महाभारत · अध्याय 3.234
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.234.1
उपासीनेषु विप्रेषु पाण्डवेषु च भारत ।
द्रौपदी सत्यभामा च विविशाते तदा समम् ॥ ३.२३४.१ ॥
हे भारता, ब्राह्मण आणि पांडव बसलेले असताना द्रौपदी आणि सत्यभामा तेव्हा एकत्र प्रवेशल्या.
3.234.2
प्रविश्य चाश्रमं पुण्यमुभे ते परमस्त्रियौ ।
जाहस्यमाने सुप्रीते सुखं तत्र निषीदतुः ॥ ३.२३४.२ ॥
पवित्र आश्रमात प्रवेश करून त्या दोन्ही श्रेष्ठ स्त्रिया हसत अत्यंत प्रसन्न होऊन तेथे सुखाने बसल्या.
3.234.3
चिरस् दृष्ट्वा राजेन्द्र तेऽन्योन्यस्य प्रियंवदे ।
कथयामासतुश्चित्राः कथाः कुरुयदूचिताः ॥ ३.२३४.३ ॥
हे राजेंद्रा, बऱ्याच काळानंतर एकमेकींना पाहून प्रियभाषिणी त्या दोघी कुरु आणि यादव वंशांस शोभतील अशा विचित्र कथा सांगू लागल्या.
3.234.4
अथाब्रवीत्सत्यभामा कृष्णस् महिषी प्रिया ।
सात्राजिती याज्ञसेनीं रहसीदं सुमध्यमा ॥ ३.२३४.४ ॥
तेव्हा कृष्णाची प्रिय पट्टराणी, सत्राजिताची कन्या, सुमध्यमा सत्यभामा यज्ञसेनकन्या द्रौपदीला एकांतात हे म्हणाली.
3.234.5
केन द्रौपदि वृत्तेन पाण्डवानधितिष्ठसि ।
लोकपालोपमान्वीरान्नूनं परमसंमतान् ॥ ३.२३४.५ ॥
हे द्रौपदी, लोकपालांसारख्या, अत्यंत आदरणीय वीर पांडवांना तू कोणत्या वर्तनाने वश करतेस?
3.234.6
कथं च वशगस्तुभ्यं न कुप्यन्ति च ते शुभे ।
तव वश्या हि सतत पाण्डवाः प्रियदर्शने ॥ ३.२३४.६ ॥
हे शुभे, ते तुझ्या वशात कसे आहेत आणि तुझ्यावर कसे रागावत नाहीत? हे प्रियदर्शने, पांडव सदैव तुझ्या वशात असतात.
3.234.7
न चान्योन्यमसूयन्ते कथं वा ते सुमध्यमे ।
मुखप्रेक्षाश्च ते सर्वे तत्त्वमेतद्ब्रवीहि मे ॥ ३.२३४.७ ॥
हे सुमध्यमे, ते एकमेकांचा हेवा का करत नाहीत? ते सर्वजण तुझ्या मुखाकडेच पाहतात. हे सत्य मला सांग.
3.234.8
व्रतचर्या तपो वाऽपि स्नानमन्त्रौषधानि वा ।
विद्यावीर्यं मूलवीर्यंजपहोमागदास्तथा ॥ ३.२३४.८ ॥
व्रताचरण, तप, स्नान, मंत्र, औषधे, विद्येचे सामर्थ्य, मुळांचे सामर्थ्य, जप, होम आणि औषधे.
3.234.9
ममाद्याचक्ष्वपाञ्चालि यशस्यं भगवेतनम् ।
येन कृष्णे भवेन्नित्यं मम कृष्णो वशानुगः ॥ ३.२३४.९ ॥
हे पांचाली, आता मला ते यशदायक व पवित्र उपाय सांग, ज्याने कृष्ण नेहमी माझ्या वशात व माझा अनुयायी राहील.
3.234.10
एवमुक्त्वासत्यभामा विरराम यशस्विनी ।
पतिव्रता महाभागा द्रौपदी प्रत्युवाच ताम् ॥ ३.२३४.१० ॥
असे बोलून यशस्विनी सत्यभामा गप्प बसली. तेव्हा पतिव्रता, महाभाग्यवती द्रौपदीने तिला उत्तर दिले.
