મહાભારત · અધ્યાય 3.251

3.251.1

राजन्नद्यावगच्छामि तवैव लघुसत्वताम् ।
अल्पत्वं च तथा बुद्धेः कार्याणामविवेकिताम् ॥ ३.२५१.१ ॥

રાજન, હવે હું તારી લઘુસત્વતા, બુદ્ધિની અલ્પતા અને કાર્યોમાં વિવેકહીનતા સમજી રહ્યો છું.

किमत्र चित्रं धर्मज्ञ मोक्षितः पाण्डवैरसि ।
सद्यो वशं समापन्नः शत्रूणां शत्रुकर्शन ॥ ३.२५१.२ ॥

હે ધર્મજ્ઞ, પાંડવોએ તને મુક્ત કર્યો તેમાં શું આશ્ચર્ય? હે શત્રુકર્શન, તું તરત જ શત્રુઓના વશમાં પડ્યો.

सेनाजीवैश्च कौरव्य तथा विषयवासिभिः ।
अज्ञातैर्यदि वा ज्ञातैः कर्तव्यं नृपतेः प्रियम् ॥ ३.२५१.३ ॥

હે કૌરવ્ય, સેના પર જીવનારા અને રાજ્યના નિવાસીઓએ, અજ્ઞાત હોય કે જ્ઞાત, રાજાનું હિત કરવું જોઈએ.

प्रायः प्रधानाः पुरुषाः क्षोभयित्वाऽरिवाहिनीम् ।
निगृह्यन्ते चयुद्धेषु मोक्ष्यन्ते च स्वसैनिकैः ॥ ३.२५१.४ ॥

સામાન્ય રીતે પ્રધાન પુરુષો શત્રુસેનાને ક્ષુબ્ધ કરીને યુદ્ધમાં પકડાય છે અને પોતાના સૈનિકો દ્વારા છોડાવાય છે.

सेनाजीवाश्च ये राज्ञां विषये सन्ति मानवाः ।
तैः संगम्य नृपार्थाय यतितव्यं यथातथम् ॥ ३.२५१.५ ॥

રાજાઓના રાજ્યમાં સેના પર જીવનારા જે માનવો છે, તેમની સાથે મળીને રાજાને માટે યથોચિત પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

यद्येवं पाण्डवै राजन्भवद्विषयवासिभिः ।
यदृच्छया मोक्षितोऽसि कतत्रका परिदेवना ॥ ३.२५१.६ ॥

હે રાજન, જો આમ છે કે પાંડવો અને તારા રાજ્યના નિવાસીઓ દ્વારા યદૃચ્છાએ તું મુક્ત થયો છે, તો પછી વિલાપ શા માટે?

न चैतत्साधु यद्राजन्पाण्डवास्त्वां नृपोत्तमम् ।
स्वसेनया संप्रयान्तं नानुयान्ति स्म पृष्ठतः ॥ ३.२५१.७ ॥

હે રાજન, શ્રેષ્ઠ રાજા એવા તમને પોતાની સેના સાથે જતા જોઈને પાંડવો પાછળથી અનુસરે નહિ તે યોગ્ય નથી.

शूराश्च बलवन्तश्च संयुगेष्वपलायिनः ।
भवतस्ते सभायां वै प्रेष्यतां पूर्वमागताः ॥ ३.२५१.८ ॥

તેઓ શૂરવીર, બળવાન અને યુદ્ધમાં ન ભાગનારા છે; પૂર્વે સભામાં તમારા સેવક તરીકે જ તેઓ આવ્યા હતા.

पाण्डवेयानि रत्नानि त्वमद्याप्युपभुञ्जसे ।
सत्वस्थान्पाण्डवान्पश्य न ते प्रायमुपाविशन् ॥ ३.२५१.९ ॥

પાંડવોના રત્નો તું આજે પણ ભોગવી રહ્યો છે; દૃઢ ચિત્તવાળા પાંડવો તરફ જો, તેઓ તારા માટે પ્રાયોપવેશન કરીને બેઠા નથી.

तदलं ते महाबाहो विषादं कर्तुमीदृशम् ।
उत्तिष्ठ रराजन्भद्रं ते न चिन्तां कर्तुमर्हसि ॥ ३.२५१.१० ॥

તેથી હે મહાબાહુ, તારે આવો વિષાદ કરવો પૂરતો છે; ઊઠ રાજન, તારું કલ્યાણ થાઓ; તારે ચિંતા કરવી ઘટતી નથી.

अवश्यमेव नृपते राज्ञो विषयवासिभिः ।
प्रियाण्याचरितव्यानि तत्र का परिदेवना ॥ ३.२५१.११ ॥

હે નૃપતિ, રાજ્યમાં વસતા લોકોએ રાજાનાં પ્રિય કાર્યો અવશ્ય કરવાં જોઈએ; તેમાં વિલાપ શો?

मद्वाक्यमेतद्राजेन्द्र यद्येवं न करिष्यसि ।
स्थास्यामीह भवत्पादौ शुश्रूषन्नरिमर्दन ॥ ३.२५१.१२ ॥

હે રાજેન્દ્ર, જો તું મારું આ વચન નહિ કરે, તો હે શત્રુમર્દન, હું અહીં જ તારા ચરણોની સેવા કરતો ઊભો રહીશ.

नोत्सहे जीवितुमहं त्वद्विहीनो नरर्षभः ।
प्रायोपविष्टस्तु तथा राज्ञां हास्यो भविष्यसि ॥ ३.२५१.१३ ॥

હે નરશ્રેષ્ઠ, તારા વિના હું જીવવા સમર્થ નથી. તું પ્રાયોપવેશનમાં બેસીશ તો રાજાઓ તારી હાંસી ઉડાવશે.

एवमुक्तस्तु कर्णेन राजा दुर्योधनस्तदा ।
नैवोत्थातुं मनश्चक्रे स्वर्गाय कृतनिश्चयः ॥ ३.२५१.१४ ॥

કર્ણે આમ કહ્યું છતાં રાજા દુર્યોધને ઊઠવાનું મન ન કર્યું; તેણે સ્વર્ગ માટે નિશ્ચય કરી લીધો હતો.