મહાભારત · અધ્યાય 3.250
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.250.1
चित्रसेनं समागम्य प्रहसन्नर्जुनस्तदा ।
इदं वचनमक्लीवमब्रवीत्परवीरहा ॥ ३.२५०.१ ॥
શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર અર્જુને ત્યારે ચિત્રસેન પાસે જઈને હસતાં હસતાં આ દૃઢ વચન કહ્યું.
3.250.2
भ्रातृनर्हसि मे वीर मोक्तुं गन्धर्वसत्तम ।
अनर्हधर्षणा हीमे जीवमानेषु पाण्डुषु ॥ ३.२५०.२ ॥
હે વીર, ગંધર્વશ્રેષ્ઠ, મારા ભાઈઓને મુક્ત કરવા જોઈએ. પાંડુના પુત્રો જીવિત હોય ત્યારે આ અપમાનને યોગ્ય નથી.
3.250.3
एवमुक्तस्तु गन्धर्वः पाण्डवेन महात्मना ।
उवाच यत्कर्ण वयं मन्त्रयन्तो विनिर्गताः ॥ ३.२५०.३ ॥
મહાત્મા પાંડવે આમ કહેતાં ગંધર્વે કહ્યું: હે કર્ણ, અમે મંત્રણા કરતા નીકળ્યા હતા.
3.250.4
स्थितोराज्येच्युतान्स्थानाच्छ्रियाहीनांश्रियावृतः ।
द्रष्टास्मि निःसुखान्वीरान्सदारान्पाण्डवानिति ॥ ३.२५०.४ ॥
રાજ્યમાં સ્થિત, સ્થાનથી ચ્યુત, શ્રીહીન, સુખહીન વીર પાંડવોને પત્નીઓ સહિત હું જોઈશ.
3.250.5
तस्मिन्नुच्चार्यमाणे तु गन्धर्वेण वचस्तथा ।
भूमेर्विवरमन्वैच्छं प्रवेष्टुं व्रीडयाऽन्वितः ॥ ३.२५०.५ ॥
ગંધર્વે આ વચનો ઉચ્ચાર્યા ત્યારે, લજ્જાથી ભરાઈને મેં ધરતીની તિરાડ શોધી તેમાં પ્રવેશવા ઇચ્છ્યું.
3.250.6
युधिष्ठिरमथागम् गन्धर्वाः सह पाण्डवैः ।
अस्मद्दुर्मन्त्रितं तस्मै बद्धांश्चास्मान्न्यवेदयन् ॥ ३.२५०.६ ॥
પછી ગંધર્વો પાંડવો સાથે યુધિષ્ઠિર પાસે ગયા અને અમારી દુષ્ટ મંત્રણા તથા બંધાયેલા અમારા વિશે તેને જણાવ્યું.
3.250.7
स्त्रीसमक्षमहं दीनो बद्धः शत्रुवशं गतः ।
युधिष्ठिरस्योपहृतः किंनु दुःखमतः परम् ॥ ३.२५०.७ ॥
સ્ત્રીઓની સામે હું દીન, બંધાયેલો, શત્રુના વશમાં પડેલો, યુધિષ્ઠિર પાસે લાવવામાં આવ્યો છું. આનાથી વધુ દુઃખ શું હોઈ શકે?
3.250.8
ये मे निराकृता नित्यं रिपुर्येषामहं सदा ।
तैर्मोक्षितोऽहं दुर्बुद्धिर्दत्तं तैरेव जीवितम् ॥ ३.२५०.८ ॥
હું હંમેશાં જેમનો તિરસ્કાર કરતો હતો, હંમેશાં જેમનો શત્રુ હતો, તેમના દ્વારા જ હે દુર્બુદ્ધિ, હું મુક્ત કરાયો છું; તેમણે જ મને જીવન આપ્યું છે.
