મહાભારત · અધ્યાય 3.237
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.237.1
एवं वने वर्तमाना नराग्र्याः ।
शीतोष्णवातातपकर्शिताङ्गाः।
सरस्तदासाद्यवनं च पुण्यं ।
ततः परंकिमकुर्वन्त पार्थाः ॥ ३.२३७.१ ॥
આ રીતે વનમાં રહેતા નરશ્રેષ્ઠ પાંડવોનાં શરીર ઠંડી, ગરમી, પવન અને તડકાથી કૃશ થયાં. તે સરોવર અને પવિત્ર વનમાં પહોંચીને પાર્થોએ પછી શું કર્યું?
3.237.2
सरस्तदासाद्य तु पाण्डुपुत्रा ।
जनं समुत्सृज्य विधाय चेष्टम्।
वनानि रम्याण्यथ पर्वतांश्च ।
नदीप्रदेशांश्च तदा विचेरुः ॥ ३.२३७.२ ॥
તે સરોવર પર પહોંચીને પાંડુપુત્રોએ લોકોને છોડી દીધા અને પોતાનાં કાર્યો ગોઠવીને રમણીય વનો, પર્વતો અને નદીતટ પર વિચરણ કર્યું.
3.237.3
तथा वने तान्वसतः प्रवीरान् ।
स्वाध्यायवन्तश्च तपोधनाश्च।
अभ्याययुर्वेदविदः पुराणा-
स्तान्पूजयामासुरथो नराग्र्याः ॥ ३.२३७.३ ॥
આ રીતે વનમાં રહેતા તે વીરો પાસે સ્વાધ્યાયપરાયણ, તપોધન, વેદજ્ઞ એવા પ્રાચીન ઋષિઓ આવતા. નરશ્રેષ્ઠોએ તેમનું પૂજન કર્યું.
3.237.4
ततः कदाचित्कुशलः कथासु ।
विप्रोऽभ्यगच्छद्भुवि कौरवेयान्।
स तैः समेत्याथ यदृच्छयैव ।
वैचित्रवीर्यं नृपमभ्यगच्छत् ॥ ३.२३७.४ ॥
પછી એક વાર કથાઓમાં કુશળ એક બ્રાહ્મણ પૃથ્વી પર કૌરવો પાસે આવ્યા. તેમને મળીને સંયોગવશ વિચિત્રવીર્યના પુત્ર રાજા પાસે ગયા.
3.237.5
अथोपविष्टः प्रतिसत्कृतश्च ।
वृद्धेन राज्ञा कुरुसत्तमेन।
प्रचोदितः संकथयांबभूव ।
धर्मानिलेन्द्रप्रभवान्यमौ च ॥ ३.२३७.५ ॥
પછી બેસીને, વૃદ્ધ કુરુશ્રેષ્ઠ રાજા દ્વારા સત્કાર પામીને, તેમની પ્રેરણાથી તેમણે ધર્મ, વાયુ અને ઇન્દ્રથી ઉત્પન્ન થયેલાઓ તથા જોડિયા ભાઈઓની વાત કહેવી શરૂ કરી.
3.237.6
कृशांश्च वातातपकर्शिताङ्गान् ।
दुःखस्य चोग्रस् मुखे प्रपन्नान्।
तां चाप्यनाथामिव वीरनाथां ।
कृष्णां परिक्लेशगुणेन युक्ताम् ॥ ३.२३७.६ ॥
પવન અને તડકાથી સુકાયેલા શરીરવાળા, ભયંકર દુઃખના મુખમાં પડેલા (પાંડવોને), અને વીરો નાથ હોવા છતાં અનાથ જેવી કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)ને પણ, અતિ ક્લેશથી યુક્ત.
3.237.7
ततः कथास्तस्य निशम्य राजा ।
वैचित्रवीर्यः कृपयाऽभितप्तः।
वने तथा पार्थिवपुत्रपौत्रा-
ञ्श्रुत्वा तथा दुःखनदींप्रपन्नान् ॥ ३.२३७.७ ॥
ત્યારે તેની કથાઓ સાંભળીને વૈચિત્રવીર્ય રાજા (ધૃતરાષ્ટ્ર) કરુણાથી અત્યંત વ્યથિત થયા. વનમાં રાજપુત્રો અને પૌત્રો દુઃખની નદીમાં પડ્યા છે એ સાંભળીને.
3.237.8
प्रोवाच दैन्याभिहतान्तरात्मा ।
निश्वासवातोपहतस्तदानीम्।
वाचं कथंचित्स्थिरतामुपेत्य ।
तत्सर्वमात्मप्रभवं विचिन्त्य ॥ ३.२३७.८ ॥
દીનતાથી હણાયેલા અંતરાત્માવાળા (ધૃતરાષ્ટ્ર) એ ત્યારે નિસાસાના પવનથી ઘાયલ થઈને, જેમતેમ સ્થિરતા મેળવીને, પોતાનાથી જ ઉદ્ભવેલું એ સર્વ વિચારીને વચન કહ્યું.