3.234.11
असत्स्त्रीणां समाचरं सत्ये मामनुपृच्छसि ।
असदाचरिते मार्गे कथं स्यादनुकीर्तनम् ॥ ३.२३४.११ ॥
खरोखर, तू मला असत्य स्त्रियांच्या वर्तनाविषयी विचारतेस. असत्कर्माने चाललेल्या मार्गाचे वर्णन मी कसे करू?
3.234.12
अनुप्रश्नः संशयो वा नैष त्वय्युपपद्यते ।
कथं ह्युपेता बुद्ध्या त्वंकृष्णस् महिषी प्रिया ॥ ३.२३४.१२ ॥
ही पुढील चौकशी किंवा संशय तुला शोभत नाही. बुद्धिमती आणि कृष्णाची प्रिय पट्टराणी असून तू असे कसे विचारू शकतेस?
3.234.13
यदैव भर्ता जानीयानमन्त्रमूलपरां स्त्रियम् ।
उद्विजेत तदैवास्याः सर्पाद्वेश्मगतादिव ॥ ३.२३४.१३ ॥
पतीला जेव्हा कळते की स्त्री मंत्रमूलात गुंतली आहे, तेव्हाच घरात शिरलेल्या सापाने जसा तो घाबरावा तसा तो उद्विग्न होतो.
3.234.14
उद्विग्नस्य कुतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ।
न जातु वशगो भर्ता स्त्रियाः स्यान्मन्त्रकारणात् ॥ ३.२३४.१४ ॥
उद्विग्नाला शांती कुठली, अशांताला सुख कुठले? मंत्रामुळे पती कधीही स्त्रीच्या वशात राहू नये.
3.234.15
किमत्रप्रहिताश्चापि गदाः परमदारुणाः ।
मूलप्रवादैर्हि विषं प्रयच्छन्ति जिघांसवः बब ॥ ३.२३४.१५ ॥
येथे पाठवलेली अत्यंत भयंकर औषधेही काय? मारण्याची इच्छा असणारे लोक मूलमंत्रांच्या बोलण्याने विषच देतात.
3.234.16
जिह्वया यानि पुरुषस्त्वचा वाप्युपसेवते ।
तत्र चूर्णानि दत्तानि हन्युः क्षिप्रमसंशयम् ॥ ३.२३४.१६ ॥
पुरुष जिभेने किंवा त्वचेने जे सेवन करतो, त्यात दिलेले चूर्ण निःसंशय लवकर मारते.
3.234.17
जलोदरसमायुक्ताः श्वित्रिणः पलितास्तथा ।
अपुमांसः कृताः स्त्रीभिर्जडान्धवधिरास्तथा ॥ ३.२३४.१७ ॥
स्त्रियांनी पतींना जलोदराने ग्रस्त, श्वेतकुष्ठी, पिकलेल्या केसांचे, नपुंसक, जड, आंधळे आणि बहिरे केले जाते.
3.234.18
पापानुगास्तु पापास्ताः पतीनुपसृजन्त्युत ।
न जातु विप्रियं भर्तुः स्त्रिया कार्यं कथंचन ॥ ३.२३४.१८ ॥
पण पापाचे अनुसरण करणाऱ्या त्या पापी स्त्रिया पतींना पीडा देतात. स्त्रीने कोणत्याही प्रकारे पतीला अप्रिय असे कधीही करू नये.
3.234.19
वर्ताम्यहं तु यां वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु ।
तां सर्वां शृणु मे सत्यां सत्यभामे यशस्विनि ॥ ३.२३४.१९ ॥
हे यशस्विनी सत्यभामे, महात्म्या पांडवांशी मी जसे वर्तन करते ते सर्व, सत्य आहे; ते माझ्याकडून ऐक.
3.234.20
अहंकारं विहायाहं कामक्रोधौ च सर्वदा ।
सदारान्पाण्डवान्नित्यं प्रयतोपचराम्यहम् ॥ ३.२३४.२० ॥
अहंकार सोडून आणि काम-क्रोध नेहमी त्यागून, मी पत्नींसह असलेल्या पांडवांची सदैव संयमाने सेवा करते.
3.234.21
प्रणयं प्रतिसंहृत्य निधायात्मानमात्मनि ।
शुश्रूषुर्निरभीमाना पतीनां चित्तरक्षिणी ॥ ३.२३४.२१ ॥
प्रेम आवरून, स्वतःला स्वतःमध्ये स्थिर करून, अभिमानरहित होऊन, सेवेची इच्छा ठेवून, मी पतींच्या चित्ताचे रक्षण करते.
