिनम् ॥ ३.२३२.२६ ॥
येथे मनुष्य सत्कर्मांनी त्या देव रुद्राची पूजा करतात; त्याला शिव, ईश, रुद्र, पिनाकी म्हणतात.
3.232.27
एवं सर्वे सुरगणास्तदा वै प्रीतमानसाः ।
भावैस्तु विविधाकारैः पूजयन्ति महेश्वरम् ॥ ३.२३२.२७ ॥
अशा प्रकारे तेव्हा सर्व देवगण प्रसन्न मनाने, विविध भावांनी महेश्वराची पूजा करतात.
3.232.28
कदेवसेनापतिस्त्वं देवसेनाभिरावृतः ।
अनुदच्छति देवेशं ब्रह्मण्यः कृत्तिकासुतः ॥ ३.२३२.२८ ॥
हे देवसेनापते, देवसेनांनी वेढलेला तू देवेशाच्या मागे जातोस — ब्राह्मणभक्त, कृत्तिकांचा पुत्र.
3.232.29
अथाब्रवीन्महासेनं महादेवो बृहद्वचः ।
सप्तमं मारुतस्कन्धं रक्ष नित्यमतन्द्रितः ॥ ३.२३२.२९ ॥
तेव्हा महादेव महासेनाला गंभीर शब्द बोलला — 'मरुतांच्या सातव्या गणाचे सदैव अतंद्रित होऊन रक्षण कर.'
3.232.30
सप्तमं मारुतस्कन्धं पालयिष्याम्यहं प्रभो ।
यदन्यदपि मे कार्यं देव तद्वद माचिरम् ॥ ३.२३२.३० ॥
हे प्रभो, मी मरुतांच्या सातव्या गणाचे रक्षण करीन. हे देवा, माझे इतरही जे कर्तव्य असेल ते लवकर सांग.
3.232.31
कार्येष्वहं त्वया पुत्र संद्रष्टव्यः सदैव हि ।
दर्शनान्मम भक्त्या च श्रेयः परमवाप्स्यसि ॥ ३.२३२.३१ ॥
हे पुत्रा, कार्यांमध्ये तू सदैव माझे दर्शन घ्यावेस. माझ्या दर्शनाने व भक्तीने तुला परम कल्याण प्राप्त होईल.
3.232.32
इत्युक्त्वा विससर्जैनं परिष्यज्य महेश्वरः ।
स्कन्दं सहोमया प्रीतो ज्वलन्तमिव तेजसा ॥ ३.२३२.३२ ॥
असे बोलून महेश्वराने त्याला आलिंगन देऊन निरोप दिला. उमेसह प्रसन्न होऊन त्यांनी तेजाने जणू प्रज्वलित असलेल्या स्कंदाला निरोप दिला.
3.232.33
विसर्जिते ततः स्कन्दे बभूवौत्पातिकं महत् ।
सहसैव महाराजदेवान्सर्वान्प्रमोहयत् ॥ ३.२३२.३३ ॥
स्कंद निरोप घेतल्यावर तेव्हा एक मोठा अशुभ संकेत उत्पन्न झाला. हे महाराजा, त्याने सर्व देवांना अचानक मोहित केले.
3.232.34
जज्वाल स्वं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम् ।
चचाल व्यनदच्चोर्वी तमोभूतं जगत्प्रभो ॥ ३.२३२.३४ ॥
नक्षत्रांसह जग अत्यंत मोहित होऊन पेटले. पृथ्वी थरथरली आणि गर्जली; हे प्रभो, जग अंधकारमय झाले.
3.232.35
ततस्तद्दारुणं दृष्ट्वा क्षुभितः शंकरस्तदा ।
उमा चैवमहाभाग देवाश्च समहर्षयः ॥ ३.२३२.३५ ॥
तेव्हा ते भयंकर पाहून शंकर त्या वेळी क्षुब्ध झाले; हे महाभागा, उमाही आणि देव व महर्षीही क्षुब्ध झाले.
3.232.36
ततस्तेषु प्रमूढेषु पर्वताम्बुदसन्निभम् ।
नानाप्रहरणं घोरमदृश्यत महद्बलम् ॥ ३.२३२.३६ ॥
तेव्हा ते सर्व मोहित असताना पर्वत आणि मेघांसारखे, नाना प्रकारच्या भयंकर शस्त्रांनी युक्त असे एक महान सैन्य दिसू लागले.