3.250.9
प्राप्तः स्यां यद्यहं वीर वधं तस्मिन्महारणे ।
श्रेयस्तद्भविता मह्यं नैवंभूतस्य जीवितम् ॥ ३.२५०.९ ॥
હે વીર, જો હું એ મહાયુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યો હોત તો તે મારા માટે શ્રેયસ્કર થાત; આવી સ્થિતિમાં રહેલા મારું જીવન શ્રેયસ્કર નથી.
3.250.10
भवेद्यशः पृथिव्यां मे ख्यातं गन्धर्वतो वधात् ।
प्राप्ताश्च पुण्यलोकाः स्युर्महेन्द्रसदनेऽक्षयाः ॥ ३.२५०.१० ॥
ગંધર્વોના હાથે વધ થવાથી મારી કીર્તિ પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થાત; મહેન્દ્રના અક્ષય ભવનમાં મને પુણ્યલોક પ્રાપ્ત થાત.
3.250.11
यत्त्वद्य मे व्यवसितं तच्छृणुध्वं नरर्षभाः ।
इह प्रायमुपासिष्ये यूयं व्रजत वै गृहान्।
भ्रातरश्चैव मे सर्वे यान्त्वद्य स्वपुरं प्रति ॥ ३.२५०.११ ॥
આજે મેં જે નિશ્ચય કર્યો છે તે સાંભળો, હે નરશ્રેષ્ઠો. અહીં જ હું પ્રાયોપવેશન કરીશ; તમે સૌ ઘરે પાછા જાઓ. મારા બધા ભાઈઓ આજે જ પોતપોતાના નગરે જાય.
3.250.12
कर्णप्रभृतयश्चैव सुहृदो बान्धवाश्च ये ।
दुःशासनं पुरस्कृत्य प्रयान्त्वद्य पुरं प्रति ॥ ३.२५०.१२ ॥
કર્ણ આદિ અને જે મિત્રો તથા બાંધવો છે, તેઓ દુઃશાસનને આગળ રાખીને આજે જ નગરે જાઓ.
3.250.13
न ह्यहं संप्रयास्यामि पुरं शत्रुनिराकृतः ।
शत्रुमानापहो भूत्वा सुहृदां मानकृत्तथा ॥ ३.२५०.१३ ॥
શત્રુઓથી પરાજિત થઈને હું નગરમાં પાછો નહીં ફરું. શત્રુઓનું માન હરી લઈ, મિત્રોને માન આપનાર બનીને જ હું પાછો ફરીશ.
3.250.14
कामं रणशिरस्यद्य शत्रुभिर्वै विमानितः ।
स सुहृच्छोकदो जातः शत्रूणां हर्वर्धनः।
वारणाह्वयमासाद्य किं वक्ष्यामि जनाधिपम् ॥ ३.२५०.१४ ॥
આજે રણભૂમિમાં શત્રુઓ દ્વારા ચોક્કસ અપમાનિત થઈને હું મિત્રોને શોક આપનાર અને શત્રુઓનો હર્ષ વધારનાર બન્યો છું. વારણાવત પહોંચીને તે રાજાને હું શું કહીશ?
3.250.15
भीष्मद्रोणौ कृपद्रौणी विदुरः संजयस्तथा ।
बाह्लीकः सौमदत्तिश्च ये चान्ये वृद्धसंमताः ॥ ३.२५०.१५ ॥
ભીષ્મ અને દ્રોણ, કૃપ અને દ્રોણપુત્ર, વિદુર અને સંજય, બાહ્લીક અને સોમદત્તપુત્ર, તથા વૃદ્ધો તરીકે માન્ય અન્ય.
3.250.16
ब्राह्मणाः श्रेणिमुख्याश्च तथोदासीनवृत्तयः ।
किं मां वक्ष्यंति किं चापि प्रतिवक्ष्यामि तानहं ॥ ३.२५०.१६ ॥
બ્રાહ્મણો, શ્રેણીઓના મુખ્યો અને તટસ્થ આચરણવાળા લોકો — તેઓ મને શું કહેશે, અને હું તેમને શું ઉત્તર આપીશ?
