Mahābhārata · Adhyāya 3.237
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.237.1
एवं वने वर्तमाना नराग्र्याः ।
शीतोष्णवातातपकर्शिताङ्गाः।
सरस्तदासाद्यवनं च पुण्यं ।
ततः परंकिमकुर्वन्त पार्थाः ॥ ३.२३७.१ ॥
Demikianlah para Pāṇḍava, yang terbaik di antara manusia, tinggal di hutan dengan tubuh yang lelah oleh dingin, panas, angin dan terik matahari. Setelah tiba di danau dan hutan suci itu, apa yang selanjutnya dilakukan para putra Pṛthā?
3.237.2
सरस्तदासाद्य तु पाण्डुपुत्रा ।
जनं समुत्सृज्य विधाय चेष्टम्।
वनानि रम्याण्यथ पर्वतांश्च ।
नदीप्रदेशांश्च तदा विचेरुः ॥ ३.२३७.२ ॥
Setelah tiba di danau itu, para putra Pāṇḍu meninggalkan orang-orang, mengatur urusan mereka, lalu mengembara di hutan-hutan yang indah, pegunungan, dan wilayah sungai.
3.237.3
तथा वने तान्वसतः प्रवीरान् ।
स्वाध्यायवन्तश्च तपोधनाश्च।
अभ्याययुर्वेदविदः पुराणा-
स्तान्पूजयामासुरथो नराग्र्याः ॥ ३.२३७.३ ॥
Demikianlah, ketika para pahlawan gagah itu tinggal di hutan, datang kepada mereka para resi kuno yang tekun mempelajari Veda, kaya akan tapa, dan menguasai Veda, dan yang terbaik di antara manusia memuliakan mereka.
3.237.4
ततः कदाचित्कुशलः कथासु ।
विप्रोऽभ्यगच्छद्भुवि कौरवेयान्।
स तैः समेत्याथ यदृच्छयैव ।
वैचित्रवीर्यं नृपमभ्यगच्छत् ॥ ३.२३७.४ ॥
Kemudian suatu ketika, seorang brahmana yang mahir dalam kisah datang kepada para Kaurava di bumi; setelah bertemu mereka, ia secara kebetulan pergi menemui raja, putra Vicitravīrya.
3.237.5
अथोपविष्टः प्रतिसत्कृतश्च ।
वृद्धेन राज्ञा कुरुसत्तमेन।
प्रचोदितः संकथयांबभूव ।
धर्मानिलेन्द्रप्रभवान्यमौ च ॥ ३.२३७.५ ॥
Kemudian ia duduk, dihormati oleh raja tua, yang terbaik di antara Kuru, dan atas dorongannya ia mulai bercerita tentang putra-putra yang lahir dari Dharma, Vāyu dan Indra, serta si kembar.
3.237.6
कृशांश्च वातातपकर्शिताङ्गान् ।
दुःखस्य चोग्रस् मुखे प्रपन्नान्।
तां चाप्यनाथामिव वीरनाथां ।
कृष्णां परिक्लेशगुणेन युक्ताम् ॥ ३.२३७.६ ॥
Ia melihat mereka kurus, tubuh mereka lelah oleh angin dan terik matahari, jatuh ke dalam mulut duka yang dahsyat, dan Kṛṣṇā, seolah tanpa pelindung meski para pahlawan adalah pelindungnya, dipenuhi kesengsaraan yang amat berat.
3.237.7
ततः कथास्तस्य निशम्य राजा ।
वैचित्रवीर्यः कृपयाऽभितप्तः।
वने तथा पार्थिवपुत्रपौत्रा-
ञ्श्रुत्वा तथा दुःखनदींप्रपन्नान् ॥ ३.२३७.७ ॥
Kemudian, setelah mendengar kisahnya, Raja Vaicitravīrya (Dhṛtarāṣṭra), sangat tersiksa oleh belas kasihan, juga setelah mendengar tentang putra-putra dan cucu-cucu raja di hutan yang jatuh ke sungai duka.
3.237.8
प्रोवाच दैन्याभिहतान्तरात्मा ।
निश्वासवातोपहतस्तदानीम्।
वाचं कथंचित्स्थिरतामुपेत्य ।
तत्सर्वमात्मप्रभवं विचिन्त्य ॥ ३.२३७.८ ॥
Ia berbicara, batinnya terpukul oleh kesedihan, saat itu terguncang oleh angin desahan; setelah entah bagaimana memperoleh keteguhan kembali, dan merenungkan semua itu yang timbul dari dirinya sendiri.
