महाभारत · अध्याय 3.240
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.240.1
धृतराष्ट्रं ततः सर्वेददृशुर्जनमेजय ।
दृष्ट्वा सुखमथो राज्ञः पृष्टा राज्ञा च भारत ॥ ३.२४०.१ ॥
हे जनमेजय, तब सबने धृतराष्ट्र को देखा। राजा का कुशल-मंगल देखकर और राजा द्वारा पूछे जाने पर, हे भारत।
3.240.2
ततस्तैर्विहितः पूर्वं संगवो नाम वल्लवः ।
समीपस्थास्तदा गावो धृतराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥ ३.२४०.२ ॥
तब उन्होंने पहले नियुक्त किए गए संगव नामक ग्वाले ने, उस समय निकट स्थित गायों के विषय में धृतराष्ट्र को सूचना दी।
3.240.3
अनन्तरं च राधेयः शकुनिश्च विशांपते ।
आहतुः पार्थिवश्रेष्ठं धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ॥ ३.२४०.३ ॥
उसके बाद राधा-पुत्र कर्ण और शकुनि, हे प्रजापति, श्रेष्ठ राजा और जनों के स्वामी धृतराष्ट्र से बोले।
3.240.4
रमणीयेषु देशेषु घोषाः संप्रति कौरव ।
स्मारणे समयः प्राप्तो वत्सानामपि चाङ्कनम् ॥ ३.२४०.४ ॥
हे कौरव, अब सुंदर स्थानों में गोशालाएँ हैं। स्मरण का समय आ गया है, और बछड़ों को चिह्नित करने का भी।
3.240.5
मृगया चोचिता राजन्नस्मिन्काले सुतस्यते ।
दुर्योधनस्य गमनं त्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥ ३.२४०.५ ॥
हे राजन, इस समय शिकार करना उचित है। आपको अपने पुत्र दुर्योधन को जाने की अनुमति देनी चाहिए।
3.240.6
मृगया शोभना तात गवां हि समवेक्षणम् ।
विस्रम्भस्तु न गन्तव्यो वल्लवानामिति स्मरे ॥ ३.२४०.६ ॥
हे तात, शिकार अच्छी है और गायों का निरीक्षण भी। किंतु ग्वालों पर विश्वास नहीं करना चाहिए, ऐसा मुझे स्मरण है।
3.240.7
ते तु तत्रनरव्याघ्राः समीप इति नः श्रुतम् ।
अतो नाभ्यनुजानामि गमनं तत्र वः स्वयम् ॥ ३.२४०.७ ॥
वे पुरुषव्याघ्र वहाँ समीप हैं, ऐसा हमने सुना है। इसलिए मैं स्वयं तुम्हारे वहाँ जाने की अनुमति नहीं देता।
3.240.8
छद्मना निर्जितास्ते तु कर्शिताश्च महावने ।
तपोनित्याश्च राधेय समर्थाश्च महारथाः ॥ ३.२४०.८ ॥
छल से पराजित, महावन में दुर्बल, तपस्या में नित्य लगे हुए, फिर भी हे राधेय, वे समर्थ महारथी हैं।
3.240.9
धर्मराजो न संक्रुद्ध्येद्भीमसेनस्त्वमर्षणः ।
यज्ञसेनस् दुहिता तेज एवतु केवलम् ॥ ३.२४०.९ ॥
धर्मराज क्रोध नहीं करेंगे, किंतु असहिष्णु भीमसेन और यज्ञसेन की पुत्री (द्रौपदी) का तेज ही अकेला (क्रोध का कारण होगा)।
3.240.10
यूयंचाप्यपराध्येयुर्दर्पमोहसमन्विताः ।
ततो विनिर्दहेयुस्ते तपसा हि समन्विताः ॥ ३.२४०.१० ॥
