ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.251

3.251.1

राजन्नद्यावगच्छामि तवैव लघुसत्वताम् ।
अल्पत्वं च तथा बुद्धेः कार्याणामविवेकिताम् ॥ ३.२५१.१ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ତୁମର ଲଘୁସତ୍ତ୍ୱତା, ବୁଦ୍ଧିର ଅଳ୍ପତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅବିବେକିତା ବୁଝିପାରୁଛି।

किमत्र चित्रं धर्मज्ञ मोक्षितः पाण्डवैरसि ।
सद्यो वशं समापन्नः शत्रूणां शत्रुकर्शन ॥ ३.२५१.२ ॥

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ? ହେ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ, ତୁମେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ିଗଲ।

सेनाजीवैश्च कौरव्य तथा विषयवासिभिः ।
अज्ञातैर्यदि वा ज्ञातैः कर्तव्यं नृपतेः प्रियम् ॥ ३.२५१.३ ॥

ହେ କୌରବ୍ୟ, ସେନାଜୀବୀ ଓ ରାଜ୍ୟବାସୀମାନେ, ଅଜ୍ଞାତ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାତ, ରାଜାଙ୍କର ହିତ କରିବା ଉଚିତ।

प्रायः प्रधानाः पुरुषाः क्षोभयित्वाऽरिवाहिनीम् ।
निगृह्यन्ते चयुद्धेषु मोक्ष्यन्ते च स्वसैनिकैः ॥ ३.२५१.४ ॥

ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରଧାନ ପୁରୁଷମାନେ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବନ୍ଦୀ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ସୈନିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

सेनाजीवाश्च ये राज्ञां विषये सन्ति मानवाः ।
तैः संगम्य नृपार्थाय यतितव्यं यथातथम् ॥ ३.२५१.५ ॥

ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସେନାଜୀବୀ ମାନବ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

यद्येवं पाण्डवै राजन्भवद्विषयवासिभिः ।
यदृच्छया मोक्षितोऽसि कतत्रका परिदेवना ॥ ३.२५१.६ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ଏହିପରି ହୁଏ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ତୁମର ରାଜ୍ୟବାସୀମାନେ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ତେବେ ବିଳାପ କାହିଁକି?

न चैतत्साधु यद्राजन्पाण्डवास्त्वां नृपोत्तमम् ।
स्वसेनया संप्रयान्तं नानुयान्ति स्म पृष्ठतः ॥ ३.२५१.७ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଆପଣ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଗମନ କଲାବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପଛରୁ ଅନୁସରଣ ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

शूराश्च बलवन्तश्च संयुगेष्वपलायिनः ।
भवतस्ते सभायां वै प्रेष्यतां पूर्वमागताः ॥ ३.२५१.८ ॥

ସେମାନେ ଶୂରବୀର, ବଳବାନ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାୟନ ନ କରୁଥିବା; ପୂର୍ବେ ସଭାରେ ଆପଣଙ୍କ ସେବକ ରୂପେ ସେମାନେ ଆସିଥିଲେ।

पाण्डवेयानि रत्नानि त्वमद्याप्युपभुञ्जसे ।
सत्वस्थान्पाण्डवान्पश्य न ते प्रायमुपाविशन् ॥ ३.२५१.९ ॥

ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ରତ୍ନ ତୁମେ ଆଜି ବି ଉପଭୋଗ କରୁଛ; ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରାୟୋପବେଶନରେ ବସିନଥିଲେ।

तदलं ते महाबाहो विषादं कर्तुमीदृशम् ।
उत्तिष्ठ रराजन्भद्रं ते न चिन्तां कर्तुमर्हसि ॥ ३.२५१.१० ॥

ଅତଏବ ହେ ମହାବାହୋ, ତୁମ ପାଇଁ ଏପରି ବିଷାଦ ଯଥେଷ୍ଟ; ଉଠ ରାଜନ୍, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

अवश्यमेव नृपते राज्ञो विषयवासिभिः ।
प्रियाण्याचरितव्यानि तत्र का परिदेवना ॥ ३.२५१.११ ॥

ହେ ନୃପତି, ରାଜ୍ୟରେ ବାସକାରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାରେ ବିଳାପ କ'ଣ?

मद्वाक्यमेतद्राजेन्द्र यद्येवं न करिष्यसि ।
स्थास्यामीह भवत्पादौ शुश्रूषन्नरिमर्दन ॥ ३.२५१.१२ ॥

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଏହି କଥା ନ କରିବ, ତେବେ ହେ ଶତ୍ରୁମର୍ଦ୍ଦନ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ଚରଣ ସେବା କରି ଠିଆ ହେବି।

नोत्सहे जीवितुमहं त्वद्विहीनो नरर्षभः ।
प्रायोपविष्टस्तु तथा राज्ञां हास्यो भविष्यसि ॥ ३.२५१.१३ ॥

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ୍ଭକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ତୁମ୍ଭେ ପ୍ରାୟୋପବେଶନରେ ବସିଲେ ରାଜାମାନେ ତୁମ୍ଭକୁ ଉପହାସ କରିବେ।

एवमुक्तस्तु कर्णेन राजा दुर्योधनस्तदा ।
नैवोत्थातुं मनश्चक्रे स्वर्गाय कृतनिश्चयः ॥ ३.२५१.१४ ॥

କର୍ଣ୍ଣ ଏହିପରି କହିବାରୁ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଉଠିବାକୁ ମନ କଲେ ନାହିଁ; ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଥିଲେ।