ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.237
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.237.1
एवं वने वर्तमाना नराग्र्याः ।
शीतोष्णवातातपकर्शिताङ्गाः।
सरस्तदासाद्यवनं च पुण्यं ।
ततः परंकिमकुर्वन्त पार्थाः ॥ ३.२३७.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਠੰਢ, ਗਰਮੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਨ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾਰਥਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਕੀ ਕੀਤਾ?
3.237.2
सरस्तदासाद्य तु पाण्डुपुत्रा ।
जनं समुत्सृज्य विधाय चेष्टम्।
वनानि रम्याण्यथ पर्वतांश्च ।
नदीप्रदेशांश्च तदा विचेरुः ॥ ३.२३७.२ ॥
ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਠੀਕ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਸੁੰਦਰ ਵਨਾਂ, ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀ-ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ।
3.237.3
तथा वने तान्वसतः प्रवीरान् ।
स्वाध्यायवन्तश्च तपोधनाश्च।
अभ्याययुर्वेदविदः पुराणा-
स्तान्पूजयामासुरथो नराग्र्याः ॥ ३.२३७.३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਕੋਲ ਸਵਾਧਿਆਏ-ਪਰਾਇਣ, ਤਪੋਧਨ, ਵੇਦਜ੍ਞ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
3.237.4
ततः कदाचित्कुशलः कथासु ।
विप्रोऽभ्यगच्छद्भुवि कौरवेयान्।
स तैः समेत्याथ यदृच्छयैव ।
वैचित्रवीर्यं नृपमभ्यगच्छत् ॥ ३.२३७.४ ॥
ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
3.237.5
अथोपविष्टः प्रतिसत्कृतश्च ।
वृद्धेन राज्ञा कुरुसत्तमेन।
प्रचोदितः संकथयांबभूव ।
धर्मानिलेन्द्रप्रभवान्यमौ च ॥ ३.२३७.५ ॥
ਫਿਰ ਬੈਠ ਕੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਧਰਮ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
3.237.6
कृशांश्च वातातपकर्शिताङ्गान् ।
दुःखस्य चोग्रस् मुखे प्रपन्नान्।
तां चाप्यनाथामिव वीरनाथां ।
कृष्णां परिक्लेशगुणेन युक्ताम् ॥ ३.२३७.६ ॥
ਹਵਾ ਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਏ (ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ), ਅਤੇ ਵੀਰ ਨਾਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਨੂੰ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ।
3.237.7
ततः कथास्तस्य निशम्य राजा ।
वैचित्रवीर्यः कृपयाऽभितप्तः।
वने तथा पार्थिवपुत्रपौत्रा-
ञ्श्रुत्वा तथा दुःखनदींप्रपन्नान् ॥ ३.२३७.७ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਚਿੱਤ੍ਰਵੀਰਯ ਰਾਜਾ (ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ) ਤਰਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੁਣ ਕੇ।
3.237.8
प्रोवाच दैन्याभिहतान्तरात्मा ।
निश्वासवातोपहतस्तदानीम्।
वाचं कथंचित्स्थिरतामुपेत्य ।
तत्सर्वमात्मप्रभवं विचिन्त्य ॥ ३.२३७.८ ॥
ਦੀਨਤਾ ਨਾਲ ਹਤਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਾਲਾ (ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ), ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਾਹਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰਤਾ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜੇ ਉਸ ਸਭ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
3.237.9
कथंनु सत्यः शुचिरार्यवृत्तः ।
श्रेष्ठः सुतानां मम धर्मराजः।
अजातशत्रुः पृथिवीतले स्म ।
शेते पुरा राङ्कवकूटशायी ॥ ३.२३७.९ ॥
ਕਿਵੇਂ? ਸੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਆਰਿਆ-ਆਚਾਰ ਵਾਲਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਧਰਮਰਾਜ, ਵੈਰੀ-ਰਹਿਤ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) — ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਂਕਵ ਖਲ ਦੀ ਸੇਜ ਤੇ ਸੌਂਦਾ ਸੀ — ਉਹ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ?