3.237.9
कथंनु सत्यः शुचिरार्यवृत्तः ।
श्रेष्ठः सुतानां मम धर्मराजः।
अजातशत्रुः पृथिवीतले स्म ।
शेते पुरा राङ्कवकूटशायी ॥ ३.२३७.९ ॥
Bagaimana bisa Dharmarāja (Yudhiṣṭhira), yang jujur, suci, berperilaku mulia, terbaik di antara putra-putraku, tanpa musuh, yang dahulu tidur di atas ranjang kulit rāṅkava, kini berbaring di atas tanah?
3.237.10
प्रबोध्यते मागधसूतपुत्रै-
र्नित्यं स्तुवद्भिः स्वयमिन्द्रकल्पः।
पतत्रिसङ्घैः स जघन्यरात्रे ।
प्रबोध्यते नूनमिलातलस्थः ॥ ३.२३७.१० ॥
Setiap hari ia dibangunkan oleh para penyanyi pujian, putra-putra Māgadha dan sūta, dirinya setara dengan Indra; kini, pada jaga terakhir malam, pastilah ia dibangunkan oleh kawanan burung, terbaring di atas tanah.
3.237.11
कथंनु वातातपकर्शिताङ्गो ।
वृकोदरः कोपपरिप्लुताङ्गः।
शेते पृथिव्यामतथोचिताङ्गः ।
कृष्णासमक्षं वसुधातलस्थः ॥ ३.२३७.११ ॥
Bagaimana Vṛkodara terbaring di tanah, anggota tubuhnya layu oleh angin dan panas, anggota tubuhnya diliputi amarah, anggota tubuh yang tidak layak untuk keadaan demikian, berbaring di tanah di hadapan Kṛṣṇā?
3.237.12
तथाऽर्जुनः सुकुमारो मनस्वी ।
वशे स्थितो धर्मसुतस्य राज्ञः।
विदूयमानैरिव सर्वगात्रै-
र्ध्रुवं न शेते वसतीरमर्षात् ॥ ३.२३७.१२ ॥
Demikian pula Arjuna, yang lembut dan berjiwa luhur, tetap berada di bawah kendali raja, putra Dharma; namun seolah seluruh anggota tubuhnya tersiksa, tentu karena amarah ia tidak tidur di tempat tinggalnya.
3.237.13
यमौ च कृष्णां च युधिष्ठिरं च ।
भीमं च दृष्ट्वा सुखविप्रयुक्तान्।
विनिःश्वसन्सर्प इवोग्रतेजा ।
ध्रुवं न शेते वसतीरमर्षात् ॥ ३.२३७.१३ ॥
Melihat si kembar, Kṛṣṇā, Yudhiṣṭhira dan Bhīma kehilangan kebahagiaan, ia yang bercahaya dahsyat, menghela napas seperti ular, tentu karena amarah tidak tidur di tempat tinggalnya.
3.237.14
तथा यमौ चाप्यसुखौ सुखार्हौ ।
समृद्धरीपावमरौ दिवीव।
प्रजागरस्थौ ध्रुवमप्रशान्तौ ।
क्रोधेन सत्येन च वार्यमाणौ ॥ ३.२३७.१४ ॥
Demikian pula si kembar, tidak bahagia meski layak mendapat kebahagiaan; musuh-musuh menjadi kaya dan seperti para dewa di surga. Tentu kedua orang itu terjaga, gelisah, tertahan oleh amarah dan oleh kebenaran.
3.237.15
समीरणेनाथ समो बलेन ।
समीरणस्यैवसुतो बलीयान्।
स धर्मपासेन सितोऽग्रजेन ।
ध्रुवं विनिःश्वस्य सहत्यमर्षम् ॥ ३.२३७.१५ ॥
Kemudian ia, yang sebanding dengan angin dalam kekuatan, putra dewa angin sendiri, yang lebih perkasa, terikat jerat Dharma, terikat oleh kakaknya, tentu menghela napas dalam-dalam dan menahan amarah.