3.232.37
तद्वै घोरमसङ्ख्येयं गर्जच्च विविधा गिरः ।
अभ्यद्रवद्रणए देवान्भगवन्तं च शंकरम् ॥ ३.२३२.३७ ॥
ते भयंकर, असंख्य, गर्जणारे विविध स्वरांचे (दानव) रणात देवांवर आणि भगवान शंकरावर तुटून पडले.
3.232.38
तैर्विसृष्टान्यनीकेषु बाणजालान्यनेकशः ।
पर्वताश्च शतघ्न्यश्च प्रासासिपरिघा गदाः ॥ ३.२३२.३८ ॥
त्यांनी सैन्यांवर अनेकदा बाणांचे जाळे, पर्वत, शतघ्नी, भाले, तलवारी, परिघ आणि गदा फेकल्या.
3.232.39
निपतद्भिश्च तैर्घोरैर्देवानीकं महायुधैः ।
क्षणेन व्यद्रवत्सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत ॥ ३.२३२.३९ ॥
त्या भयंकर महायुधांच्या वर्षावाने देवसेना क्षणार्धात पूर्णपणे पळाली; तोंड फिरवून पळताना दिसली.
3.232.40
निकृत्तयोधनागाश्वं कृत्तायुधमहारथम् ।
दानवैरर्दितं सैन्यं देवानां विमुखं बभौ ॥ ३.२३२.४० ॥
योद्धे, हत्ती आणि घोडे कापले गेले, आयुधे तुटली, महारथी पडले—दानवांनी पीडिलेली देवसेना तोंड फिरवून शोभली.
3.232.41
असुरैर्वध्यमानं तत्पावकैरिव काननम् ।
अपतद्दग्धभूयिष्ठं महाद्रुमवनं तथा ॥ ३.२३२.४१ ॥
असुरांनी वधली जाणारी ती सेना अग्नींनी जळालेल्या अरण्यासारखी कोसळली; मोठ्या वृक्षांचे वन जवळजवळ पूर्ण जळून जावे तसे.
3.232.42
ते विभिन्नशिरोदेहाः प्राद्रवन्तो दिवौकसः ।
न नाथमधिगच्छन्ति वध्यमाना महारणे ॥ ३.२३२.४२ ॥
डोकी आणि देह छिन्नभिन्न झालेले ते दिवौकस देव पळताना, महायुद्धात मारले जाताना, कोणताही रक्षक मिळवू शकले नाहीत.
3.232.43
अथ तद्विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वा देवः पुरंदरः ।
आश्वासयन्नुवाचेदं बलभिद्दानवार्दितम् ॥ ३.२३२.४३ ॥
तेव्हा पळून जाणाऱ्या त्या सैन्याला पाहून देवराज पुरंदर, दानवांनी पीडिलेल्यांना धीर देत हे म्हणाला.
3.232.44
भयं त्यजत भद्रं व शूराः शस्त्राणि गृह्णत ।
कुरुध्वंविक्रमे बुद्धिं मा वः काचिद्व्यथा भवेत् ॥ ३.२३२.४४ ॥
हे शूरांनो, भय सोडा, तुमचे कल्याण असो; शस्त्रे घ्या. पराक्रमात मन लावा; तुम्हाला कोणतीही व्यथा होऊ नये.
3.232.45
जयतैनाम्सुदुर्वृत्तान्दानवान्घोरदर्शनान् ।
अभिद्रवत भद्रं वो मया सह महासुरान् ॥ ३.२३२.४५ ॥
या भयंकर दिसणाऱ्या, अति दुराचारी दानवांना जिंका; माझ्यासह या महासुरांवर चढाई करा, तुमचे कल्याण असो.
3.232.46
शक्रस् वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवौकसः ।
दानवान्प्रत्ययुध्यन्त शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम् ॥ ३.२३२.४६ ॥
शक्राचे वचन ऐकून स्वर्गवासी आश्वस्त झाले आणि शक्राला आश्रय मानून दानवांशी लढू लागले.
3.232.47
ततस्ते त्रिदशाः सर्वेमरुतश्च महाबलाः ।
प्रत्युद्ययुर्महाभागाः साध्याश्च वसुभिः सह ॥ ३.२३२.४७ ॥
तेव्हा ते सर्व त्रिदश, महाबली मरुत आणि महाभाग्यवान साध्य, वसूंसह सामोरे जाऊन पुढे सरसावले.
