મહાભારત · અધ્યાય 3.252
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.252.1
प्रायोपविष्टं राजानं दुर्योधनममर्षणम् ।
उवाच सान्त्वयन्राजञ्शकुनिः सौबलस्तदा ॥ ३.२५२.१ ॥
પ્રાયોપવેશનમાં બેઠેલા, અસહિષ્ણુ રાજા દુર્યોધનને, હે રાજન, ત્યારે સુબલપુત્ર શકુનિએ સાંત્વન આપતાં કહ્યું.
3.252.2
सम्यगुक्तं हि कर्णेन तच्छ्रुतं कौरव त्वया ।
मया हृतां श्रियं स्फीतां तां मोहादपहासि किम् ॥ ३.२५२.२ ॥
કર્ણે સાચું જ કહ્યું હતું, હે કૌરવ, તેં પણ તે સાંભળ્યું. તો પછી મોહથી મેં હરેલી એ વિશાળ સમૃદ્ધિ પર તું કેમ હસે છે?
3.252.3
त्वमबुद्ध्या नृपवर प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छसि ।
अद्य वाऽप्यवगन्छामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया ॥ ३.२५२.३ ॥
હે શ્રેષ્ઠ રાજા, અજ્ઞાનથી તું પ્રાણ ત્યજવા ઇચ્છે છે. આજે હું જાણું છું કે તેં વૃદ્ધોની સેવા કરી નથી.
3.252.4
यः समुत्पतितं हर्षं दैन्यं वा न नियच्छति ।
स नश्यति श्रियं प्राप्य पात्रमाममिवाम्भसि ॥ ३.२५२.४ ॥
ઊછળતા હર્ષ કે દીનતાને જે નિયંત્રિત કરતો નથી, તે સમૃદ્ધિ પામીને પણ નાશ પામે છે; પાણીમાં કાચા પાત્ર જેવો.
3.252.5
अतिभीरुं मृदुं क्लीबं दीर्घसूत्रं प्रमादिनम् ।
व्यसनाद्विषयाक्रान्तं न भजन्ति नृपं श्रिताः ॥ ३.२५२.५ ॥
અતિ ભીરુ, કોમળ, નપુંસક, ઢીલ કરનારો, પ્રમાદી અને સંકટ તથા વિષયોથી ઘેરાયેલા રાજાને આશ્રિતો સેવતા નથી.
3.252.6
सत्कृतस्य हि ते शोको विपरीते कथं भवेत् ।
मा कृतं शोभनं पार्थैः शोकमालम्ब्य नाशय ॥ ३.२५२.६ ॥
તું સન્માનિત છે, તો વિપરીત સ્થિતિમાં તને શોક કેમ થાય? પાર્થોએ કરેલા શુભને શોકનો આધાર લઈને નષ્ટ ન કર.
3.252.7
यत्र हर्षस्त्वया कार्यः सत्कर्तव्याश्च पाण्डवाः ।
तत्र शोचसि राजेन्द्रविपरीतमिदं तव ॥ ३.२५२.७ ॥
જ્યાં તારે હર્ષ કરવો જોઈએ અને પાંડવોનો સત્કાર કરવો જોઈએ, હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં જ તું શોક કરે છે; આ તારા માટે વિપરીત છે.
3.252.8
प्रसीदमा त्यजात्मानं तुष्टश्च सुकृतं स्मर ।
कप्रयच्छ राज्यं पार्थानां यशो धर्ममवाप्नुहि।
क्रियामेतां समाज्ञाय कृतघ्नो न भविष्यसि ॥ ३.२५२.८ ॥
પ્રસન્ન થા, તારી જાતને ત્યજીશ નહીં; સંતુષ્ટ થઈ તારાં સત્કર્મો સ્મર. પૃથાના પુત્રોને રાજ્ય આપ, યશ અને ધર્મ પામ. આ કાર્ય સમજીને તું કૃતઘ્ન નહીં ઠરે.
3.252.9
सौभ्रात्रं पाण्डवैः कृत्वा समवस्ताप्य चैव तान् ।
पित्र्यं राज्यं प्रयच्छैषां ततः सुखमवाप्स्यसि ॥ ३.२५२.९ ॥
પાંડવો સાથે ભ્રાતૃભાવ સ્થાપી, તેમનું દુઃખ શાંત કરી, તેમને પૈતૃક રાજ્ય આપ; ત્યારે તને સુખ મળશે.