3.237.16
स चापिभूमौ परिवर्तमानो ।
वधं सुतानां मम काङ्क्षमाणः।
सत्येन धर्मेण च वार्यमाणः ।
कालंप्रतीक्षत्यधिको रणेऽन्यैः ॥ ३.२३७.१६ ॥
Dia, berguling di tanah, menginginkan kematian putra-putraku, meski ditahan oleh kebenaran dan dharma, menunggu waktu untuk mengungguli yang lain dalam pertempuran.
3.237.17
अजातशत्रौ तु जिते निकृत्या ।
दुःशासनो यत्परुषाण्यवोचत्।
तानि प्रविष्टानि वृकोदराङ्गं ।
दहन्ति कक्षाग्निरिवेन्धनानि ॥ ३.२३७.१७ ॥
Ketika Ajātaśatru dikalahkan dengan tipu daya, kata-kata kasar yang diucapkan Duḥśāsana masuk ke tubuh Bhīma dan membakarnya seperti api hutan membakar kayu bakar.
3.237.18
न पापकं ध्यास्यति धर्मपुत्रो ।
धनंजयश्चाप्यनुवर्त्स्यते तम्।
अरण्यवासेन विवर्धते तु ।
भीमस्य कोपोऽग्निरिवानिलेन ॥ ३.२३७.१८ ॥
Putra Dharma tidak akan berpikir jahat, dan Dhanaṃjaya juga akan mengikutinya; namun karena pengasingan di hutan, amarah Bhīma tumbuh seperti api yang berkobar oleh angin.
3.237.19
स तेन कोपेन विदीर्यमाणः ।
करं करेणाभिनिपीड्यवीरः।
विनिःश्वसत्युष्णमतीव घोरं ।
दहन्निवेमां मम पुत्रसेनाम् ॥ ३.२३७.१९ ॥
Terkoyak oleh amarah itu, sang pahlawan menekan tangan dengan tangan dan menghembuskan napas yang sangat panas dan mengerikan, seakan hendak membakar pasukan putra-putraku ini.
3.237.20
गाण्डीवधन्वा च वृकोदरश्च ।
संरम्भिणावन्तककालकल्पौ।
न शेषयेतां युधि शत्रुसेनां ।
शरान्किरन्तावनिप्रकाशान् ॥ ३.२३७.२० ॥
Arjuna pemegang busur Gāṇḍīva dan Vṛkodara, keduanya murka seperti Kematian dan Waktu, tidak akan menyisakan pasukan musuh dalam pertempuran, menghamburkan anak panah yang seakan menutupi bumi.
3.237.21
दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रो ।
दुःशासनश्चापि सुमन्दचेताः।
मधु प्रपश्यन्ति न तु प्रपातं ।
वृकोदरं चैव धनंजयं च ॥ ३.२३७.२१ ॥
Duryodhana, Śakuni, putra kusir kereta (Karṇa), dan Duḥśāsana juga berpikiran sangat bodoh. Mereka melihat madu, tetapi tidak melihat kejatuhan; mereka tidak melihat Vṛkodara maupun Dhanaṃjaya.
3.237.22
शुभाशुभं कर्म नरोहि कृत्वा ।
प्रतीक्षतेचेत्स फलंविपाके।
सतेन युज्यत्यवशः फलेन ।
मोक्षः कथं स्यात्पुरुषस्य तस्मात् ॥ ३.२३७.२२ ॥
Jika seseorang, setelah melakukan perbuatan baik atau buruk, menanti buahnya ketika masak, ia terikat tanpa daya pada buah itu. Lalu bagaimana manusia dapat mencapai pembebasan?
3.237.23
क्षेत्रे सुकृष्टे ह्युपिते च बीजे ।
देवेच वर्षत्यृतुकालयुक्तम्।
न स्यात्फलंतस्य कुतः प्रसिद्धि-
रन्यत्रदैवादिति नास्ति हेतुः ॥ ३.२३७.२३ ॥
Benih yang ditabur di ladang yang dibajak dengan baik, dan hujan (dewa) turun pada musimnya, namun tidak berbuah: selain takdir, dari mana datangnya keberhasilannya? Tidak ada sebab lain.
