महाभारत · अध्याय 3.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.24.1
ततस्तेषु प्रयातेषु कौन्तेयः सत्यसंगरः ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा भ्रातॄन्सर्वान्युधिष्ठिरः ॥ ३.२४.१ ॥
ते निघून गेल्यावर सत्यप्रतिज्ञ, धर्मात्मा कौंतेय युधिष्ठिर सर्व बंधूंना म्हणाला.
3.24.2
द्वादशेमाः समाऽस्माभिर्वस्तव्यं निर्जने वने ।
समीक्षध्वं महारण्ये देशं बहुमृगद्विजम् ॥ ३.२४.२ ॥
हे बारा वर्षे आपल्याला या निर्जन वनात राहायचे आहे; या महारण्यात पुष्कळ मृग आणि पक्षी असलेला प्रदेश शोधा.
3.24.3
बहुपुष्पफलं रम्यं शिवं पुण्यजनोचितम् ।
यत्रेमा द्वादश समाः सुखं प्रतिवसेमहि ॥ ३.२४.३ ॥
पुष्कळ फुले व फळे असलेल्या, रम्य, शुभ आणि पुण्यवंतांना योग्य अशा ठिकाणी ही बारा वर्षे आपण सुखाने राहू शकू.
3.24.4
एवमुक्ते प्रत्युवाच धर्मराजं धनंजयः ।
गुरुवन्मानववरं मानयित्वा मनस्विनम् ॥ ३.२४.४ ॥
असे बोलल्यावर धनंजय धर्मराजाला उत्तरला; गुरूप्रमाणे त्या मानवश्रेष्ठ, मनस्वी धर्मराजाचा सन्मान करून.
3.24.5
भवानेव महर्षीणां वृद्धानां पर्युपासिता ।
अज्ञातं मानुषे लोके भवतो नास्ति किंचन ॥ ३.२४.५ ॥
आपणच महर्षी आणि वृद्धांची उपासना केली आहे; मानवलोकात आपल्याला अज्ञात असे काहीही नाही.
3.24.6
त्वया ह्युपासिता नित्यं ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
द्वैपायनप्रभृतयो नारदश्च महातपाः ॥ ३.२४.६ ॥
आपण सदैव वेदपारंगत ब्राह्मणांची उपासना केली आहे; द्वैपायन इत्यादींची आणि महातपस्वी नारदाचीही.
3.24.7
यः सर्वलोकद्वाराणि नित्यं संचरते वशी ।
देवलोकाद्ब्रह्मलोकं गन्धर्वाप्सरसामपि ॥ ३.२४.७ ॥
जो नेहमी संयमी राहून सर्व लोकांच्या द्वारांमधून संचार करतो, देवलोकापासून ब्रह्मलोकापर्यंत, आणि गंधर्व व अप्सरांच्या लोकांमध्येही.
3.24.8
अनुभावांश्च जानासि ब्राह्मणानां न संशयः ।
प्रभावांश्चैव वेत्थ त्वं सर्वेषामेव पार्थिव ॥ ३.२४.८ ॥
हे राजा, ब्राह्मणांचे सामर्थ्य आणि महिमा तू निःसंशय जाणतोस; सर्वांचा प्रभावही तूच जाणतोस.
3.24.9
त्वमेव राजञ्जानासि श्रेयःकारणमेव च ।
यत्रेच्छसि महाराज निवासं तत्र कुंर्महे ॥ ३.२४.९ ॥
हे राजा, कल्याणाचे कारणही तूच जाणतोस. हे महाराजा, तू जिथे इच्छिशील तिथेच आम्ही निवास करू.
3.24.10
इदं द्वैतवनं नाम सरः पुण्यजनोषितम् ।
बहुपुष्पफलं रम्यं नानाद्विजनिषेवितम् ॥ ३.२४.१० ॥
हे द्वैतवन नावाचे सरोवर आहे; पुण्यवंतांनी वसलेले, अनेक फुले व फळांनी भरलेले, रमणीय आणि विविध पक्ष्यांनी सेवलेले.
