Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 3.233

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

3.233.1

भगवञ्श्रोतुमिच्छामि नामानि च महात्मनः ।
तरिषु लोकेषु यान्यस्य विख्यातानि द्विजोत्तम ॥ ३.२३३.१ ॥

हे भगवन्, मैं उस महात्मा के नाम सुनना चाहता हूँ, जो तीनों लोकों में विख्यात हैं, हे द्विजोत्तम।

3.233.2

इत्युक्तः पाण्डवेयेन महात्मा ऋषिसन्निधौ ।
उवाच भगवांस्तत्र मार्कण्डेयो महातपाः ॥ ३.२३३.२ ॥

पाण्डुपुत्र द्वारा इस प्रकार कहे जाने पर, ऋषियों की सभा में, महातपस्वी भगवान मार्कण्डेय ने वहाँ कहा।

3.233.3

आगेयश्चैव स्कनदश्च दीप्तकीर्तिरनामयः ।
मयूरकेतुर्धर्मात्मा भूतेशो महिषार्दनः ॥ ३.२३३.३ ॥

आग्नेय और स्कंद, दीप्त कीर्ति वाले, अनामय, मयूरध्वज, धर्मात्मा, भूतेश, महिषासुर का वध करने वाले।

3.233.4

कामजित्कामदः कान्तः सत्यवाग्भुवनेश्वरः ।
शिशुः शीघ्रः शुचिश्चण्डो दीप्तवर्णः शुभाननः ॥ ३.२३३.४ ॥

कामजित्, कामदाता, कान्त, सत्यवादी, भुवनेश्वर, शिशु, शीघ्र, शुचि, चण्ड, दीप्तवर्ण, शुभानन।

3.233.5

अमोघस्त्वनघो रौद्रः प्रियश्चन्द्राननस्तथा ।
दीप्तशक्तिः प्रशान्तात्मा नद्रकुक्कुटमोहनः ॥ ३.२३३.५ ॥

अमोघ, अनघ, रौद्र, प्रिय, चन्द्रानन, तथा दीप्तशक्ति, प्रशान्तात्मा, नद्रकुक्कुटमोहन।

3.233.6

षष्ठीप्रियश्च धर्मात्मा पवित्रो मातृवत्सलः ।
कन्याभर्ता विभक्तश्च स्वाहेयो रेवतीसुतः ॥ ३.२३३.६ ॥

षष्ठीप्रिय, धर्मात्मा, पवित्र, मातृवत्सल, कन्या के पति, विभक्त, स्वाहेय, और रेवती के पुत्र।

3.233.7

प्रभुर्नेता विशाखश्च नैगमेयः सुदुश्चरः ।
सुव्रतो ललितश्चैवबालक्रीडनकप्रियः ॥ ३.२३३.७ ॥

प्रभु, नेता, विशाख और नैगमेय, जिन्हें पाना अत्यन्त कठिन है; उत्तम व्रतों वाले, सुंदर और बालकों के खेल के प्रेमी।

3.233.8

खचारी ब्रह्मचारी च शूरः शरवणोद्भवः ।
विश्वामित्रप्रियश्चैव देवसेनाप्रियस्तथा।
वासुदेवप्रियश्चैव प्रियः प्रियकृदेव तु ॥ ३.२३३.८ ॥

आकाश में विचरने वाले, ब्रह्मचारी, शूर, शरवन में उत्पन्न; विश्वामित्र के प्रिय, देवसेना के प्रिय, वासुदेव के प्रिय; सबके प्रिय और प्रिय करने वाले।

3.233.9

नामान्येतानि दिव्यानि कार्तिकेयस्य यः पठेत् ।
स्वर्गं कीर्तिं धनं चैव स लभेन्नात्र संशयः ॥ ३.२३३.९ ॥

कार्तिकेय के ये दिव्य नाम जो कोई पढ़ता है, वह स्वर्ग, कीर्ति और धन पाता है; इसमें कोई संशय नहीं।

3.233.10

स्तोष्यामि देवैर्ऋषिभिश्च जुष्टं ।
शक्त्या गुहंनामभिरप्रमेयम्।
षडाननं शक्तिधरं सुवीरं ।
निबोध चैतानि कुरुप्रवीर ॥ ३.२३३.१० ॥

देवों और ऋषियों द्वारा सेवित उन्हें मैं स्तुति करूँगा, नामों से गुह को, जो अप्रमेय हैं; षड्मुख, शक्ति धारण करने वाले, सुवीर। हे कुरुश्रेष्ठ, ये सुनो।

3.233.11

ब्रह्मण्यो वै ब्रहमजो ब्रह्मविच्च ।
ब्रह्मेशयो ब्रह्मवतांवरिष्ठः।
ब्रह्मप्रियो ब्राह्मणसर्वमन्त्री ।
त्वं ब्रह्मणां ब्राह्मणानांच नेता ॥ ३.२३३.११ ॥

ब्रह्मण्य, ब्रह्म से उत्पन्न, ब्रह्मज्ञ, ब्रह्म में शयन करने वाले, ब्रह्मवानों में श्रेष्ठ, ब्रह्म के प्रिय, सब ब्राह्मणों के मन्त्री; आप ब्रह्मज्ञान और ब्राह्मणों के नेता हैं।

3.233.12

स्वाहा स्वधा त्वंपरमं पवित्रं ।
मन्त्रस्तुतस्त्वंप्रथितः षडर्चिः।
संवत्सरस्त्वमृतवश्च षड्वै ।
मासार्धमासाश्चदिनं दिशश्च ॥ ३.२३३.१२ ॥