3.237.10
प्रबोध्यते मागधसूतपुत्रै-
र्नित्यं स्तुवद्भिः स्वयमिन्द्रकल्पः।
पतत्रिसङ्घैः स जघन्यरात्रे ।
प्रबोध्यते नूनमिलातलस्थः ॥ ३.२३७.१० ॥
ਮਾਗਧ ਅਤੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ ਰੋਜ਼ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਉਹ। ਹੁਣ ਰਾਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਜ਼ਰੂਰ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ।
3.237.11
कथंनु वातातपकर्शिताङ्गो ।
वृकोदरः कोपपरिप्लुताङ्गः।
शेते पृथिव्यामतथोचिताङ्गः ।
कृष्णासमक्षं वसुधातलस्थः ॥ ३.२३७.११ ॥
ਹਵਾ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਕਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ? ਉਸ ਹਾਲਤ ਦੇ ਅਯੋਗ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
3.237.12
तथाऽर्जुनः सुकुमारो मनस्वी ।
वशे स्थितो धर्मसुतस्य राज्ञः।
विदूयमानैरिव सर्वगात्रै-
र्ध्रुवं न शेते वसतीरमर्षात् ॥ ३.२३७.१२ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਮਨਸਵੀ ਅਰਜੁਨ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਜਿਵੇਂ ਪੀੜਤ ਹੋਣ, ਯਕੀਨਨ ਗੁੱਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦਾ।
3.237.13
यमौ च कृष्णां च युधिष्ठिरं च ।
भीमं च दृष्ट्वा सुखविप्रयुक्तान्।
विनिःश्वसन्सर्प इवोग्रतेजा ।
ध्रुवं न शेते वसतीरमर्षात् ॥ ३.२३७.१३ ॥
ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਯੁਧਿਸ਼ਟਿਰ ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਸੁਖੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਗਰ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਹਾਉਕੇ ਭਰਦਾ, ਯਕੀਨਨ ਗੁੱਸੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦਾ।
3.237.14
तथा यमौ चाप्यसुखौ सुखार्हौ ।
समृद्धरीपावमरौ दिवीव।
प्रजागरस्थौ ध्रुवमप्रशान्तौ ।
क्रोधेन सत्येन च वार्यमाणौ ॥ ३.२३७.१४ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ। ਵੈਰੀ ਧਨਵਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਯਕੀਨਨ ਜਾਗਦੇ, ਅਸ਼ਾਂਤ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹਨ।
3.237.15
समीरणेनाथ समो बलेन ।
समीरणस्यैवसुतो बलीयान्।
स धर्मपासेन सितोऽग्रजेन ।
ध्रुवं विनिःश्वस्य सहत्यमर्षम् ॥ ३.२३७.१५ ॥
ਫਿਰ ਹਵਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਵਾਯੂਦੇਵ ਦਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਬਲਵਾਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਬੱਝਾ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਯਕੀਨਨ ਹਾਉਕੇ ਭਰਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ।
3.237.16
स चापिभूमौ परिवर्तमानो ।
वधं सुतानां मम काङ्क्षमाणः।
सत्येन धर्मेण च वार्यमाणः ।
कालंप्रतीक्षत्यधिको रणेऽन्यैः ॥ ३.२३७.१६ ॥
ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਟਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.237.17
अजातशत्रौ तु जिते निकृत्या ।
दुःशासनो यत्परुषाण्यवोचत्।
तानि प्रविष्टानि वृकोदराङ्गं ।
दहन्ति कक्षाग्निरिवेन्धनानि ॥ ३.२३७.१७ ॥
ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ ਦੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਹਾਰਨ ਤੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਜੋ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਹ ਭੀਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹਨ।
3.237.18
न पापकं ध्यास्यति धर्मपुत्रो ।
धनंजयश्चाप्यनुवर्त्स्यते तम्।
अरण्यवासेन विवर्धते तु ।
भीमस्य कोपोऽग्निरिवानिलेन ॥ ३.२३७.१८ ॥
ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਗੇ; ਧਨੰਜਯ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣਗੇ। ਪਰ ਬਨਵਾਸ ਨਾਲ ਭੀਮ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਹਵਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ।
3.237.19
स तेन कोपेन विदीर्यमाणः ।
करं करेणाभिनिपीड्यवीरः।
विनिःश्वसत्युष्णमतीव घोरं ।
दहन्निवेमां मम पुत्रसेनाम् ॥ ३.२३७.१९ ॥
ਉਸ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਫਟਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵੀਰ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਮੇਰੀ ਇਸ ਪੁੱਤਰ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ।
3.237.20
गाण्डीवधन्वा च वृकोदरश्च ।
संरम्भिणावन्तककालकल्पौ।
न शेषयेतां युधि शत्रुसेनां ।
शरान्किरन्तावनिप्रकाशान् ॥ ३.२३७.२० ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਜਮ ਅਤੇ ਕਾਲ ਵਰਗੇ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਗੇ; ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੀਰ ਵਰਸਾਉਂਦੇ।
3.237.21
दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रो ।
दुःशासनश्चापि सुमन्दचेताः।
मधु प्रपश्यन्ति न तु प्रपातं ।
वृकोदरं चैव धनंजयं च ॥ ३.२३७.२१ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ, ਸ਼ਕੁਨੀ, ਸੂਤਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਅਤਿ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਦ (ਮਿੱਠਾ ਲਾਭ) ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਤਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ; ਵਰੂਕੋਦਰ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
3.237.22
शुभाशुभं कर्म नरोहि कृत्वा ।
प्रतीक्षतेचेत्स फलंविपाके।
सतेन युज्यत्यवशः फलेन ।
मोक्षः कथं स्यात्पुरुषस्य तस्मात् ॥ ३.२३७.२२ ॥
ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਉਸਦੇ ਪੱਕਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਫਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਫਲ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮੋਕਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?