3.24.11
अत्रेमा द्वादश समा विहरेमेति रोचये ।
यदि तेऽनुमतं राजन्किमन्यन्मन्यते भवान् ॥ ३.२४.११ ॥
येथे ही बारा वर्षे घालवावीत असे मला वाटते. हे राजा, जर तुला हे मान्य असेल, तर तू आणखी काय विचार करतोस?
3.24.12
ममाप्येतन्मतं पार्थ त्वया यत्समुदाहृतम् ।
गच्छामः पुण्यविख्यातं महद्द्वैतवनं सरः ॥ ३.२४.१२ ॥
हे पार्था, तू जे सांगितलेस तेच माझेही मत आहे. चला, पुण्यासाठी प्रसिद्ध त्या महान द्वैतवन सरोवराकडे जाऊ.
3.24.13
ततस्ते प्रययुः सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः ।
ब्राह्मणैर्बहुभिः सार्धं पुण्यं द्वैतवनं सरः ॥ ३.२४.१३ ॥
तेव्हा धर्माचरण करणारे ते सर्व पांडव अनेक ब्राह्मणांसह पवित्र द्वैतवनातील सरोवराकडे निघाले.
3.24.14
ब्राह्मणाः साग्निहोत्राश्च तथैव च निरग्नयः ।
स्वाध्यायिनो भिक्षवश्च तथैव वनवासिनः ॥ ३.२४.१४ ॥
अग्निहोत्री ब्राह्मण, तसेच निरग्नी ब्राह्मण, स्वाध्याय करणारे, भिक्षू आणि वनवासी (त्यांच्यासोबत होते).
3.24.15
बहवो ब्राह्मणास्तत्र परिवव्रुर्युधिष्ठिरम् ।
तपस्विनः सत्यशीलाः शतशः संशितव्रताः ॥ ३.२४.१५ ॥
तेथे अनेक ब्राह्मणांनी युधिष्ठिराला वेढले — शेकडो तपस्वी, सत्यशील आणि दृढव्रती.
3.24.16
ते यात्वा पाण्डवास्तत्रब्राह्मणैर्बहुभिः सह ।
पुण्यं द्वैतवनं रम्यं विविशुर्बरतर्षभाः ॥ ३.२४.१६ ॥
तेथे जाऊन भरतश्रेष्ठ पांडवांनी अनेक ब्राह्मणांसह रमणीय, पवित्र द्वैतवनात प्रवेश केला.
3.24.17
तत्सालतालाम्रमधूकनीप-
कदम्बसर्जार्जुनकर्णिकारैः।
तपात्यये पुष्पधरैरुपेतं ।
महावनं राष्ट्रपतिर्ददर्श ॥ ३.२४.१७ ॥
उन्हाळ्याच्या शेवटी फुललेल्या साल, ताल, आंबा, मधूक, नीप, कदंब, सर्ज, अर्जुन आणि कर्णिकार वृक्षांनी भरलेले ते महावन राजाने पाहिले.
3.24.18
महाद्रुमाणां शिखरेषु तस्थु-
र्मनोरमां वाचमुदीरयन्तः।
मयूरदात्यूहचकोरसङ्घा-
स्तस्मिन्वने बर्हिणकोकिलाश्च ॥ ३.२४.१८ ॥
त्या वनात मोठ्या वृक्षांच्या शिखरांवर मोर, दात्यूह आणि चकोर पक्ष्यांचे थवे उभे राहून मधुर स्वर काढत होते; मोर व कोकिळाही तेथे होत्या.
3.24.19
करेणुयूथैः सह यूथपानां ।
मदोत्कटानामचलप्रभाणाम्।
महान्ति यूथानि महाद्विपानां ।
तस्मिन्वने राष्ट्रपतिर्ददर्श ॥ ३.२४.१९ ॥
त्या अरण्यात राजाने मदोन्मत्त यूथपतींसह हत्तिणींचे कळप आणि पर्वतासारख्या तेजाच्या महागजांचे मोठे यूथ पाहिले.