3.237.9
कथंनु सत्यः शुचिरार्यवृत्तः ।
श्रेष्ठः सुतानां मम धर्मराजः।
अजातशत्रुः पृथिवीतले स्म ।
शेते पुरा राङ्कवकूटशायी ॥ ३.२३७.९ ॥
કેવી રીતે? સત્યવાદી, શુચિ, આર્યાચારી, મારા પુત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મરાજ, શત્રુહીન (યુધિષ્ઠિર) — જે પહેલાં રાંકવ ચર્મની શય્યામાં સૂતો હતો — તે હવે ભૂમિ પર કેમ સૂતો છે?
3.237.10
प्रबोध्यते मागधसूतपुत्रै-
र्नित्यं स्तुवद्भिः स्वयमिन्द्रकल्पः।
पतत्रिसङ्घैः स जघन्यरात्रे ।
प्रबोध्यते नूनमिलातलस्थः ॥ ३.२३७.१० ॥
માગધ અને સૂતપુત્રો નિત્ય સ્તુતિ કરીને જગાડતા, ઇન્દ્ર સમાન તે. હવે રાત્રિના છેલ્લા પહોરમાં પક્ષીઓનાં ટોળાં ચોક્કસ તેને જગાડતાં હશે, ભૂમિ પર પડેલો.
3.237.11
कथंनु वातातपकर्शिताङ्गो ।
वृकोदरः कोपपरिप्लुताङ्गः।
शेते पृथिव्यामतथोचिताङ्गः ।
कृष्णासमक्षं वसुधातलस्थः ॥ ३.२३७.११ ॥
પવન અને તડકાથી કૃશ અંગો ધરાવતો, ક્રોધથી વ્યાપ્ત અંગો ધરાવતો વૃકોદર, એ સ્થિતિને અયોગ્ય અંગો સાથે, કૃષ્ણાની સામે ભૂમિ પર કેવી રીતે સૂતો છે?
3.237.12
तथाऽर्जुनः सुकुमारो मनस्वी ।
वशे स्थितो धर्मसुतस्य राज्ञः।
विदूयमानैरिव सर्वगात्रै-
र्ध्रुवं न शेते वसतीरमर्षात् ॥ ३.२३७.१२ ॥
એ જ રીતે સુકુમાર અને મનસ્વી અર્જુન ધર્મપુત્ર રાજાના વશમાં રહે છે; પરંતુ તેના બધા અંગો જાણે પીડાતા હોય તેમ, ખરેખર ક્રોધથી તે પોતાના નિવાસમાં સૂતો નથી.
3.237.13
यमौ च कृष्णां च युधिष्ठिरं च ।
भीमं च दृष्ट्वा सुखविप्रयुक्तान्।
विनिःश्वसन्सर्प इवोग्रतेजा ।
ध्रुवं न शेते वसतीरमर्षात् ॥ ३.२३७.१३ ॥
યમળોને, કૃષ્ણાને, યુધિષ્ઠિરને અને ભીમને સુખથી વંચિત જોઈને, ઉગ્ર તેજવાળો તે સાપની જેમ નિસાસા નાખતો, ખરેખર ક્રોધથી પોતાના નિવાસમાં સૂતો નથી.
3.237.14
तथा यमौ चाप्यसुखौ सुखार्हौ ।
समृद्धरीपावमरौ दिवीव।
प्रजागरस्थौ ध्रुवमप्रशान्तौ ।
क्रोधेन सत्येन च वार्यमाणौ ॥ ३.२३७.१४ ॥
તેવી જ રીતે યમળ એ બન્ને પણ દુઃખી છે, સુખને યોગ્ય છતાં. શત્રુઓ સમૃદ્ધ છે અને સ્વર્ગમાં દેવો જેવા છે. ખરેખર જાગતા, અશાંત, ક્રોધ અને સત્યથી રોકાયેલા એ બન્ને છે.
3.237.15
समीरणेनाथ समो बलेन ।
समीरणस्यैवसुतो बलीयान्।
स धर्मपासेन सितोऽग्रजेन ।
ध्रुवं विनिःश्वस्य सहत्यमर्षम् ॥ ३.२३७.१५ ॥
પછી વાયુ સમાન બળવાળો, વાયુદેવનો જ પુત્ર એ બળવાન, ધર્મપાશથી બંધાયેલો, મોટા ભાઈથી બંધાયેલો, ખરેખર નિસાસા નાખતો ક્રોધ સહન કરે છે.