3.234.22
दुर्व्याहृताच्छङ्कमाना दुस्थिताद्दुरवेक्षितात् ।
दुरासिताद्दुर्व्रजितादिङ्गिताध्यासितादपि ॥ ३.२३४.२२ ॥
कटू शब्द, वाईट स्थिती, वाईट नजर, वाईट बसणे, वाईट चालणे, खुणा यांपासूनही भीत राहून.
3.234.23
सूर्यवैश्वानरसमान्सोमकल्पान्महारथान् ।
सेवे चक्षुर्हणः पार्थानुग्रवीर्यप्रतापिनः ॥ ३.२३४.२३ ॥
सूर्य व अग्नीसमान, चंद्रासारखे, शत्रूंची दृष्टी हरण करणारे, उग्र पराक्रम व प्रतापी महारथी पृथेच्या पुत्रांची मी सेवा करते.
3.234.24
देवो मनुष्यो गन्धर्वो युवा चापि स्वलंकृतः ।
द्रव्यवानभिरूपो वा न मेऽन्यः पुरुषो मतः ॥ ३.२३४.२४ ॥
देव, मनुष्य, गंधर्व, सुशोभित तरुण, धनवान किंवा रूपवान असला तरी माझ्यासाठी दुसरा कोणताही पुरुष मानला जात नाही.
3.234.25
न भुक्तवति न स्नाते नासंविष्टे च भर्तरि ।
न संविशामि नाश्नामि न स्नाये कर्म कुर्वती ॥ ३.२३४.२५ ॥
पती जेवला नसताना, स्नान केले नसताना, निजला नसताना मी बसत नाही, जेवत नाही, स्नान करत नाही; काम करतानाही तसेच.
3.234.26
क्षेत्राद्वनाद्वा ग्रामाद्वा भर्तारं गुहमागतम् ।
अभ्युत्थायाभिनन्दामि आसनेनोदकेन च ॥ ३.२३४.२६ ॥
शेतातून, अरण्यातून किंवा गावातून घरी आलेल्या पतीचे मी उठून स्वागत करते, त्यांना आसन व पाणी देते.
3.234.27
प्रसन्नभाण्डा मृष्टान्ना काले भोजनदायिनी ।
संयता गुप्तधान्या च सुसंमृष्टनिवेशना ॥ ३.२३४.२७ ॥
भांडी स्वच्छ ठेवणारी, चांगले अन्न वेळेवर वाढणारी, संयमी, धान्य जपून ठेवणारी आणि घर नीट स्वच्छ ठेवणारी.
3.234.28
अतिरस्कृतसंभाषा दुःस्त्रियो नानुसेवती ।
अनुकूलवती नित्यं भवाम्यनलसा सदा ॥ ३.२३४.२८ ॥
अपमानकारक बोलत नाही, दुष्ट स्त्रियांची संगत करत नाही, नेहमी अनुकूल असते आणि नेहमी आळस न करणारी असते.
3.234.29
अनर्म चापि हसितं द्वारि स्थानमभीक्ष्णशः ।
अवस्करे चिरस्थानं निष्कुटेषु च वर्जये ॥ ३.२३४.२९ ॥
थट्टा व हसणे टाळते; दारात वारंवार उभी राहत नाही; कचऱ्याच्या ढिगाजवळ व एकांत कोपऱ्यात बराच वेळ थांबणे टाळते.
3.234.30
अत्यालापमसन्तोषं परव्यापारसंकथाः ।
अतिहासातिरोषौ च क्रोधस्थानं च वर्जये ॥ ३.२३४.३० ॥
अतिबोलणे, असंतोष, दुसऱ्यांच्या कामांविषयी बोलणे, अतिहसणे, अतिराग आणि रागाची जागा टाळते.
3.234.31
निरताऽहं सदा सत्ये पापानां च विवर्जने ।
सर्वथा भर्तुरहितं न ममेष्टं कथंचन ॥ ३.२३४.३१ ॥
मी नेहमी सत्यात निरत असते आणि पापांचा त्याग करते. पतीचे अहित कोणत्याही प्रकारे मला कधीच इष्ट नाही.