3.232.48
तैर्विसृष्टान्यनीकेषु क्रुद्धैः शस्त्राणि संयुगे ।
शराश्च दैत्यकायेषु पिबन्ति रुधिरं बहु ॥ ३.२३२.४८ ॥
क्रुद्ध देवतांनी युद्धात सैन्यांवर सोडलेली शस्त्रे आणि बाण दैत्यांच्या देहात भरपूर रक्त पिऊ लागले.
3.232.49
तेषां देहान्विनिर्भिद्य शरास्ते निशितास्तदा ।
निपतन्तोऽभ्यदृश्यन्त नगेभ्य इव पन्नगाः ॥ ३.२३२.४९ ॥
त्यांची शरीरे भेदून ती तीक्ष्ण बाणे तेव्हा पर्वतीय हत्तींवरून पडणाऱ्या सर्पांप्रमाणे पडताना दिसली.
3.232.50
तानि दैत्यशरीराणि निर्भिन्नानिस्म सायकैः ।
अपतन्भूतलेराजंश्छिन्नाभ्राणीव सर्वशः ॥ ३.२३२.५० ॥
हे राजा, बाणांनी छिन्न झालेली ती दैत्यशरीरे छिन्न झालेल्या ढगांप्रमाणे पूर्णपणे भूमीवर कोसळली.
3.232.51
ततस्तद्दानवं सैन्यं सर्वैर्देवगणैर्युधि ।
त्रासितं विविधैर्बाणैः कृतंचैव पराङ्युखम् ॥ ३.२३२.५१ ॥
तेव्हा युद्धात सर्व देवगणांनी विविध बाणांनी त्रस्त केलेले ते दानवसैन्य पाठ फिरवून पळाले.
3.232.52
अथोत्क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर्देवैरुदायुधैः ।
संहतानि च तूर्याणि प्रावाद्यन्त ह्यनेकशः ॥ ३.२३२.५२ ॥
तेव्हा हर्षित झालेल्या सर्व देवांनी शस्त्रे उंचावून मोठा जयघोष केला; अनेक वाद्ये एकत्र वाजू लागली.
3.232.53
एवमन्योन्रसंयुक्तं युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
देवानां दानवानां च मांसशोणितकर्दमम् ॥ ३.२३२.५३ ॥
अशा प्रकारे देव आणि दानव यांच्यातील ते परस्परांत मिसळलेले युद्ध अत्यंत भयानक झाले; ते मांस आणि रक्ताच्या चिखलासारखे होते.
3.232.54
अनयो देवलोकस्य सहसैवाभ्यदृश्यत ।
तथहि दानवा घोरा विनिघ्नन्ति दिवौकसः ॥ ३.२३२.५४ ॥
या दोन्हींमुळे देवलोक अचानक दिसू लागला; कारण भयानक दानव स्वर्गवासी देवांना मारत होते.
3.232.55
ततस्तूर्यप्रणादाश्च भेरीणां च महास्वनाः ।
बभूवुर्दानवेन्द्राणां सिंहनादाश्च दारुणाः ॥ ३.२३२.५५ ॥
नंतर दानवेंद्रांचे तुतारींचे नाद, भेरींचे प्रचंड आवाज आणि भयानक सिंहनाद घुमू लागले.
3.232.56
अथ दैत्यबलाद्घोरान्निष्पपात महाबलः ।
दानवो महिषो नाम प्रगृह्य विपुलं गिरिम् ॥ ३.२३२.५६ ॥
नंतर दैत्यांच्या भयानक सैन्यातून महाबलवान महिष नावाचा दानव विशाल पर्वत उचलून बाहेर पडला.
3.232.57
ते तं धनैरिवादित्यं दृष्ट्वासंपरिवारितम् ।
तमुद्यतगिरिं राजन्व्यद्रवन्त दिवौकसः ॥ ३.२३२.५७ ॥
राजा, मेघांनी वेढलेल्या सूर्यासारखा पर्वत उंच धरलेल्या त्याला पाहून देव पळू लागले.
3.232.58
अथाभिद्रुत्य महिषो देवांश्चिक्षेप तं गिरिम् ।
महाकायं महाराज सतोयमिव तोयदम् ॥ ३.२३२.५८ ॥
नंतर महिषाने देवांवर धाव घेऊन, हे महाराज, पाण्याने भरलेल्या मेघासारखा तो महाकाय पर्वत त्यांच्यावर फेकला.
3.232.59
पतता तेन गिरिणा देवसैन्यस् पार्थिव ।
भीमरूपेण निहतमयुतं प्रापतद्भुवि ॥ ३.२३२.५९ ॥
हे पृथ्वीपते, कोसळणाऱ्या त्या भयानक पर्वताने देवसैन्यातील दहा हजार वीर मारले जाऊन जमिनीवर कोसळले.