3.250.17
रिपूणां शिरसि स्थित्वा तथा विक्रम्य चोरसि ।
आत्मदोषात्परिभ्रष्टः कथं वक्ष्यामि तानहम् ॥ ३.२५०.१७ ॥
શત્રુઓના માથા પર ઊભા રહીને અને તેમની છાતી પર પરાક્રમથી પ્રહાર કરીને પણ, પોતાના દોષથી પડેલો હું તેમને કેવી રીતે કહું?
3.250.18
दुर्विनीताः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च ।
तिष्ठन्ति न चिरं भद्रे यथाऽहं मदगर्वितः ॥ ३.२५०.१८ ॥
હે ભદ્રે, દુર્વિનીત લોકો સંપત્તિ, વિદ્યા અને ઐશ્વર્ય પામીને પણ લાંબો સમય ટકતા નથી, જેમ મદથી ગર્વિત એવો હું ટક્યો નહીં.
3.250.19
अहो वत यथेदं मे कष्टं दुश्चरितं कृतम् ।
स्वयं दुर्बुद्धिना मोहाद्येन प्राप्तोस्मि संशयम् ॥ ३.२५०.१९ ॥
અરેરે! મેં પોતે દુર્બુદ્ધિથી, મોહથી કેટલું કષ્ટદાયક દુરાચરણ કર્યું; તેથી હું આ સંકટમાં પડ્યો છું.
3.250.20
तस्मात्प्रायमुपासिष्ये न हिशक्ष्यामि जीवितुम् ।
चेतयानो हि को जीवेत्कृच्छ्राच्छत्रुभिरुद्धृतः ॥ ३.२५०.२० ॥
તેથી હું પ્રાયોપવેશન કરીશ; હું જીવી શકીશ નહીં. વિચારો, શત્રુઓથી આ સંકટમાંથી ઉદ્ધાર પામ્યા પછી પણ કોણ જીવવા ઇચ્છે?
3.250.21
शत्रुभिश्चावहसितो मानी पौरुषवर्जितः ।
पाण्डवैर्विक्रमाढ्यैशच् सावमानमवेक्षितः ॥ ३.२५०.२१ ॥
શત્રુઓએ મારી મજાક ઉડાવી; અભિમાની અને પૌરુષહીન એવા મને પરાક્રમી પાંડવોએ તિરસ્કારથી જોયો.
3.250.22
एवं चिन्तापरिगतो दुःशासनमथाब्रवीत् ।
दुःशासन निबोधेदं वचनं मम भारत ॥ ३.२५०.२२ ॥
આ રીતે ચિંતામાં ડૂબેલા તેણે દુઃશાસનને કહ્યું — "હે ભરતવંશી દુઃશાસન, મારું આ વચન સાંભળ."
3.250.23
प्रतीच्छ त्वं मया दत्तमभिषेकं नृपो भव ।
प्रशाधि पृथिवीं स्फीतांकर्णसौबलपालिताम् ॥ ३.२५०.२३ ॥
મારો આપેલો રાજ્યાભિષેક સ્વીકાર; રાજા થા. કર્ણ અને શકુનિથી રક્ષિત આ સમૃદ્ધ પૃથ્વી પર શાસન કર.
3.250.24
भ्रातॄन्पालय विस्रब्धं मरुतो वृत्रहा यथा ।
बान्धवाश्चोपजीवन्तु देवा इव शतक्रतुम् ॥ ३.२५०.२४ ॥
વૃત્રહંતા ઇન્દ્ર જેમ મરુતોનું રક્ષણ કરે છે તેમ નિર્ભયપણે ભાઈઓનું રક્ષણ કર; દેવો જેમ શતક્રતુ ઇન્દ્ર પર આધાર રાખે છે તેમ સ્વજનો તારા પર આધાર રાખે.
3.250.25
ब्राह्मणेषु सदा वृत्तिं कुर्वीथाश्चाप्रमादतः ।
बन्धूनां सुहृदां चैव भवेथास्त्वं गतिः सदा ॥ ३.२५०.२५ ॥
બ્રાહ્મણો માટે હંમેશાં સાવધાનીથી આજીવિકાની વ્યવસ્થા કરજે; સગાં અને મિત્રો માટે તું સદા આશ્રય બની રહેજે.