3.234.32
यदा प्रवसते भर्ता कुटुम्बार्थेन केनचित् ।
सुमनोवर्णकापेता भवामि व्रतचारिणी ॥ ३.२३४.३२ ॥
पती कुटुंबकार्यासाठी परदेशी जातात तेव्हा मी प्रसन्नचित्त राहते, शृंगाराविना व्रत पाळते.
3.234.33
यच्च भर्ता न पिबति यच्च भर्ता न सेवते ।
यच्च नाश्नाति मे भर्ता सर्वं तद्वर्जयाम्यहम् ॥ ३.२३४.३३ ॥
पती जे पीत नाहीत, जे सेवन करत नाहीत आणि माझे पती जे खात नाहीत — ते सर्व मी वर्ज्य करते.
3.234.34
यथोपदेशं नियता वर्तमाना वराङ्गने ।
स्वलंकृता सुप्रयता भर्तुः प्रियहिते रता ॥ ३.२३४.३४ ॥
हे सुंदरांगी, उपदेशानुसार संयमाने वागत, चांगली अलंकृत होऊन, पतीच्या प्रिय आणि हितात मी रत राहते.
3.234.35
ये च धर्माः कुटुम्बेषु श्वश्र्वामे कथिताः पुरा ।
अनुतिष्ठामि तान्सत्ये नित्यकालमतन्द्रिता ॥ ३.२३४.३५ ॥
कुटुंबात सासूने पूर्वी सांगितलेले जे धर्म आहेत, ते मी सत्यभावाने, नेहमी आळसाविना पाळते.
3.234.36
भिक्षाबलिश्राद्धविधिस्थालीपाकाश्च पर्वसु ।
मान्यानां मानसत्कारा ये चान्ये विदिता मम ॥ ३.२३४.३६ ॥
भिक्षा, बळी, श्राद्धविधी, पर्वांच्या दिवशी स्थालीपाक, आणि माननीयांचा मान-सत्कार — आणि मला ज्ञात असलेले इतरही.
3.234.37
तान्सर्वाननुवर्तामि दिवारात्रमतन्द्रिता ।
विनयाननियमांश्चैव सदा सर्वात्मना श्रिता ॥ ३.२३४.३७ ॥
मी दिवसरात्र न थकता त्या सर्वांचे अनुसरण करते; विनय आणि नियम सदैव पूर्ण मनाने पाळते.
3.234.38
मृदून्सतः सत्यशीलान्सत्यधर्मानुपालिनः ।
स देवः सा गतिर्नार्यास्तस्य का विप्रियं चरेत् ॥ ३.२३४.३८ ॥
जे मृदू, सत्यशील आणि सत्यधर्माचे पालन करणारे सत्पुरुष आहेत, तेच माझे दैवत आहेत आणि तेच स्त्रीची गती आहेत; त्यांचे अप्रिय कोण करेल?
3.234.39
पत्याश्रयो हि मे धर्मो मतः स्त्रीणां सनातनः ।
स देवः सा गतिर्नार्यास्तस्य काविप्रियं चरेत् ॥ ३.२३४.३९ ॥
पतीचा आश्रय घेणे हा माझा धर्म आहे, जो स्त्रियांचा सनातन धर्म मानला जातो; तेच माझे दैवत आहेत आणि तेच स्त्रीची गती आहेत; त्यांचे अप्रिय कोण करेल?
3.234.40
अहं पतीन्नातिशये नात्यश्ने नातिभूषये ।
नापि श्वश्रूं परिवदे सर्वदा परियन्त्रिता ॥ ३.२३४.४० ॥
मी पतींसमोर गर्व करत नाही, अतिशय खात नाही, अति शृंगार करत नाही, सासूची कधीही निंदा करत नाही; मी सदैव संयमात असते.
3.234.41
अवधानेन सुभगे नित्योत्थिततयैव च ।
भर्तारो वशगा मह्यं गुरुशुश्रूषयैव च ॥ ३.२३४.४१ ॥
हे सुभगे, सावधानतेने, नित्य पहाटे उठून आणि वडीलधाऱ्यांची सेवा करूनच पती माझ्या वशात राहतात.