3.237.23
क्षेत्रे सुकृष्टे ह्युपिते च बीजे ।
देवेच वर्षत्यृतुकालयुक्तम्।
न स्यात्फलंतस्य कुतः प्रसिद्धि-
रन्यत्रदैवादिति नास्ति हेतुः ॥ ३.२३७.२३ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬੋਏ ਬੀਜ ਨੂੰ, ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵ (ਮੀਂਹ) ਵਰਸੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਫਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੈਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸਦੀ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।
3.237.24
कृतं मताक्षेण यथा न साधु ।
साधुप्रवृत्तेन च पाण्डवेन।
मया च दुष्पुत्रवशानुगेन ।
कृतः कुरूणामयमन्तकालः ॥ ३.२३७.२४ ॥
ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ (ਜੁਆਰੀ) ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਸਾਧੂ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵ ਨੇ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਮੈਂ ਨੇ, ਕੌਰਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅੰਤਕਾਲ ਰਚਿਆ।
3.237.25
ध्रुवं प्रशाम्यत्यसमीरितोऽग्नि-
र्ध्रुवं प्रजास्यत्युत गर्भिणी या।
ध्रुवं दिनादौ रजनीप्रणाश-
स्तथा क्षपादौ च दिनप्रणाशः ॥ ३.२३७.२५ ॥
ਬਿਨਾਂ ਫੂਕ ਮਾਰੀ ਅੱਗ ਜ਼ਰੂਰ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ; ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ।
3.237.26
कृतेच कस्मान्न परेच कुर्यु-
र्दत्ते च दद्युः पुरुषाः कथंस्वित्।
प्राप्यार्थकालं च भवेदनर्थः ।
कथंचन स्यादितितत्कुतः स्यात् ॥ ३.२३७.२६ ॥
ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ ਹੋਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰਨ? ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਦੇਣਗੇ? ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਹਾਨੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇਗਾ?
3.237.27
कथं न भिद्येत न च स्रवेत ।
न च प्रसिच्येदितिरक्षितव्यम्।
अरक्ष्यमाणं शतधा प्रकीर्ये-
द्भ्रुवं न नाशोऽस्ति कृतस्य लोके ॥ ३.२३७.२७ ॥
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਟੁੱਟੇ, ਨਾ ਰਿਸੇ ਅਤੇ ਨਾ ਡੁੱਲ੍ਹੇ? ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਇਹ ਸੌ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਲਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
3.237.28
गतो ह्यरण्यादपिशक्रलोकं ।
धनंजयः पशय्त वीर्यमस्य।
अस्त्राणि दिव्यानि चतुर्विधानि ।
ज्ञात्वा पुनर्लोकमिमं प्रपन्नः ॥ ३.२३७.२८ ॥
ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਹੀ ਧਨੰਜਯ ਇੰਦਰਲੋਕ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਵੇਖੋ। ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਏ।
3.237.29
स्वर्गं हि गत्वा सशरीर एव ।
को मानुषः पुनरागन्तुमिच्छेत्।
अन्यत्रकालोपहताननेका-
न्समीक्षमाणस्तुकुरून्मुमूर्षून् ॥ ३.२३७.२९ ॥
ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਚਾਹੇਗਾ? ਪਰ ਕਾਲ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਮੌਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਨੇਕ ਕੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ (ਉਹ ਮੁੜੇ)।
3.237.30
धनुर्ग्राहश्चार्जुनः सव्यसाची ।
धनुश्च तद्गाण्डिवं भीमवेगम्।
अस्त्राणि दिव्यानि च तानि तस्य ।
त्रयस्य तेजः प्रसहेत कोऽत्र ॥ ३.२३७.३० ॥
ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ, ਸਵਯਸਾਚੀ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਵਾਲਾ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼, ਉਸਦੇ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰ — ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
3.237.31
निशम्य तद्वचनं पार्थिवस्य ।
दुर्योधनं रहिते सौबलोऽथ।
अबोधयत्कर्णमुपेत्य सर्वं ।
स चाप्यहृष्टोऽभवदल्पचेताः ॥ ३.२३७.३१ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੌਬਲ (ਸ਼ਕੁਨੀ) ਫਿਰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦੁਰਯੋਧਨ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾਇਆ। ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਛੋਟਾ ਸੀ।