3.252.10
शकुनेस्तु वचः श्रुत्वा दुःशासनमवेक्ष्य च ।
पादयोः पतितं वीरं विकृतं भ्रातृसौहृदात् ॥ ३.२५२.१० ॥
શકુનિના વચન સાંભળી અને દુઃશાસન તરફ જોઈ, ભ્રાતૃસ્નેહથી વિકૃત થઈ પગે પડેલા એ વીરને.
3.252.11
बाहुभ्यां साधुजाताभ्यां दुःशासनमरिंदमम् ।
उत्थाप्य संपरिष्वज्य प्रीत्याऽजिघ्रत मूर्धनि ॥ ३.२५२.११ ॥
પોતાના સુડોળ બાહુઓથી શત્રુદમન દુઃશાસનને ઊભો કરી, આલિંગન આપી, પ્રેમથી તેનું મસ્તક સૂંઘ્યું.
3.252.12
कर्णसौबलयोश्चापि संश्रुत्य वचनान्यसौ ।
निर्वेदं परमं गत्वा राजा दुर्योधनस्तदा।
व्रीडयाऽभिपरीतात्मा नैराश्यमगमत्परम् ॥ ३.२५२.१२ ॥
કર્ણ અને સૌબલ (શકુનિ)ના વચનો સાંભળીને એ રાજા દુર્યોધન ત્યારે અત્યંત ખિન્ન થયો; લજ્જાથી ભરેલા મનથી તે પરમ નિરાશામાં ડૂબી ગયો.
3.252.13
सुहृदां चैव तच्छ्रुत्वा समन्युरिदमब्रवीत् ।
न धर्मधनसौख्येन नैश्वर्येण न चाज्ञया ॥ ३.२५२.१३ ॥
મિત્રોની એ વાત સાંભળીને ક્રોધિત થઈને તે બોલ્યો — ધર્મથી, ધનથી, સુખથી, ઐશ્વર્યથી કે આજ્ઞાથી નહીં.
3.252.14
नैव भोगैश्च मे कार्यं मा विहन्यत गच्छत ।
निश्चितेयं मम मतिः स्थिता प्रायोपवेशने ॥ ३.२५२.१४ ॥
મને ભોગોથી કંઈ કામ નથી. તમે નષ્ટ ન થાઓ, જાઓ. પ્રાયોપવેશનમાં સ્થિર રહેવું એ મારો નિશ્ચય છે.
3.252.15
गच्छध्वं नगरं सर्वे पूज्याश्च गुरवो मम ।
त एवमुक्ताः प्रत्यूच् राजानमरिमर्दनम् ॥ ३.२५२.१५ ॥
તમે બધા નગરમાં જાઓ; મારા પૂજ્ય વડીલો પણ ત્યાં છે. આમ કહેવાતાં તેમણે શત્રુમર્દન રાજાને ઉત્તર આપ્યો.
3.252.16
या गतिस्तव राजेन्द्र साऽस्माकमपि भारत ।
कथं वा संप्रवेक्ष्यामस्त्वद्विहीनाः पुरं वयम् ॥ ३.२५२.१६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, હે ભરતવંશી, તારી જે ગતિ એ જ અમારી પણ. તારા વિના અમે નગરમાં કેવી રીતે પ્રવેશીએ?
3.252.17
स सुहृद्भिरमात्यैश्च भातृभिः स्वजनेन च ।
बहुप्रकारमप्युक्तो निश्चयान्न व्यचाल्यत ॥ ३.२५२.१७ ॥
મિત્રો, મંત્રીઓ, ભાઈઓ અને સ્વજનોએ અનેક રીતે કહ્યું છતાં તે પોતાના નિશ્ચયથી ડગ્યો નહીં.
3.252.18
दर्भास्तरणमास्तीर्य निश्चयाद्धृतराष्ट्रजः ।
संस्पृश्यापः शुचिर्भूत्वा भूतले समुपस्थितः ॥ ३.२५२.१८ ॥
પોતાના નિશ્ચય અનુસાર ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે દર્ભનું આસન પાથર્યું, પાણીનો સ્પર્શ કરી શુદ્ધ થઈ ભૂમિ પર બેઠો.
3.252.19
कुशचीराम्बरधरः परं नियममास्थितः ।
वाग्यतो राजशार्दूलः स स्वर्गगतिकाम्यया ॥ ३.२५२.१९ ॥
કુશ અને વલ્કલ વસ્ત્ર ધારણ કરીને, પરમ નિયમમાં સ્થિત, વાણીને સંયમિત કરેલો તે રાજશાર્દૂલ સ્વર્ગગતિની કામનાથી.