और तुम भी, अभिमान और मोह से युक्त होकर, अपराध कर सकते हो; तब वे तपस्या से युक्त होकर तुम्हें जला डालेंगे।
3.240.11
अथवा सायुधावीरा मन्युनाऽभिपरिप्लुताः ।
सहिता बद्धनिस्त्रिशा दहेयुः शस्त्रतेजसा ॥ ३.२४०.११ ॥
अथवा शस्त्रधारी वीर, क्रोध से आक्रांत होकर, तलवारें बाँधे एकत्र होकर शस्त्रों के तेज से (तुम्हें) जला डालेंगे।
3.240.12
अथ यूयं बहुत्वात्तान्नारभध्वं कथंचन ।
अनार्यं परमं तत्स्यादशक्यं तच्च वै मतम् ॥ ३.२४०.१२ ॥
इसलिए तुम उनकी अधिकता के कारण किसी भी प्रकार उन पर आक्रमण मत करो; वह अत्यंत अनार्य होगा और वह असंभव भी माना गया है।
3.240.13
उषितो हि महाबाहुरिन्द्रलोके धनंजयः ।
दिव्यान्यस्त्राण्यवाप्याथ ततः प्रत्यागतो वनं ॥ ३.२४०.१३ ॥
महाबाहु धनंजय इन्द्रलोक में निवास करके, दिव्य अस्त्र प्राप्त कर, तब वन को लौट आए।
3.240.14
अकृतास्त्रेण पृथिवी जिता बीभत्सुना पुरा ।
किं पुनः सकृतास्त्रोऽद्य न हन्याद्वो महारथः ॥ ३.२४०.१४ ॥
अस्त्र-विद्या के बिना भी बीभत्सु ने पूर्वकाल में पृथ्वी जीत ली थी, तो अब अस्त्र-सिद्ध वह महारथी आप लोगों को क्यों न मारेगा?
3.240.15
अथवा मद्वचः श्रुत्वा तत्र यत्ता भविष्यथ ।
उद्विग्रवासा विस्रब्धा दुःखं तत्रगमिष्यथ ॥ ३.२४०.१५ ॥
अथवा मेरी बात सुनकर वहाँ सावधान रहोगे; उद्विग्न होकर रहोगे या निश्चिंत होकर, वहाँ तुम्हें दुःख ही प्राप्त होगा।
3.240.16
अथवा सैनिकाः केचिदपकुर्युर्युधिष्ठिरे ।
तदबुद्धिकृतंकर्म दोषमुत्पादयेच्च वः ॥ ३.२४०.१६ ॥
अथवा कुछ सैनिक युधिष्ठिर का अपकार कर बैठें; मूर्खतावश किया गया वह कर्म तुम पर दोष ला सकता है।
3.240.17
तस्मादन्ये नरा यान्तु स्मारणायाप्तकारिणः ।
न स्वयं तत्रगमनं रोचये तव भारत ॥ ३.२४०.१७ ॥
इसलिए दूसरे विश्वस्त पुरुष जाएँ, स्मरण दिलाने के लिए; हे भरतवंशी, तुम्हारा स्वयं वहाँ जाना मुझे उचित नहीं लगता।
3.240.18
धर्मज्ञः पाण्डवो ज्येष्ठः प्रतिज्ञातं च संसदि ।
तेन द्वादशवर्षाणि वस्तव्यानीति भारत ॥ ३.२४०.१८ ॥
धर्मज्ञ ज्येष्ठ पाण्डव ने सभा में प्रतिज्ञा की है; इसलिए, हे भरत, उन्हें बारह वर्ष वन में रहना है।
3.240.19
अनुवृत्ताश्च रतं सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः ।
युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो न नः कोपं करिष्यति ॥ ३.२४०.१९ ॥
पाण्डव, धर्म का आचरण करने वाले, सब प्रसन्न होकर अनुसरण करते हैं; किंतु कुन्ती-पुत्र युधिष्ठिर हमारे प्रति क्रोध नहीं करेंगे।