3.250.26
ज्ञातींश्चाप्यनुपश्येथा विष्णुर्देवगणान्यथा ।
गुरवः पालनीयास्ते गच्छ पालय मेदिनीम् ॥ ३.२५०.२६ ॥
વિષ્ણુ જેમ દેવગણોનું રક્ષણ કરે છે, તેમ તું પણ સ્વજનોની સંભાળ લેજે; વડીલોનું તારે રક્ષણ કરવાનું છે. જા, પૃથ્વીનું પાલન કર.
3.250.27
नन्दयन्सुहृदः सर्वाञ्शात्रवांश्चावभर्त्सयन् ।
कण्ठे चैनं परिष्वज्यगम्यतामित्युवाच ह ॥ ३.२५०.२७ ॥
સર્વ મિત્રોને આનંદ આપતાં અને શત્રુઓને ધમકાવતાં, તેને ગળે વળગાડીને તેણે કહ્યું, "જા."
3.250.28
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दीनो दुशासनोऽब्रवीत् ।
अश्रुकण्ठः सुदुःखार्तः प्राञ्जलिः प्रणिपत्य च ॥ ३.२५०.२८ ॥
તેના એ વચન સાંભળી દીન દુઃશાસન, આંસુએ રુંધાયેલા કંઠે, અતિ દુઃખથી પીડાઈને, હાથ જોડી પ્રણામ કરીને બોલ્યો.
3.250.29
सगद्गदमिदं वाक्यं भ्रातरं ज्येष्ठमात्मनः ।
कप्रसीदेत्यपतद्भूमौ दूयमानेन चेतसा ॥ ३.२५०.२९ ॥
ગદ્ગદ સ્વરે તેણે પોતાના જ્યેષ્ઠ ભાઈને આ વાત કહી, "કૃપા કરો!" એમ કહીને દુઃખી મનથી તે ભૂમિ પર પડ્યો.
3.250.30
दुःखितः पादयोस्तस्य नेत्रजं जलमुत्सृजन् ।
उक्तवांश्च नरव्याघ्रो नैतदेवं भविष्यति ॥ ३.२५०.३० ॥
દુઃખી થઈ તેના ચરણ પર આંસુ વહાવતાં નરવ્યાઘ્રે કહ્યું, "એમ નહીં થાય."
3.250.31
विदीर्यत्सकला भूमिर्द्यौश्चापि शकलीभवेत् ।
रविरात्मप्रभां जह्यात्सोमः शीतांशुतां त्यजेत् ॥ ३.२५०.३१ ॥
આખી પૃથ્વી ફાટી જાય, આકાશ પણ ટુકડે ટુકડા થઈ જાય; સૂર્ય પોતાનો પ્રકાશ છોડી દે, ચંદ્ર પોતાની શીતળતા ત્યજી દે.
3.250.32
वायुः शैघ्र्यमथो जह्याद्धिमवांश्च हिमं त्यजेत् ।
शुष्येत्तोयं समुद्रेषु वह्निरप्युष्णतां त्यजेत् ॥ ३.२५०.३२ ॥
પવન પોતાનો વેગ છોડી દે, હિમાલય પોતાનો બરફ ત્યજી દે; સમુદ્રોનું પાણી સુકાઈ જાય, અગ્નિ પણ પોતાની ઉષ્ણતા છોડી દે.
3.250.33
न चाहं त्वदृते राजन्प्रशासेयं वसुंधराम् ।
पुनःपुनः प्रसीदेति वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ३.२५०.३३ ॥
હે રાજન્, તમારા વિના હું આ પૃથ્વી પર શાસન નહીં કરું. "પ્રસન્ન થાઓ" એમ વારંવાર કહીને તેણે આ વચન કહ્યું.