स्वाहा और स्वधा, तुम परम पवित्र हो। मन्त्रों से स्तुत, तुम प्रसिद्ध षडर्चि हो। तुम संवत्सर हो और छह ऋतुएँ भी निश्चय ही तुम हो, मास, पक्ष, दिन और दिशाएँ भी।

3.233.13

त्वंपुष्कराक्षस्त्वरविन्दवक्रः ।
सहस्रचक्षोसि सहस्रबाहुः।
त्वं लोकपालः परमं हविश्च ।
त्वं भावनः सर्वसुरासुराणाम् ॥ ३.२३३.१३ ॥

तुम कमलनयन हो, तुम कमल-मुख हो। तुम सहस्र नेत्र और सहस्र भुजाओं वाले हो। तुम लोकपाल हो, परम हविष्य भी तुम हो, और सभी देवों और असुरों के पालक तुम ही हो।

3.233.14

त्वमेव सेनाधिपतिः प्रचण्डः ।
प्रभुर्विभुश्चाप्यथ शक्रजेता।
सहस्रपात्त्वं धरणी त्वमेव ।
सहस्रतुष्टिश्च सहस्रभुक्व ॥ ३.२३३.१४ ॥

तुम ही प्रचण्ड सेनापति हो। तुम प्रभु और विभु भी हो, और इन्द्र को जीतने वाले भी। सहस्रपाद तुम हो, धरणी भी तुम ही हो। सहस्र तुष्टियों वाले और सहस्र भोगों को भोगने वाले भी तुम ही हो।

3.233.15

सहस्रशीर्षस्त्वमनन्तरूपः ।
सहस्रपात्त्वंदशशक्तिधारी।
गङ्गासुतस्त्वं स्वमतेन देव ।
स्वाहामहीकृत्तिकानां तथैव ॥ ३.२३३.१५ ॥

सहस्र शीर्षों वाले तुम अनन्त रूप हो। सहस्रपाद तुम हो, दस शक्तियाँ धारण करने वाले भी तुम हो। हे देव, तुम अपनी इच्छा से गंगा के पुत्र हो; स्वाहा, पृथ्वी और कृत्तिकाएँ भी उसी प्रकार तुम ही हो।

3.233.16

त्वं क्रीडसे षण्मुख कुक्कुटेन ।
यथेष्टनानाविधकामरूपी।
दीक्षाऽसि सोमो मरुतः सदैव ।
धर्मोऽसि वायुरचलेन्द्र इन्द्रः ॥ ३.२३३.१६ ॥

हे षण्मुख, तुम कुक्कुट के साथ क्रीड़ा करते हो; इच्छानुसार अनेक प्रकार के रूप धारण करने वाले तुम हो। दीक्षा तुम हो, सोम तुम हो, मरुद्गण भी सदा तुम ही हो। धर्म तुम हो, वायु तुम हो, अचल और इन्द्र भी तुम ही हो, इन्द्र।

3.233.17

सनातनानामपि शाश्वतस्त्वं ।
प्रभुः प्रभूणामपि चोग्रधन्वा।
ऋतस्य कर्ता दितिजान्तकस्त्वं ।
जता रिपूणां प्रवरः सुराणाम् ॥ ३.२३३.१७ ॥

तुम सनातनों में भी शाश्वत हो, प्रभुओं में भी प्रभु हो और भयंकर धनुषधारी हो। तुम ऋत के कर्ता और दैत्यों के संहारक हो, शत्रुओं के विजेता और देवताओं में श्रेष्ठ हो।

3.233.18

सूक्ष्मं तपस्तत्परमं त्वमेव ।
परावरज्ञोसि परावरस्त्वम्।
धर्मस्य कामस्य परस्य चैव ।
त्वत्तेजसा कत्स्नमिदं महात्मन् ॥ ३.२३३.१८ ॥

सूक्ष्म तप और परम तप भी तुम्ही हो। तुम परावर के ज्ञाता हो, तुम्ही परावर हो। धर्म, काम और परम के भी तुम्ही हो। हे महात्मन्, तुम्हारे तेज से यह सारा जगत् (व्याप्त है)।

3.233.19

व्याप्तं जगत्सर्वसुरप्रवीर ।
शक्त्या मया संस्तुत लोकनाथ।
नमोस्तु ते द्वादशनेत्रबाहो ।
अतः परं वेद्मि गतिं न तेऽहम् ॥ ३.२३३.१९ ॥

यह जगत् व्याप्त है। हे सब सुरों के प्रवीर, लोकनाथ, मैंने अपनी शक्ति से तुम्हारी स्तुति की। द्वादश नेत्र और बाहुओं वाले, तुम्हें नमस्कार। इससे अधिक मैं तुम्हारी गति को नहीं जानता।

3.233.20

स्कन्दस्य य इदं विप्रः पठेज्जन्म समाहितः ।
श्रावयेद्ब्राह्मणेभ्यो यः शृणुयाद्वा द्विजेरितम् ॥ ३.२३३.२० ॥

जो विप्र स्कन्द के इस जन्म (-वृत्तान्त) को एकाग्र मन से पढ़े, जो ब्राह्मणों को इसे सुनाए, या जो द्विज द्वारा कहा गया इसे सुने।

3.233.21

धनमायुर्यशो दीप्तं पुत्राञ्शत्रुजयं तथा ।
स पुष्टितुष्टी संप्राप्य स्कन्दसालोक्यमाप्नुयात् ॥ ३.२३३.२१ ॥

धन, आयु, यश, तेज, पुत्र और शत्रु पर विजय, तथा पोषण और संतोष पाकर वह स्कन्द के सालोक्य (लोक में वास) को प्राप्त करे।