3.237.16
स चापिभूमौ परिवर्तमानो ।
वधं सुतानां मम काङ्क्षमाणः।
सत्येन धर्मेण च वार्यमाणः ।
कालंप्रतीक्षत्यधिको रणेऽन्यैः ॥ ३.२३७.१६ ॥
તે જમીન પર આળોટતો, મારા પુત્રોના વધની ઇચ્છા રાખતો, સત્ય અને ધર્મથી રોકાયેલો હોવા છતાં, યુદ્ધમાં અન્ય કરતાં શ્રેષ્ઠ થવા સમયની રાહ જુએ છે.
3.237.17
अजातशत्रौ तु जिते निकृत्या ।
दुःशासनो यत्परुषाण्यवोचत्।
तानि प्रविष्टानि वृकोदराङ्गं ।
दहन्ति कक्षाग्निरिवेन्धनानि ॥ ३.२३७.१७ ॥
અજાતશત્રુ છેતરપિંડીથી હાર્યા ત્યારે દુઃશાસને જે કઠોર વચનો કહ્યાં, તે ભીમના શરીરમાં પ્રવેશીને જંગલની આગ લાકડાંને બાળે તેમ તેને બાળે છે.
3.237.18
न पापकं ध्यास्यति धर्मपुत्रो ।
धनंजयश्चाप्यनुवर्त्स्यते तम्।
अरण्यवासेन विवर्धते तु ।
भीमस्य कोपोऽग्निरिवानिलेन ॥ ३.२३७.१८ ॥
ધર્મપુત્ર પાપ વિચારશે નહીં; ધનંજય પણ તેમને અનુસરશે. પરંતુ વનવાસથી ભીમનો ક્રોધ પવનથી અગ્નિ વધે તેમ વધે છે.
3.237.19
स तेन कोपेन विदीर्यमाणः ।
करं करेणाभिनिपीड्यवीरः।
विनिःश्वसत्युष्णमतीव घोरं ।
दहन्निवेमां मम पुत्रसेनाम् ॥ ३.२३७.१९ ॥
તે ક્રોધથી ફાટી રહેલો એ વીર હાથને હાથથી દબાવી અત્યંત ગરમ અને ભયંકર શ્વાસ છોડે છે, જાણે મારી આ પુત્રસેનાને બાળી નાખશે.
3.237.20
गाण्डीवधन्वा च वृकोदरश्च ।
संरम्भिणावन्तककालकल्पौ।
न शेषयेतां युधि शत्रुसेनां ।
शरान्किरन्तावनिप्रकाशान् ॥ ३.२३७.२० ॥
ગાંડીવ ધનુષ્ય ધારણ કરનાર અર્જુન અને વૃકોદર, ક્રોધથી ભરેલા, યમ અને કાળ સમાન; યુદ્ધમાં શત્રુસેનાને બાકી નહીં રાખે; પૃથ્વી સમાન વિશાળ બાણોની વર્ષા કરશે.
3.237.21
दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रो ।
दुःशासनश्चापि सुमन्दचेताः।
मधु प्रपश्यन्ति न तु प्रपातं ।
वृकोदरं चैव धनंजयं च ॥ ३.२३७.२१ ॥
દુર્યોધન, શકુનિ, સૂતપુત્ર અને દુઃશાસન પણ અતિ મંદબુદ્ધિ છે. તેઓ મધ (મીઠો લાભ) જુએ છે, પતન જોતા નથી; વૃકોદર અને ધનંજયને પણ તેઓ જોતા નથી.
3.237.22
शुभाशुभं कर्म नरोहि कृत्वा ।
प्रतीक्षतेचेत्स फलंविपाके।
सतेन युज्यत्यवशः फलेन ।
मोक्षः कथं स्यात्पुरुषस्य तस्मात् ॥ ३.२३७.२२ ॥
મનુષ્ય શુભ કે અશુભ કર્મ કરીને, તેના પરિપાક સમયે ફળની પ્રતીક્ષા કરે, તો તે અવશ થઈને તે ફળ સાથે જોડાય છે. તો મનુષ્યનો મોક્ષ કેવી રીતે થાય?
3.237.23
क्षेत्रे सुकृष्टे ह्युपिते च बीजे ।
देवेच वर्षत्यृतुकालयुक्तम्।
न स्यात्फलंतस्य कुतः प्रसिद्धि-
रन्यत्रदैवादिति नास्ति हेतुः ॥ ३.२३७.२३ ॥
સારી રીતે ખેડેલા ખેતરમાં વાવેલા બીજને, ઋતુકાળે દેવ (વરસાદ) વરસે છતાં ફળ ન આવે, તો દૈવ સિવાય તેની સિદ્ધિ કેવી રીતે થાય? બીજું કોઈ કારણ નથી.
