ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.251

3.251.1

राजन्नद्यावगच्छामि तवैव लघुसत्वताम् ।
अल्पत्वं च तथा बुद्धेः कार्याणामविवेकिताम् ॥ ३.२५१.१ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਲਘੂ ਸਤਵਤਾ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਅਲਪਤਾ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕਹੀਣਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

किमत्र चित्रं धर्मज्ञ मोक्षितः पाण्डवैरसि ।
सद्यो वशं समापन्नः शत्रूणां शत्रुकर्शन ॥ ३.२५१.२ ॥

ਹੇ ਧਰਮਗਿਆਤਾ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈਰਾਨੀ? ਹੇ ਸ਼ਤਰੂ-ਕਰਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਗਿਆ।

सेनाजीवैश्च कौरव्य तथा विषयवासिभिः ।
अज्ञातैर्यदि वा ज्ञातैः कर्तव्यं नृपतेः प्रियम् ॥ ३.२५१.३ ॥

ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ, ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

प्रायः प्रधानाः पुरुषाः क्षोभयित्वाऽरिवाहिनीम् ।
निगृह्यन्ते चयुद्धेषु मोक्ष्यन्ते च स्वसैनिकैः ॥ ३.२५१.४ ॥

ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਕੇ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੁਡਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

सेनाजीवाश्च ये राज्ञां विषये सन्ति मानवाः ।
तैः संगम्य नृपार्थाय यतितव्यं यथातथम् ॥ ३.२५१.५ ॥

ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

यद्येवं पाण्डवै राजन्भवद्विषयवासिभिः ।
यदृच्छया मोक्षितोऽसि कतत्रका परिदेवना ॥ ३.२५१.६ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਾਹਦਾ?

न चैतत्साधु यद्राजन्पाण्डवास्त्वां नृपोत्तमम् ।
स्वसेनया संप्रयान्तं नानुयान्ति स्म पृष्ठतः ॥ ३.२५१.७ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਚੱਲਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।

शूराश्च बलवन्तश्च संयुगेष्वपलायिनः ।
भवतस्ते सभायां वै प्रेष्यतां पूर्वमागताः ॥ ३.२५१.८ ॥

ਉਹ ਸੂਰਮੇ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਸਨ।

पाण्डवेयानि रत्नानि त्वमद्याप्युपभुञ्जसे ।
सत्वस्थान्पाण्डवान्पश्य न ते प्रायमुपाविशन् ॥ ३.२५१.९ ॥

ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਚਿੱਤ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠੇ।

तदलं ते महाबाहो विषादं कर्तुमीदृशम् ।
उत्तिष्ठ रराजन्भद्रं ते न चिन्तां कर्तुमर्हसि ॥ ३.२५१.१० ॥

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾਦ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਉੱਠ ਰਾਜਨ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਤੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।

अवश्यमेव नृपते राज्ञो विषयवासिभिः ।
प्रियाण्याचरितव्यानि तत्र का परिदेवना ॥ ३.२५१.११ ॥

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਕਾਰਜ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ?

मद्वाक्यमेतद्राजेन्द्र यद्येवं न करिष्यसि ।
स्थास्यामीह भवत्पादौ शुश्रूषन्नरिमर्दन ॥ ३.२५१.१२ ॥

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੇਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਅਰਿਮਰਦਨ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਾਂਗਾ।

नोत्सहे जीवितुमहं त्वद्विहीनो नरर्षभः ।
प्रायोपविष्टस्तु तथा राज्ञां हास्यो भविष्यसि ॥ ३.२५१.१३ ॥

ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਜੀਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਤੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣਗੇ।

एवमुक्तस्तु कर्णेन राजा दुर्योधनस्तदा ।
नैवोत्थातुं मनश्चक्रे स्वर्गाय कृतनिश्चयः ॥ ३.२५१.१४ ॥

ਕਰਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਉੱਠਣ ਦਾ ਮਨ ਨਾ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਸਵਰਗ ਲਈ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।