3.240.20
मृगयां चैव नो गन्तुमिच्छा संवर्धते भृशम् ।
स्मारणं तु चिकीर्षामो न तु पाण्डवदर्सनम् ॥ ३.२४०.२० ॥
हमारी आखेट पर जाने की इच्छा अत्यधिक बढ़ रही है; हम केवल स्मरण करवाना चाहते हैं, पाण्डवों से मिलना नहीं।
3.240.21
न चानार्यसमाचारः कश्चित्तत्र भविष्यति ।
न च तत्र गमिष्यामो यत्र तेषां प्रतिश्रयः ॥ ३.२४०.२१ ॥
वहाँ कोई भी अनार्य आचरण नहीं होगा, और हम वहाँ नहीं जाएँगे जहाँ उनका निवास है।
3.240.22
एवमुक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
दुर्योधनं सहामात्यमनुजज्ञे न कामतः ॥ ३.२४०.२२ ॥
शकुनि के ऐसा कहने पर जनेश्वर धृतराष्ट्र ने अपनी इच्छा से नहीं, किंतु मंत्रियों सहित दुर्योधन को अनुमति दे दी।
3.240.23
अनुज्ञातस्तु गान्धारिः कर्णेन सहितस्तदा ।
निर्ययौ भरतश्रेष्ठो बलेन महता वृतः ॥ ३.२४०.२३ ॥
तब गान्धारी-पुत्र दुर्योधन, जिसे अनुमति मिल चुकी थी, कर्ण के साथ, भरतश्रेष्ठ, विशाल सेना से घिरे हुए प्रस्थान कर गए।
3.240.24
दुःशासनेन च तथा सौबलेन च धीमता ।
संवृतो भ्रातृभिश्चान्यैः स्त्रीभिश्चापि सहस्रशः ॥ ३.२४०.२४ ॥
दुःशासन और बुद्धिमान सौबल (शकुनि) के साथ, तथा भाइयों और अन्य लोगों से, और हज़ारों स्त्रियों से भी घिरा हुआ।
3.240.25
तं निर्यान्तं महाबाहुं द्रष्टुं द्वैतवनं सरः ।
पौराश्चानुययुः सर्वेसहदारा वनं च तत् ॥ ३.२४०.२५ ॥
महाबाहु उस राजा को, जो द्वैतवन के सरोवर को देखने निकल रहे थे, सभी नगरवासी अपनी पत्नियों के साथ उस वन की ओर पीछे चल पड़े।
3.240.26
अष्टौ रथसहस्राणि त्रीणि नागायुतानि च ।
पत्तयो बहुसाहस्रा हयाश्च नवतिः शताः ॥ ३.२४०.२६ ॥
आठ हज़ार रथ, तीस हज़ार हाथी, अनेक हज़ारों पैदल सैनिक और नब्बे सौ घोड़े (उनके साथ थे)।
3.240.27
शकटापणवेशाश्च वणिजो वन्दिनस्तथा ।
नराश्च मृगयाशीलाः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ३.२४०.२७ ॥
छकड़ों वाले, दुकानदार और वेश्याएँ, व्यापारी, बन्दीजन तथा शिकार के शौकीन लोग सैकड़ों और हज़ारों की संख्या में (साथ चले)।
3.240.28
ततः प्रयाणे नृपतेः सुमहानभवत्स्वनः ।
प्रावृषीव महावायोरुत्थितस्य विशांपते ॥ ३.२४०.२८ ॥
तब, हे प्रजापति, राजा के प्रस्थान पर वर्षा ऋतु में उठी महावायु के समान अत्यन्त भारी कोलाहल उठा।
3.240.29
गव्यूतिमात्रेन्यवसद्राजा दुर्योधनस्तदा ।
प्रयातो वाहनैः सर्वैस्ततो द्वैतवनं सरः ॥ ३.२४०.२९ ॥
तब राजा दुर्योधन एक गव्यूति दूरी पर ठहर गए; सभी वाहनों के साथ प्रस्थान करके वे द्वैतवन के सरोवर की ओर गए।