3.234.42
नित्यमार्यामहं कुन्तीं वीरसूं सत्यवादिनीम् ।
स्वयं परिचराम्यतां पानाच्छादनभोजनैः ॥ ३.२३४.४२ ॥
मी नेहमी वीरांना जन्म देणाऱ्या, सत्यवादिनी आर्या कुंतीची स्वतः सेवा करते; पेय, वस्त्र आणि भोजनाने तिची शुश्रूषा करते.
3.234.43
नैतामतिशये जातु वस्त्रभूषणभोजनैः ।
न वदे चाप्यतिवाचा तां पृथां पृथिवीसमाम् ॥ ३.२३४.४३ ॥
वस्त्र, अलंकार आणि भोजनाने मी कधीही तिला मागे टाकत नाही; पृथ्वीसमान त्या पृथेची अतिशय स्तुती करतही नाही.
3.234.44
अष्टावग्रे ब्राह्मणानां सहस्राणि स्म नित्यदा ।
भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने ॥ ३.२३४.४४ ॥
पूर्वी युधिष्ठिराच्या निवासस्थानी आठ हजार ब्राह्मण दररोज सोन्याच्या पात्रांतून भोजन करत असत.
3.234.45
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः ।
त्रिंशद्दासीक एकैको यान्विभर्ति युधिष्ठिरः ॥ ३.२३४.४५ ॥
अठ्ठ्याऐंशी हजार स्नातक गृहस्थ होते; युधिष्ठिर त्यांपैकी प्रत्येकाला तीस दासींसह पोषित करत असे.
3.234.46
दशान्यानि सहस्राणि येषामन्नं सुसंस्कृतम् ।
ह्रियते रुक्मपात्रीभिर्यतीनामूर्ध्वरेतसाम् ॥ ३.२३४.४६ ॥
आणखी दहा हजारांसाठी, ऊर्ध्वरेता यतींसाठी, उत्तम शिजवलेले अन्न सोन्याच्या पात्रांतून नेले जात असे.
3.234.47
तान्सर्वानग्रहारेण ब्राह्मणान्वेदवादिनः ।
यथार्हं पूजयामि स्म पानाच्छादनभोजनैः ॥ ३.२३४.४७ ॥
त्या सर्व वेदवादी ब्राह्मणांना मी अग्रहार दानाने आणि यथायोग्य पेय, वस्त्र व भोजनाने सन्मानित केले.
3.234.48
शतं दासीसहस्राणि कौन्तेयस्य महात्मनः ।
कम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलंकृताः ॥ ३.२३४.४८ ॥
महात्मा कौन्तेयाकडे शंभर हजार दासी होत्या; शंखाच्या बांगड्या व बाजूबंद घातलेल्या, सोन्याचे कंठहार घातलेल्या, सुंदर अलंकृत.
3.234.49
महार्हमाल्याभरणाः सुवर्णाश्चन्दनोक्षिताः ।
मणीन्हेम च विभ्रत्यो नृत्तगीतविशारदाः ॥ ३.२३४.४९ ॥
मौल्यवान माळा व अलंकार धारण केलेल्या, सुवर्णवर्णी, चंदनाने लिंपलेल्या, मणी व सोने धारण करणाऱ्या, नृत्यगीतात निपुण.
3.234.50
तासां नाम च रूपंच भोजनाच्छादनानि च ।
सर्वासामेव वेदाहं कर्म चैव कृताकृतम् ॥ ३.२३४.५० ॥
त्या सर्वांची नावे, रूपे, भोजन व वस्त्रे, आणि केलेली व न केलेली कामे — हे सर्व मला ठाऊक आहे.
3.234.51
शतं दासीसहस्राणि कुन्तीपुत्रस्य धीमतः ।
पात्रीपस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत ॥ ३.२३४.५१ ॥
कुंतीपुत्र त्या बुद्धिमानाकडे शेकडो हजार दासी होत्या; त्या दिवसरात्र पात्रांतून वाढून पाहुण्यांना भोजन देत असत.
3.234.52
शतमश्वसहस्राणि दशनागायुतानि च ।
युधिष्ठिरस्यानुयात्रमिन्द्रप्रस्थनिवासिनः ॥ ३.२३४.५२ ॥
इंद्रप्रस्थनिवासी युधिष्ठिराच्या परिवारात शेकडो हजार घोडे आणि दहा अयुत हत्ती होते.