3.250.34
शत्रूणां शोककृद्राजन्सुहृदां शोकनाशनः ।
त्वमेव नःकुलेराजा भविष्यसि शतं समाः ॥ ३.२५०.३४ ॥
હે રાજન્, તમે શત્રુઓને શોક આપનારા અને મિત્રોનો શોક હરનારા છો. આપણા કુળમાં તમે જ સો વર્ષ રાજા રહેશો.
3.250.35
एवमुक्त्वा स राजानं सुश्वरं प्ररुरोद ह ।
पादौ संस्पृश्य मानार्हौ भ्रातुर्ज्येष्ठस्य भारत ॥ ३.२५०.३५ ॥
આમ કહીને તે રાજાની સામે જોરથી રડવા લાગ્યો. હે ભારત, આદરને યોગ્ય એવા પોતાના જ્યેષ્ઠ ભાઈના ચરણોને સ્પર્શીને.
3.250.36
तथा तौ दुःखितौ दृष्ट्वा दुःशासनसुयोधनौ ।
अभिगम्य व्यथाविष्टः कर्णस्तौ प्रत्यभाषत ॥ ३.२५०.३६ ॥
દુઃશાસન અને સુયોધનને દુઃખી જોઈને, વ્યથાથી ભરાયેલો કર્ણ તેમની પાસે જઈને તેમને બોલ્યો.
3.250.37
विषीदथः किं कौरव्यौ बालिश्यात्प्राकृताविव ।
न शोकः शोचमानस्य विनिवर्तेत कर्हिचित् ॥ ३.२५०.३७ ॥
હે કૌરવો, સામાન્ય માણસોની જેમ મૂર્ખાઈથી તમે કેમ શોક કરો છો? શોક કરનારનો શોક ક્યારેય પાછો ફરતો નથી.
3.250.38
यदा च शोचतः शोकोव्यसनं नापकर्षति ।
सामर्थ्यं किं ततः शोके शोचमानौ प्रपश्यथः ॥ ३.२५०.३८ ॥
જ્યારે શોક કરનારનો શોક અને આપત્તિ દૂર થતી નથી, ત્યારે શોક કરતા તમે બંને તે શોકમાં કઈ શક્તિ જુઓ છો?
3.250.39
धृतिं गृह्णीतं मा शत्रूञ्शोचन्तौ नन्दयिष्यथः ।
कर्तव्यं हि कृतं राजन्पाण्डवैस्तव मोक्षणम् ॥ ३.२५०.३९ ॥
ધૈર્ય ધારણ કરો, શોક કરીને શત્રુઓને આનંદિત ન કરો. હે રાજન, તમારી મુક્તિ માટે જે કરવાનું હતું તે પાંડવોએ કરી નાખ્યું છે.
3.250.40
नित्यमेव प्रियं कार्यं राज्ञो विपयवासिभिः ।
पाल्यमानास्त्वया ते हि निवसन्ति गतज्वराः ॥ ३.२५०.४० ॥
રાજ્યના રહેવાસીઓએ હંમેશાં રાજાને પ્રિય લાગે એવું જ કરવું જોઈએ. તમારા વડે રક્ષાયેલા તેઓ ખરેખર ચિંતામુક્ત થઈ રહે છે.
3.250.41
नार्हस्येवंगते मन्युं कर्तुं प्राकृतवत्स्वयम् ।
विषण्णास्तव सोदर्यास्त्वयि प्रायं समास्थिते ॥ ३.२५०.४१ ॥
આવી સ્થિતિમાં તમારે સામાન્ય માણસોની જેમ પોતે ક્રોધ કે શોક કરવો યોગ્ય નથી. તમારા ભાઈઓ ખિન્ન છે, કારણ કે તેઓ મુખ્યત્વે તમારા પર જ આધારિત છે.
3.250.42
तदलं दुःखितानेतान्कर्तुं सर्वान्नराधिप ।
उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते समाश्वासय सोदरान् ॥ ३.२५०.४२ ॥
તેથી હે નરાધિપ, આ બધાને દુઃખી કરવું બસ છે. ઊઠો, જાઓ — તમારું કલ્યાણ થાય — અને તમારા ભાઈઓને સાંત્વન આપો.