3.232.60
अथ तैर्दानवैः सार्धं महिषस्त्रासयन्सुरान् ।
अभ्यद्रवद्रणे तूर्णं सिंहः क्षुद्रमृगानिव ॥ ३.२३२.६० ॥
नंतर महिष त्या दानवांसह देवांना भयभीत करत रणभूमीत त्यांच्यावर वेगाने धावून गेला, जसा सिंह लहान हरणांवर झेपावतो.
3.232.61
तमापतन्तं महिषं दृष्ट्वा सेन्द्रा दिवौकसः ।
व्यद्रवन्तरणे बीता विकीर्णायुधकेतनाः ॥ ३.२३२.६१ ॥
धावून येणाऱ्या त्या महिषाला पाहून इंद्रासह देवगण भयभीत होऊन रणांगणातून पळाले; त्यांची शस्त्रे व ध्वज विखुरले.
3.232.62
ततःस महिषः क्रुद्धस्तूर्णं रुद्ररथं ययौ ।
अभिद्रुत्य च जग्राह रुद्रस् रथकूवरम् ॥ ३.२३२.६२ ॥
मग क्रुद्ध झालेला तो महिष वेगाने रुद्राच्या रथाकडे गेला, त्यावर झेप घेऊन त्याने रुद्राच्या रथाचा कूवर धरला.
3.232.63
यदा रुद्ररथं क्रुद्धो महिषः सहसा गतः ।
रेसतू रोदसी गाढं मुमुहुश् महर्षयः ॥ ३.२३२.६३ ॥
क्रुद्ध झालेला महिष अचानक रुद्राच्या रथाजवळ गेला, तेव्हा आकाश आणि पृथ्वी भयंकरपणे गर्जली; महर्षी मोहित झाले.
3.232.64
अनदंश्चमहाकाया दैत्या जलधरोपमाः ।
आसीच्चनिश्चितं तेषां जितमस्माभिरित्युत ॥ ३.२३२.६४ ॥
विशाल देहाचे दैत्य मेघांसारखे गर्जले; 'आम्ही जिंकलो' असा त्यांचा निश्चय होता.
3.232.65
तथाभूते तु भगवानाहूय गुहमात्मजम् ।
दौरात्म्यं पश्य पुतर् त्वं दानवस्य दुरात्मनः।
जहि शीघ्रं दुराचारं द्रष्टुमिच्छामि ते बलम् ॥ ३.२३२.६५ ॥
अशा स्थितीत भगवान आपला पुत्र गुह यास बोलावून म्हणाले, 'पुत्रा, या दुरात्मा दानवाचा दुष्टपणा पाहा; या दुराचारी दैत्याला त्वरित ठार कर; मला तुझे बळ पाहायचे आहे.'
3.232.66
इत्युक्ताव भगवान्स्कन्दं परिपूज्य महेश्वरः ।
अयोजयन्निग्रहार्थं महिषस् गतायुषः।
सस्मार च तदा स्कन्दं मृत्युं तस्य दुरात्मनः ॥ ३.२३२.६६ ॥
असे सांगितल्यावर महेश्वर भगवानांनी स्कंदाचा सन्मान करून महिषाचे दमन करण्यासाठी त्याला नियुक्त केले; त्या दुरात्म्याचे आयुष्य संपत आले असल्याने तेव्हा त्यांनी स्कंदाची आणि त्याच्या मृत्यूची आठवण केली.
3.232.67
महिषोऽपि रथं दृष्ट्वा रौद्रं रुद्रस् चानदत् ।
देवान्संत्रासयंश्चापि दैत्यांस्चापिप्रहर्षयत् ॥ ३.२३२.६७ ॥
महिषानेही त्या भयंकर रथाला पाहून रुद्राप्रमाणे गर्जना केली; देवांना भीती दाखवत आणि दैत्यांना आनंदित करत.
3.232.68
ततस्तस्मिनभये घोरे देवानां समुपस्थिते ।
आजगाम महासेनः क्रोधात्सूर्य इव ज्वलन् ॥ ३.२३२.६८ ॥
तेव्हा देवांवर आलेल्या त्या घोर भयात, महासेन क्रोधाने सूर्याप्रमाणे तेजस्वी होऊन आला.
3.232.69
लोहिताम्बरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः ।
लोहिताश्वो महाबाहुर्हिरण्यकवचः प्रभुः ॥ ३.२३२.६९ ॥
लाल वस्त्र परिधान केलेला, लाल माळांनी अलंकृत, लाल घोड्यांचा, महाबाहू, सुवर्णकवच धारण केलेला प्रभू.