3.234.53
एतदासीत्तदा राज्ञो यन्महीं पर्यपालयत् ।
येषां सङ्ख्याविधिं चैव प्रदिशामि शृणोमि च ॥ ३.२३४.५३ ॥
राजा पृथ्वीचे पालन करीत असता त्याच्याकडे हेच होते; त्यांच्या गणनेची पद्धत मी सांगतो आणि ऐकतो.
3.234.54
अन्तःपूराणां सर्वेषां भृत्यानां चैव सर्वशः ।
आगोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम् ॥ ३.२३४.५४ ॥
अंतःपुरातील सर्व स्त्रिया व सर्व सेवक, गुराख्यांपासून मेंढपाळांपर्यंत, यांचे केलेले व न केलेले सर्व कार्य तो जाणत असे.
3.234.55
सर्वं राज्ञः समुदयमायं च व्ययमेव च ।
एकाऽहंवेद्मि कल्याणि पाण्डवानां यशस्विनि ॥ ३.२३४.५५ ॥
हे कल्याणी, हे यशस्विनी, पांडवांच्या राजाचे सर्व उत्पन्न आणि खर्च मी एकटीच जाणते.
3.234.56
मयि सर्वं समासज्यकुटुम्बं भरतर्षभाः ।
उपासनरताः सर्वे घटयन्ति वरानने ॥ ३.२३४.५६ ॥
हे भरतश्रेष्ठांनो, हे सुमुखी, सर्व काही माझ्यावर सोपवून सेवेत रत झालेले सर्व कुटुंबीय कामे पार पाडतात.
3.234.57
तमहं भारमासक्तमनाधृष्यं दुरात्मभिः ।
सुखं सर्वंपरित्यज्यरात्र्यहानि घटामि वै ॥ ३.२३४.५७ ॥
दुष्टांकडून अजिंक्य अशा त्या भाराकडे मन लावून, सर्व सुखांचा त्याग करून मी रात्रंदिवस ते वाहते.
3.234.58
अधृष्यं वरुणस्येव निधिपूर्णमिवोदधिम् ।
एकाहं वेद्मि कोशं वै पतीनां धर्मचारिणाम् ॥ ३.२३४.५८ ॥
वरुणासारखे अजिंक्य, निधींनी भरलेल्या समुद्रासारखे, धर्माचरण करणाऱ्या पतींचा खजिना मी एकटीच जाणते.
3.234.59
अनिशायां निशायां च विहाय क्षुत्पिपासयोः ।
आराधयन्त्याः कौरव्यांस्तुल्या रात्रिरहश्च मे ॥ ३.२३४.५९ ॥
दिवस आणि रात्र यांत भूक-तहान सोडून कौरवांना संतुष्ट करणाऱ्या मला रात्र आणि दिवस सारखेच आहेत.
3.234.60
प्रथमं प्रतिबुध्यामि चरमं संविशामि च ।
नित्यकालमहं सत्ये एतत्संवननं मम ॥ ३.२३४.६० ॥
मी सर्वांत आधी जागते आणि सर्वांत शेवटी झोपी जाते; सदैव सत्यात स्थिर राहणे हे माझे हे व्रत आहे.
3.234.61
एतज्जानाम्यहं कर्तुं भर्तृसंवननं महत् ।
असत्स्त्रीणां समाचारं नाहं कुर्यां न कामये ॥ ३.२३४.६१ ॥
पतीप्रती असलेले हे महान आचरण मला माहीत आहे. दुष्ट स्त्रियांचे वर्तन मी करणार नाही आणि त्याची इच्छाही करणार नाही.
3.234.62
तच्छ्रुत्वा धर्मसहितं व्याहृतं कृष्णया तदा ।
उवाच सत्या सत्कृत्य पाञ्चालीं धर्मचारिणीं ॥ ३.२३४.६२ ॥
कृष्णेने बोललेले ते धर्मयुक्त वचन ऐकून, सत्याने धर्माचरण करणाऱ्या पांचालीचा सन्मान करून तिला म्हटले.
3.234.63
अभिपन्नाऽस्मि पाञ्चालि याज्ञसेनि क्षमस्व मे ।
कामकारः सखीनं हि सोपहासं प्रभाषितम् ॥ ३.२३४.६३ ॥
हे पांचाली, हे याज्ञसेनी, मी अपराधी आहे, मला क्षमा कर. सख्यांचे बोलणे स्वेच्छेने होते; विनोदाने बोललेले तेही तसेच.