महाभारत · अध्याय 3.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.25.1
तत्काननं प्राप्य नरेन्द्रपुत्राः ।
सुखोचिता वासमुपेत्य कृच्छ्रम्।
विजह्रुरिनद्रप्रतिमाः शिवेषु ।
सरस्वतीसालवनेषु तेषु ॥ ३.२५.१ ॥
त्या अरण्यात पोहोचून सुखाची सवय असलेले राजपुत्र, कष्टाने निवास मिळवून, इंद्रासमान होऊन, सरस्वतीच्या त्या साल वनांतील शुभ स्थानांमध्ये विहार करू लागले.
3.25.2
यतींश्च राजा स मुनींश्च सर्वां ।
स्तस्मिन्वने मूलफलैरुदग्रैः।
द्विजातिमुख्यानृषभः कुरूणां ।
संतर्पयामास महानुभावः ॥ ३.२५.२ ॥
त्या महानुभाव कुरुवृषभ राजाने त्या अरण्यात यती, सर्व मुनी आणि द्विजश्रेष्ठांना उत्तम कंदमुळे व फळांनी तृप्त केले.
3.25.3
इष्टीश्च पित्र्याणि तथा क्रियाश्च ।
महावने वसतां पाण्डवानाम्।
पुरोहितस्तत्र समृद्धतेजा-
श्चकार धौम्यः पितृवन्नृपाणाम् ॥ ३.२५.३ ॥
महावनात राहणाऱ्या पांडवांसाठी, तेथील समृद्ध तेजाच्या पुरोहित धौम्याने इष्टी आणि पितृसंबंधी विधी पितरांप्रमाणे राजांसाठी केले.
3.25.4
अपेत्य राष्ट्राद्वसतां तु तेषा-
मृषिः पुराणोऽतिथिराजगाम।
तमाश्रमं तीव्रसमृद्धतेजा ।
मार्कण्डेयः श्रीमतां पाण्डवानाम् ॥ ३.२५.४ ॥
राज्यापासून दूर राहणाऱ्या त्यांच्याकडे प्राचीन ऋषी अतिथी म्हणून आले. त्या आश्रमात, तीव्र आणि समृद्ध तेजाचे मार्कंडेय श्रीमान पांडवांकडे आले.
3.25.5
तमागतं ज्वलितहुताशनप्रभं ।
महामनाः कुरुवृषभो युधिष्ठिरः।
अपूजयत्सुरऋषिमानवार्चितं ।
महामुनिं ह्यनुपमसत्ववीर्यवान् ॥ ३.२५.५ ॥
आलेल्या, प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, देव, ऋषी व मानवांनी पूजिलेल्या, अनुपम सत्त्व व वीर्याने युक्त त्या महामुनींचा, महामना कुरुवृषभ युधिष्ठिराने सत्कार केला.
3.25.6
स सर्वविद्द्रौपदीं वीक्ष्य दीनां ।
युधिष्टिरं भीमसेनार्जुनौ च।
संस्मृत्यरामं मनसा महात्मा ।
तपस्विमध्येऽस्मयतामितौजाः ॥ ३.२५.६ ॥
सर्वज्ञ त्यांनी दुःखी द्रौपदीकडे, युधिष्ठिर, भीमसेन आणि अर्जुनाकडे पाहिले; मनात महात्मा रामाचे स्मरण करून, तपस्व्यांमध्ये अमित तेजस्वी हसले.
3.25.7
तं धर्मराजो विमना इवाब्रवी-
त्सर्वे ह्रिया सन्ति तपस्विनोऽमी।
भवानिदं किं स्मयतीव हृष्ट-
स्तपस्विनां पश्यतां मामुदीक्ष्य ॥ ३.२५.७ ॥
धर्मराज विमनस्क होऊन त्यांना म्हणाले: येथील सर्व तपस्वी लज्जेने भरलेले आहेत; तपस्वी माझ्याकडे पाहत असताना आपण आनंदाने हसल्यासारखे का दिसता?
3.25.8
न तात हृष्यामि न च स्मयामि ।
प्रहर्षजो मां भजतेन दर्पः।
तवापदं त्वद्य समीक्ष्य रामं ।
सत्यव्रतं दाशरथिं स्मरामि ॥ ३.२५.८ ॥
हे तात, मी आनंदित नाही, हसतही नाही; हर्षातून जन्मणारा गर्वही मला स्पर्श करत नाही. आज आपली आपत्ती पाहून सत्यव्रत दशरथपुत्र रामाचे मी स्मरण करतो.
3.25.9
स चापि राजा सह लक्ष्मणेन ।
वने निवासं पितुरेव शासनात्।
धन्वी चरन्पार्थ मयैव दृष्टो ।
गिरे पुरा ऋष्यमूकस्य सानौ ॥ ३.२५.९ ॥
तो राजाही लक्ष्मणासह, पित्याच्या आज्ञेने वनात वास करीत, धनुर्धारी होऊन फिरत होता; हे पार्था, पूर्वी ऋष्यमूक पर्वताच्या उतारावर मीच त्याला पाहिले होते.