3.24.20
मनोरमां भोगवतीमुपेत्य ।
पूतात्मनां चीरजटाधराणाम्।
तस्मिन्वने धर्मभृतां निवासे ।
ददर्श सिद्धर्षिगणाननेकान् ॥ ३.२४.२० ॥
मनोहर भोगवतीजवळ पोहोचून, पवित्र आत्मे, वल्कले आणि जटा धारण करणाऱ्या धर्मिष्ठांच्या त्या निवासभूत अरण्यात त्याने अनेक सिद्ध ऋषिगण पाहिले.
3.24.21
ततः स यानादवरुह्य राजा ।
सभ्रातृकः सजनः काननं तत्।
विवेश धर्मात्मवतां बरिष्ठ-
स्त्रिविष्टपं शक्र इवामितौजाः ॥ ३.२४.२१ ॥
मग तो राजा रथातून उतरला आणि बंधूंसह व परिवारासह त्या अरण्यात शिरला; धर्मात्म्यांमध्ये श्रेष्ठ, अमित तेजस्वी इंद्र स्वर्गात शिरावा तसा.
3.24.22
तं सत्यसन्धं सहिताऽभिपेतु-
र्दिदृक्षवश्चारणसिद्धसङ्घाः।
वनौकसश्चापि नेरन्द्रसिंहं ।
मनस्विनं तं परिवार्य तस्थुः ॥ ३.२४.२२ ॥
सत्यसंध त्या नरेन्द्रसिंहाला पाहण्याच्या इच्छेने चारण व सिद्धांचे समूह एकत्र येऊन त्याच्याजवळ आले; वनवासीही आले; त्या मनस्वीभोवती उभे राहिले.
3.24.23
स तत्रवृद्धानभिवाद्य सर्वान् ।
प्रत्यर्चितो राजवद्देववच्च।
विवेश सर्वैः सहितो द्विजाग्र्यैः ।
कृताञ्जलिर्धर्मभृतां वरिष्ठः ॥ ३.२४.२३ ॥
तेथे त्याने सर्व वृद्धांना अभिवादन केले; राजाप्रमाणे व देवाप्रमाणे त्यांनी त्याचा सत्कार केला; श्रेष्ठ ब्राह्मणांसह हात जोडून, धर्मधारींमध्ये श्रेष्ठ तो आत शिरला.
3.24.24
स पुण्यशीलः पितृवन्महात्मा ।
तपस्विभिर्मपरैरुपेत्य।
प्रत्यर्चितः पुष्पधरस्य मूले ।
महाद्रुमस्योपविवेश राजा ॥ ३.२४.२४ ॥
ते पुण्यशील, पित्यासारखे महात्मा राजा तपस्वी आणि महर्षींजवळ जाऊन, त्यांच्याकडून सन्मानित होऊन फुलांनी बहरलेल्या महावृक्षाच्या मुळाशी बसले.
3.24.25
भीमश्च कृष्णा च धनंजयश्च ।
यमौ च ते चानुचरा नरेन्द्रम्।
विमुच्यवाहानवशाश्च सर्वे ।
तत्रोपतस्थुर्भरतप्रबर्हाः ॥ ३.२४.२५ ॥
भीम, कृष्णा, धनंजय, यमळ बंधू आणि त्यांचे सर्व अनुचर — वाहने सोडून, थकलेले, तिथे नरेंद्राजवळ उपस्थित झाले; भरतश्रेष्ठ ते सर्व.
3.24.26
लतावतानावनतः स पाण्डवै-
र्महाद्रुमः पञ्चभिरेव धन्विभिः।
बभौ निवासोपगतैर्महात्मभि-
र्महागिरिर्वारणयूथपैरिव ॥ ३.२४.२६ ॥
वेलींच्या मंडपाने वाकलेला तो महावृक्ष, तिथे निवासासाठी आलेल्या पाच धनुर्धर पांडवांनी — त्या महात्म्यांनी — हत्तींच्या यूथपतींनी शोभणाऱ्या महापर्वताप्रमाणे शोभला.