3.232.70
रथमादित्यसंकाशमास्थितः कनकप्रभम् ।
तं दृष्ट्वा दैत्यसेना सा व्यद्रवत्सहसा रणे ॥ ३.२३२.७० ॥
सूर्यासारख्या, सुवर्णतेजस्वी रथावर आरूढ झालेल्या त्याला पाहून ती दैत्यसेना रणात अचानक पळाली.
3.232.71
स चापि तां प्रज्वलितां महिषस् विदारिणीम् ।
मुमोच शक्तिं राजेनद्र महासेनो महाबलः ॥ ३.२३२.७१ ॥
हे राजेंद्रा, त्या महाबली महासेनाने त्या प्रज्वलित, महिषाला विदीर्ण करणाऱ्या शक्तीला सोडले.
3.232.72
सा मुक्ताऽभ्यहरत्तस्य महिषस्य शिरो महत् ।
पपात भिन्ने शिरसि महिषस्त्यक्तजीवितः ॥ ३.२३२.७२ ॥
सोडलेल्या त्या शक्तीने महिषाच्या विशाल मस्तकावर आघात केला; मस्तक फुटताच प्राण सोडलेला महिष कोसळला.
3.232.73
पतता शिरसा तेन द्वारं षोडशयोजनम् ।
पर्वताभेन पिहितं तदाऽगम्यं ततोऽभवत्।
उत्तराः कुरवस्तेन गच्छन्त्यद्य यथासुम् ॥ ३.२३२.७३ ॥
पडलेल्या त्या मस्तकाने सोळा योजने विस्ताराचे ते द्वार पर्वतासारखे बंद झाले आणि तेव्हापासून ते अगम्य झाले. त्याच मार्गाने उत्तरेकडील कुरू आजही सुखाने जातात.
3.232.74
क्षिप्ताक्षिप्ता तु सा शक्तिर्हत्वा शत्रून्सहस्रशः ।
स्कन्दहस्तमनुप्राप्ता दृश्यते देवदानवैः ॥ ३.२३२.७४ ॥
फेकून परत आलेली ती शक्ती हजारो शत्रूंना मारून स्कंदाच्या हातात परत आलेली देव व दानवांनी पाहिली.
3.232.75
प्रायः शरैर्विनिहता महासेनेन धीमता ।
शेषा दैत्यगणा घोरा भीतास्त्रस्ता दुरासदैः।
स्कन्दपारिषदैर्हत्वा भक्षिताश्च सहस्रशः ॥ ३.२३२.७५ ॥
बहुतेक बुद्धिमान महासेनाच्या बाणांनी मारले गेले; उरलेले भयंकर दैत्यगण भयभीत व त्रस्त झाले; दुर्जय स्कंदपार्षदांनी त्यांना मारून हजारोंना भक्षण केले.
3.232.76
दनवान्भक्षयन्तस्ते प्रपिबन्तश्च शोणितम् ।
क्षणान्निर्दानवं सर्वमकार्षुर्भृशहर्षिताः ॥ ३.२३२.७६ ॥
ते दानवांना खात आणि रक्त पीत अत्यंत हर्षित होत, क्षणात सर्व दानवरहित करते झाले.
3.232.77
तमांसीवयथा सूर्यो वृक्षानग्निर्घनान्खगः ।
तथास्कन्दोऽजयच्छत्रून्स्वेन वीर्येण कीर्तिमान् ॥ ३.२३२.७७ ॥
सूर्य अंधाराला, अग्नी दाट वृक्षांना, गरुड सर्पांना जिंकतो तसे, कीर्तिमान स्कंदाने आपल्या पराक्रमाने शत्रूंना जिंकले.
3.232.78
संपूज्यमानस्त्रिदशैरभिवाद्य महेश्वरम् ।
शुशुभे कृतिकापुत्रः प्रकीरणांशुरिवांशुमान् ॥ ३.२३२.७८ ॥
देवांनी पूजिलेला, महेश्वराला वंदन करून कृत्तिकापुत्र पसरलेल्या किरणांच्या सूर्यासारखा शोभला.
3.232.79
नष्टशत्रुर्यदा स्कन्दः प्रयातस्तु महेश्वरम् ।
तदाऽब्रवीन्महासेनं परिष्वज्य पुरंदरः ॥ ३.२३२.७९ ॥
शत्रू नष्ट झाल्यावर स्कंद महेश्वराकडे गेला, तेव्हा पुरंदर (इंद्र) महासेनाला आलिंगन देऊन म्हणाला.