3.25.10
सहस्रनेत्रप्रतिमो महात्मा ।
यमस्य नेता नमुचेश्च हन्ता।
पितुर्निदेशादनघः स्वधर्मं ।
चरन्वने दाशरथिश्चकार ॥ ३.२५.१० ॥
इंद्रासारखा, महात्मा, यमाला नेणारा आणि नमुचीचा वध करणारा; पित्याच्या आज्ञेने वनात स्वधर्म पाळत निर्दोष दशरथपुत्राने हे केले.
3.25.11
स चापि शक्रस् समप्रभावो ।
महानुभावः समरेष्वजेयः।
विहाय भोगानचरद्वनेषु ।
नेशे बलस्येति चरेदधर्मम् ॥ ३.२५.११ ॥
इंद्रासमान प्रभाव असलेले, महातेजस्वी आणि युद्धांत अजेय असे तेही होते. भोगांचा त्याग करून ते वनांमध्ये विचरले. बलाच्या कारणाने माणसाने अधर्म आचरू नये.
3.25.12
भापाश्च नाभागभगीरथादयो ।
महीमिमां सागरान्तां विजित्य।
सत्येन तेऽप्यजयस्तात लोका-
न्नेशे बलस्येति चरेदधर्मम् ॥ ३.२५.१२ ॥
नाभाग, भगीरथ आदी राजांनी सागरापर्यंत पसरलेली ही पृथ्वी जिंकली; हे तात, सत्याने त्यांनी लोकही जिंकले. बलाच्या कारणाने माणसाने अधर्म आचरू नये.
3.25.13
अलर्कमाहुर्नवर्य सन्तं ।
सत्यव्रतं काशिकरूशराजम्।
विहाय राज्यानि वसूनि चैव ।
नेशे बलस्येति चरेदधर्मम् ॥ ३.२५.१३ ॥
अलर्क हा नरश्रेष्ठ, सत्यव्रती, काशी व कूशाचा राजा होता असे म्हणतात; त्याने राज्ये व संपत्ती सोडली. बलाच्या कारणाने माणसाने अधर्म आचरू नये.
3.25.14
धात्रा विधिर्यो विहितः पुराणै-
स्तं पूजयन्तो नरवर्य सन्तः।
सप्तर्षयः पार्थ दिवि प्रभान्ति ।
नेशे बलस्येति चरेदधर्मम् ॥ ३.२५.१४ ॥
धात्याने पुराणांत विहित केलेल्या विधीचा सन्मान करणारे नरश्रेष्ठ सज्जन — हे पार्था, सप्तर्षी स्वर्गात तेजाने चमकतात. बलाच्या कारणाने माणसाने अधर्म आचरू नये.
3.25.15
महाबलान्पर्वतकूटमात्रा-
न्विषाणिनः पश्य गजान्नरेन्द्र।
स्थितान्निदेशे नरवर्य धातु-
र्नेशे बलस्येति चरेदधर्मम् ॥ ३.२५.१५ ॥
हे नरेंद्रा, पर्वतशिखरांसारखे विशाल, महाबलवान, दंतयुक्त हत्ती पाहा — हे नरश्रेष्ठा, ते धात्याच्या आज्ञेत उभे आहेत. बलाच्या कारणाने माणसाने अधर्म आचरू नये.
3.25.16
सर्वाणि भूतानि नरेन्द्र पश्य ।
तथा यथावद्विहितं विधात्रा।
स्वयोनितः कर्म सदाचरन्ति ।
नेसे बलस्येति चरेदधर्मम् ॥ ३.२५.१६ ॥
हे नरेंद्रा, सर्व प्राण्यांकडे पाहा. विधात्याने यथायोग्य विहित केल्याप्रमाणे ते आपल्या स्वभावानुसार नेहमी योग्य कर्म करतात. बलाच्या नावाखाली अधर्म आचरू नकोस.
3.25.17
सत्येनं धर्मेण यथार्हवृत्त्या ।
ह्रिया तथा सर्वभूतान्यतीत्य।
यशश्च तेजश्च तवापि दीप्तं ।
विभावसोर्भास्करस्येव पार्त ॥ ३.२५.१७ ॥
सत्य, धर्म, यथायोग्य वर्तन आणि लज्जा यांद्वारे, सर्व प्राण्यांना मागे टाकून, तुझे यश आणि तेजही अग्नी व सूर्याप्रमाणे तळपत आहे, हे पार्था.
3.25.18
यथाप्रतिज्ञं च महानुभाव ।
कृच्छ्रं वने वासमिमं निरूष्य।
ततः श्रियं तेजसा तेन दीप्ता-
मादास्वसे पार्थिव कौरेवभ्यः ॥ ३.२५.१८ ॥
हे महानुभावा, तू केलेल्या प्रतिज्ञेप्रमाणे अरण्यात हा कठीण वास सहन केल्यानंतर, त्या तेजाने तळपणारी राजलक्ष्मी, हे पार्थिवा, तू कौरवांकडून परत मिळवशील.
3.25.19
तमेवमुक्त्वा वचनं महर्षि-
स्तपस्विमध्ये सहितं सुहृद्धिः।
आमन्त्र्य धौम्यं सहितांश्च पार्थां-
स्ततः प्रतस्थे दिशमुत्तरां सः ॥ ३.२५.१९ ॥
महर्षींनी त्याला असे वचन सांगितले. तपस्वी व मित्रांमध्ये एकत्र असताना, धौम्य आणि सोबत असलेल्या पार्थांचा निरोप घेऊन, मग ते उत्तर दिशेकडे निघाले.