3.237.24
कृतं मताक्षेण यथा न साधु ।
साधुप्रवृत्तेन च पाण्डवेन।
मया च दुष्पुत्रवशानुगेन ।
कृतः कुरूणामयमन्तकालः ॥ ३.२३७.२४ ॥
પાસાની દૃષ્ટિવાળાએ (જુગારીએ) કરેલું સારું નહોતું; સાધુ આચરણવાળા પાંડવે, અને દુષ્ટ પુત્રોને વશ થઈ ચાલનાર મેં, કુરુઓ માટે આ અંતકાળ રચ્યો.
3.237.25
ध्रुवं प्रशाम्यत्यसमीरितोऽग्नि-
र्ध्रुवं प्रजास्यत्युत गर्भिणी या।
ध्रुवं दिनादौ रजनीप्रणाश-
स्तथा क्षपादौ च दिनप्रणाशः ॥ ३.२३७.२५ ॥
ફૂંક વિના પ્રગટેલો અગ્નિ ચોક્કસ શમી જાય છે; જે ગર્ભવતી છે તે ચોક્કસ પ્રસવે છે; દિવસના આરંભે રાત્રિનો નાશ ચોક્કસ છે, અને રાત્રિના આરંભે દિવસનો નાશ પણ તેવો જ.
3.237.26
कृतेच कस्मान्न परेच कुर्यु-
र्दत्ते च दद्युः पुरुषाः कथंस्वित्।
प्राप्यार्थकालं च भवेदनर्थः ।
कथंचन स्यादितितत्कुतः स्यात् ॥ ३.२३७.२६ ॥
કરાયેલું કર્મ બીજાઓ કેમ ન કરે? દાન અપાયા પછી માણસો ફરી કેવી રીતે આપે? પ્રયોજનનો સમય આવે ત્યારે નુકસાન કેવી રીતે થાય? તે કેવી રીતે થાય અને ક્યાંથી આવે?
3.237.27
कथं न भिद्येत न च स्रवेत ।
न च प्रसिच्येदितिरक्षितव्यम्।
अरक्ष्यमाणं शतधा प्रकीर्ये-
द्भ्रुवं न नाशोऽस्ति कृतस्य लोके ॥ ३.२३७.२७ ॥
આ કેવી રીતે ન તૂટે, ન ઝરે અને ન છલકાય? તેથી તેનું રક્ષણ કરવું જોઈએ. અરક્ષિત રહે તો તે સો પ્રકારે વિખેરાઈ જશે. જગતમાં કરેલા કર્મનો નાશ નથી, એ નિશ્ચિત છે.
3.237.28
गतो ह्यरण्यादपिशक्रलोकं ।
धनंजयः पशय्त वीर्यमस्य।
अस्त्राणि दिव्यानि चतुर्विधानि ।
ज्ञात्वा पुनर्लोकमिमं प्रपन्नः ॥ ३.२३७.२८ ॥
જંગલમાંથી જ ધનંજય ઇન્દ્રલોકમાં ગયા હતા. તેમનું પરાક્રમ જુઓ. ચાર પ્રકારનાં દિવ્ય અસ્ત્રો જાણીને તેઓ ફરી આ લોકમાં પાછા ફર્યા.
3.237.29
स्वर्गं हि गत्वा सशरीर एव ।
को मानुषः पुनरागन्तुमिच्छेत्।
अन्यत्रकालोपहताननेका-
न्समीक्षमाणस्तुकुरून्मुमूर्षून् ॥ ३.२३७.२९ ॥
શરીર સહિત સ્વર્ગમાં ગયા પછી કયો માણસ ફરી આવવા ઇચ્છે? પરંતુ કાળથી હણાયેલા, મૃત્યુ ઇચ્છતા અનેક કુરુઓને જોતાં (તે પાછા ફર્યા).
3.237.30
धनुर्ग्राहश्चार्जुनः सव्यसाची ।
धनुश्च तद्गाण्डिवं भीमवेगम्।
अस्त्राणि दिव्यानि च तानि तस्य ।
त्रयस्य तेजः प्रसहेत कोऽत्र ॥ ३.२३७.३० ॥
ધનુર્ધર અર્જુન, સવ્યસાચી, તે ભયંકર વેગવાળું ગાંડીવ ધનુષ, તેમનાં દિવ્ય અસ્ત્રો — આ ત્રણેનું તેજ અહીં કોણ સહન કરી શકે?
3.237.31
निशम्य तद्वचनं पार्थिवस्य ।
दुर्योधनं रहिते सौबलोऽथ।
अबोधयत्कर्णमुपेत्य सर्वं ।
स चाप्यहृष्टोऽभवदल्पचेताः ॥ ३.२३७.३१ ॥
રાજાનાં એ વચનો સાંભળીને સૌબલ (શકુનિ) પછી એકાંતમાં દુર્યોધન પાસે જઈને કર્ણને બધું સમજાવ્યું. પણ તે પણ પ્રસન્ન થયો નહીં, કારણ કે તેનું ચિત્ત અલ્પ હતું.