3.237.24
कृतं मताक्षेण यथा न साधु ।
साधुप्रवृत्तेन च पाण्डवेन।
मया च दुष्पुत्रवशानुगेन ।
कृतः कुरूणामयमन्तकालः ॥ ३.२३७.२४ ॥
Apa yang dilakukan oleh si mata dadu tidaklah baik; dan aku, mengikuti kehendak putra-putraku yang jahat, serta Pāṇḍava yang berperilaku benar, telah menjadikan saat kematian ini bagi para Kuru.
3.237.25
ध्रुवं प्रशाम्यत्यसमीरितोऽग्नि-
र्ध्रुवं प्रजास्यत्युत गर्भिणी या।
ध्रुवं दिनादौ रजनीप्रणाश-
स्तथा क्षपादौ च दिनप्रणाशः ॥ ३.२३७.२५ ॥
Api yang tidak ditiup pasti padam; wanita yang hamil pasti melahirkan; pada awal siang lenyapnya malam itu pasti, dan demikian pula pada awal malam lenyapnya siang.
3.237.26
कृतेच कस्मान्न परेच कुर्यु-
र्दत्ते च दद्युः पुरुषाः कथंस्वित्।
प्राप्यार्थकालं च भवेदनर्थः ।
कथंचन स्यादितितत्कुतः स्यात् ॥ ३.२३७.२६ ॥
Mengapa orang lain tidak melakukan apa yang telah dilakukan? Dan setelah persembahan diberikan, bagaimana orang akan memberi lagi? Ketika tiba waktu tujuan, bagaimana kerugian bisa terjadi? Bagaimana hal itu terjadi, dan dari mana datangnya?
3.237.27
कथं न भिद्येत न च स्रवेत ।
न च प्रसिच्येदितिरक्षितव्यम्।
अरक्ष्यमाणं शतधा प्रकीर्ये-
द्भ्रुवं न नाशोऽस्ति कृतस्य लोके ॥ ३.२३७.२७ ॥
Bagaimana ini tidak pecah, tidak bocor, dan tidak tumpah? Karena itu ia harus dijaga. Jika tidak dijaga, ia akan tercerai-berai dalam seratus cara. Tentu tidak ada kehancuran bagi yang telah dilakukan di dunia.
3.237.28
गतो ह्यरण्यादपिशक्रलोकं ।
धनंजयः पशय्त वीर्यमस्य।
अस्त्राणि दिव्यानि चतुर्विधानि ।
ज्ञात्वा पुनर्लोकमिमं प्रपन्नः ॥ ३.२३७.२८ ॥
Sesungguhnya Dhanaṃjaya pergi dari hutan hingga ke dunia Indra. Lihatlah keperkasaannya. Setelah mempelajari senjata-senjata ilahi dari empat jenis, ia kembali lagi ke dunia ini.
3.237.29
स्वर्गं हि गत्वा सशरीर एव ।
को मानुषः पुनरागन्तुमिच्छेत्।
अन्यत्रकालोपहताननेका-
न्समीक्षमाणस्तुकुरून्मुमूर्षून् ॥ ३.२३७.२९ ॥
Siapakah manusia yang, setelah pergi ke surga dengan jasadnya, ingin kembali lagi? Namun, memandang banyak Kuru yang dihantam waktu, yang ingin mati, ia pun kembali.
3.237.30
धनुर्ग्राहश्चार्जुनः सव्यसाची ।
धनुश्च तद्गाण्डिवं भीमवेगम्।
अस्त्राणि दिव्यानि च तानि तस्य ।
त्रयस्य तेजः प्रसहेत कोऽत्र ॥ ३.२३७.३० ॥
Arjuna sang pemanah, pemanah tangan kiri, busur Gāṇḍīva yang berkecepatan dahsyat, dan senjata-senjata ilahinya — siapa di sini yang sanggup menahan kekuatan ketiganya?
3.237.31
निशम्य तद्वचनं पार्थिवस्य ।
दुर्योधनं रहिते सौबलोऽथ।
अबोधयत्कर्णमुपेत्य सर्वं ।
स चाप्यहृष्टोऽभवदल्पचेताः ॥ ३.२३७.३१ ॥
Setelah mendengar kata-kata raja itu, Saubala kemudian secara pribadi menemui Duryodhana dan menjelaskan semuanya kepada Karṇa. Namun ia pun tidak bergembira, karena pikirannya picik.