3.232.80
ब्रह्मदत्तवरः स्कन्द त्वयाऽयं महिषो हतः ।
हजय्यो युधि देवानां दानवः स महाबलः ॥ ३.२३२.८० ॥
हे स्कंदा! ब्रह्म्याचा वर लाभलेला हा महिष दानव तू मारलास; युद्धात देवांना अजेय असा तो महाबली होता.
3.232.81
देवास्तृणसमा यस्य वबूवुर्जयतांवर ।
सोऽयं त्वया महाबाहो शमितो देवकण्टकः ॥ ३.२३२.८१ ॥
ज्याच्यासमोर देव गवतासारखे झाले होते, हे विजेत्यांत श्रेष्ठा! हे महाबाहो! देवांचा तो काटा तुझ्याकडून शमवला गेला आहे.
3.232.82
शतं महिषतुल्यानां दानवानां त्वय रणे ।
निहतंदेवशत्रूणां यैर्वयं पूर्वतापिताः ॥ ३.२३२.८२ ॥
महिषांसारखे शंभर दानव तू युद्धात मारलेस; पूर्वी ज्यांनी आम्हांला त्रस्त केले होते त्या देवशत्रूंना.
3.232.83
तावकैर्भक्षिताश्चान्ये दानवाः शतसङ्घशः ।
अजेयस्त्वं रणेऽरीणामुमापतिरिव प्रभुः ॥ ३.२३२.८३ ॥
तुझ्या सैनिकांनी शेकडो इतर दानवांचाही फडशा पाडला; युद्धात शत्रूंसाठी तू उमापतीप्रमाणे अजेय प्रभू आहेस.
3.232.84
एतत्ते प्रथमं देव ख्यातं कर्म भविष्यति ।
त्रिषु लोकेषु कीर्तिश्च तवाक्षय्या भविष्यति।
वशगाश्च भविष्यनति सुरास्तव महाभुज ॥ ३.२३२.८४ ॥
हे देवा! हे तुझे पहिले प्रसिद्ध कर्म होईल; तिन्ही लोकांत तुझी कीर्ती अक्षय होईल; हे महाभुजा! देव तुझ्या वशात राहतील.
3.232.85
महासेनमेवमुक्त्वा निवृत्तः सह दैवतैः ।
अनुज्ञातो भगवता त्र्यम्बकेण शचीपतिः ॥ ३.२३२.८५ ॥
महासेनाला असे सांगून देवांसह तो परतला. भगवान त्र्यम्बक (शिव) यांची अनुज्ञा मिळाल्यावर शचीपती (इंद्र) परतला.
3.232.86
गतो भद्रवटंरुद्रो निवृत्ताश्च दिवौकसः ।
उक्ताश्च देवा रुद्रेण स्कन्दं पश्यत मामिव ॥ ३.२३२.८६ ॥
रुद्र भद्रवटाकडे गेला; स्वर्गवासी परतले. रुद्र देवांना म्हणाला, 'स्कंदाला माझ्याप्रमाणेच पाहा.'
3.232.87
स हत्वा दानवगणान्पूज्यमानो महर्षिभिः ।
एकाह्नैवाजयत्सर्वं त्रैलोक्यं वह्निनन्दनः ॥ ३.२३२.८७ ॥
दानवगणांचा वध करून, महर्षींनी पूजिलेला अग्निपुत्र एका दिवसातच त्रैलोक्य जिंकता झाला.
3.232.88
स्कन्दस् य इदं विप्रः पठेज्जन्म समाहितः ।
शृणुयाद्ब्राह्मणेभ्यो यः श्रावयेद्वाविचेतनम् ॥ ३.२३२.८८ ॥
स्कंदाचा हा जन्मवृत्तांत जो विप्र एकाग्र चित्ताने पठण करतो, ब्राह्मणांकडून जो ऐकतो, किंवा अज्ञानी माणसाला जो ऐकवतो—
3.232.89
धनमायुर्यशो दीप्तिं पुत्राञ्शत्रुजयंतथा ।
सपुष्टिमिहसंप्राप्य स्कन्दसालोक्यमाप्नुयात् ॥ ३.२३२.८९ ॥
धन, आयुष्य, यश, तेज, पुत्र, शत्रुजय आणि समृद्धी—इहलोकी हे सर्व मिळवून तो स्कंदलोक प्राप्त करतो.