3.252.20
मनसोपचितिं कृत्वा निरस् च बहिःक्रियाः ।
तस्थौप्रायोपवेशेऽथमतिं कृत्वा सुनिश्चयाम् ॥ ३.२५२.२० ॥
મનથી પુણ્યસંચય કરીને, બાહ્ય ક્રિયાઓ ત્યજીને, દૃઢ નિશ્ચય કરીને તે પ્રાયોપવેશનમાં સ્થિત થયો.
3.252.21
अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवाः ।
पातालवासिनो रौद्राः पूर्वं देवैर्विनिर्जिताः ॥ ३.२५२.२१ ॥
ત્યારે તેનો એ નિશ્ચય જાણીને, પાતાળમાં વસતા, પહેલાં દેવોથી પરાજિત, ભયંકર દૈત્ય અને દાનવો.
3.252.22
ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै ।
आह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसंभवम् ॥ ३.२५२.२२ ॥
દુર્યોધનનો એ સ્વપક્ષક્ષય જાણીને, તેમણે તેને બોલાવવા વૈતાન અગ્નિમાંથી ઉત્પન્ન થતું કર્મ કર્યું.
3.252.23
बृहस्पत्युशनोक्तैश्च मन्त्रैर्मन्त्रविशारदाः ।
अथर्ववेदप्रोक्तैश्च याश्चौपनिषदाः क्रियाः।
मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन् ॥ ३.२५२.२३ ॥
બૃહસ્પતિ અને ઉશનાએ કહેલા મંત્રોથી, મંત્રવિશારદોએ, અથર્વવેદમાં કહેલી અને ઔપનિષદિક ક્રિયાઓ મંત્રજપ સાથે ત્યારે કરી.
3.252.24
जुह्वत्यग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत्सुसमाहिताः ।
ब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः ॥ ३.२५२.२४ ॥
મંત્રપૂર્વક અગ્નિમાં હવિ અને દૂધની આહુતિ આપતા, સુસમાહિત, વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત, સુદૃઢ વ્રતધારી બ્રાહ્મણો.
3.252.25
अध्वर्यवो दानवानां कर्म प्रावर्तयंस्ततः ॥ ३.२५२.२५ ॥
ત્યારે અધ્વર્યુઓએ દાનવોનું કર્મ શરૂ કરાવ્યું.
3.252.26
कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुता ।
कृत्या समुत्थिता राजन्किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ ३.२५२.२६ ॥
કર્મ સિદ્ધ થતાં ત્યાં બગાસું ખાતી એક મહાઅદ્ભુત કૃત્યા ઊભી થઈ, હે રાજન્, અને બોલી, "હું શું કરું?"
3.252.27
आहुर्दैत्याश्च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना ।
प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रमिहानय ॥ ३.२५२.२७ ॥
ત્યારે દૈત્યોએ અત્યંત પ્રસન્ન મનથી તેને કહ્યું, "પ્રાયોપવેશનમાં બેઠેલા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર રાજાને અહીં લઈ આવ."
3.252.28
तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा ।
निमेषादगमच्चापि यत्र राजा सुयोधनः ॥ ३.२५२.२८ ॥
"ઠીક છે" કહી વચન આપી તે કૃત્યા ચાલી; પલકારામાં જ્યાં રાજા સુયોધન હતો ત્યાં પહોંચી ગઈ.
3.252.29
समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम् ।
दानवानां मुहूर्ताच्च पुरतस्तं न्यवेदयत् ॥ ३.२५२.२९ ॥
રાજાને લઈને તે રસાતલમાં પ્રવેશી; એક મુહૂર્તમાં દાનવોની સામે તેને રજૂ કર્યો.
3.252.30
तमानीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संगत्य दानवाः ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे किंचिदुत्फुल्ललोचनाः ॥ ३.२५२.३० ॥
રાત્રે એકઠા થઈ બધા દાનવો લાવેલા તે રાજાને જોઈ પ્રસન્ન મનથી, થોડી ફૂલેલી આંખોવાળા થયા.
3.252.31
दृढमेनं परिष्यज्य दृष्ट्वा च कुशलं तदा ।
साभिमानमिदं वाक्यं दुर्योधनमथाब्रुवन् ॥ ३.२५२.३१ ॥
તેને દૃઢપણે આલિંગન આપીને અને કુશળ જોઈને, ત્યારે અભિમાનથી દુર્યોધનને આ વચન કહ્યું.