ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.252
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.252.1
प्रायोपविष्टं राजानं दुर्योधनममर्षणम् ।
उवाच सान्त्वयन्राजञ्शकुनिः सौबलस्तदा ॥ ३.२५२.१ ॥
ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਰਾਜੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਸੁਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ ਨੇ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
3.252.2
सम्यगुक्तं हि कर्णेन तच्छ्रुतं कौरव त्वया ।
मया हृतां श्रियं स्फीतां तां मोहादपहासि किम् ॥ ३.२५२.२ ॥
ਕਰਨ ਨੇ ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਕੌਰਵ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਹ ਸੁਣਿਆ। ਫਿਰ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਹਰੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਹੱਸਦਾ ਹੈਂ?
3.252.3
त्वमबुद्ध्या नृपवर प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छसि ।
अद्य वाऽप्यवगन्छामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया ॥ ३.२५२.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
3.252.4
यः समुत्पतितं हर्षं दैन्यं वा न नियच्छति ।
स नश्यति श्रियं प्राप्य पात्रमाममिवाम्भसि ॥ ३.२५२.४ ॥
ਜੋ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹਰਸ਼ ਜਾਂ ਦੈਨ੍ਯ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਧਨ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਭਾਂਡੇ ਵਾਂਗ।
3.252.5
अतिभीरुं मृदुं क्लीबं दीर्घसूत्रं प्रमादिनम् ।
व्यसनाद्विषयाक्रान्तं न भजन्ति नृपं श्रिताः ॥ ३.२५२.५ ॥
ਅਤਿ ਡਰਪੋਕ, ਕੋਮਲ, ਨਾਮਰਦ, ਢਿੱਲਾ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
3.252.6
सत्कृतस्य हि ते शोको विपरीते कथं भवेत् ।
मा कृतं शोभनं पार्थैः शोकमालम्ब्य नाशय ॥ ३.२५२.६ ॥
ਤੂੰ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਉਲਟ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਪਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਸੋਗ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਨਾਸ ਨਾ ਕਰ।
3.252.7
यत्र हर्षस्त्वया कार्यः सत्कर्तव्याश्च पाण्डवाः ।
तत्र शोचसि राजेन्द्रविपरीतमिदं तव ॥ ३.२५२.७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਲਟ ਹੈ।
3.252.8
प्रसीदमा त्यजात्मानं तुष्टश्च सुकृतं स्मर ।
कप्रयच्छ राज्यं पार्थानां यशो धर्ममवाप्नुहि।
क्रियामेतां समाज्ञाय कृतघ्नो न भविष्यसि ॥ ३.२५२.८ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗ; ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰ। ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪਾ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਸਮਝ ਕੇ ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਂਗਾ।
3.252.9
सौभ्रात्रं पाण्डवैः कृत्वा समवस्ताप्य चैव तान् ।
पित्र्यं राज्यं प्रयच्छैषां ततः सुखमवाप्स्यसि ॥ ३.२५२.९ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਾਤਰੀ ਭਾਵ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਦੇ; ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ।
3.252.10
शकुनेस्तु वचः श्रुत्वा दुःशासनमवेक्ष्य च ।
पादयोः पतितं वीरं विकृतं भ्रातृसौहृदात् ॥ ३.२५२.१० ॥
ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਾਤਰੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ।
3.252.11
बाहुभ्यां साधुजाताभ्यां दुःशासनमरिंदमम् ।
उत्थाप्य संपरिष्वज्य प्रीत्याऽजिघ्रत मूर्धनि ॥ ३.२५२.११ ॥
ਆਪਣੀਆਂ ਸੁਡੌਲ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ।
3.252.12
कर्णसौबलयोश्चापि संश्रुत्य वचनान्यसौ ।
निर्वेदं परमं गत्वा राजा दुर्योधनस्तदा।
व्रीडयाऽभिपरीतात्मा नैराश्यमगमत्परम् ॥ ३.२५२.१२ ॥
ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੌਬਲ (ਸ਼ਕੁਨੀ) ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਇਆ; ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਰਮ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
3.252.13
सुहृदां चैव तच्छ्रुत्वा समन्युरिदमब्रवीत् ।
न धर्मधनसौख्येन नैश्वर्येण न चाज्ञया ॥ ३.२५२.१३ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ — ਧਰਮ ਨਾਲ, ਧਨ ਨਾਲ, ਸੁੱਖ ਨਾਲ, ਐਸ਼ਵਰਜ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
3.252.14
नैव भोगैश्च मे कार्यं मा विहन्यत गच्छत ।
निश्चितेयं मम मतिः स्थिता प्रायोपवेशने ॥ ३.२५२.१४ ॥
ਮੈਨੂੰ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ, ਜਾਓ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਾਂ।
3.252.15
गच्छध्वं नगरं सर्वे पूज्याश्च गुरवो मम ।
त एवमुक्ताः प्रत्यूच् राजानमरिमर्दनम् ॥ ३.२५२.१५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਓ; ਮੇਰੇ ਪੂਜਯ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
3.252.16
या गतिस्तव राजेन्द्र साऽस्माकमपि भारत ।
कथं वा संप्रवेक्ष्यामस्त्वद्विहीनाः पुरं वयम् ॥ ३.२५२.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਜੋ ਗਤੀ ਤੇਰੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡੀ ਵੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵੜੀਏ?
3.252.17
स सुहृद्भिरमात्यैश्च भातृभिः स्वजनेन च ।
बहुप्रकारमप्युक्तो निश्चयान्न व्यचाल्यत ॥ ३.२५२.१७ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ।
3.252.18
दर्भास्तरणमास्तीर्य निश्चयाद्धृतराष्ट्रजः ।
संस्पृश्यापः शुचिर्भूत्वा भूतले समुपस्थितः ॥ ३.२५२.१८ ॥
ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਬਿਸਤਰਾ ਵਿਛਾਇਆ, ਪਾਣੀ ਛੂਹ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
3.252.19
कुशचीराम्बरधरः परं नियममास्थितः ।
वाग्यतो राजशार्दूलः स स्वर्गगतिकाम्यया ॥ ३.२५२.१९ ॥
ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਿੱਲ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਰਮ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਉਹ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ ਸਵਰਗ-ਗਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
3.252.20
मनसोपचितिं कृत्वा निरस् च बहिःक्रियाः ।
तस्थौप्रायोपवेशेऽथमतिं कृत्वा सुनिश्चयाम् ॥ ३.२५२.२० ॥
ਮਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸੰਚਯ ਕਰਕੇ, ਬਾਹਰੀ ਕਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
3.252.21
अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवाः ।
पातालवासिनो रौद्राः पूर्वं देवैर्विनिर्जिताः ॥ ३.२५२.२१ ॥
ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਇਰਾਦਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ।
3.252.22
ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै ।
आह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसंभवम् ॥ ३.२५२.२२ ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਉਸ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਵੈਤਾਨ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
3.252.23
बृहस्पत्युशनोक्तैश्च मन्त्रैर्मन्त्रविशारदाः ।
अथर्ववेदप्रोक्तैश्च याश्चौपनिषदाः क्रियाः।
मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन् ॥ ३.२५२.२३ ॥
ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਾ ਦੇ ਦੱਸੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੰਤਰ-ਵਿਸ਼ਾਰਦਾਂ ਨੇ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕਹੀਆਂ ਅਤੇ ਔਪਨਿਸ਼ਦਿਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਮੰਤਰ-ਜਪ ਸਹਿਤ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀਆਂ।
3.252.24
जुह्वत्यग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत्सुसमाहिताः ।
ब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः ॥ ३.२५२.२४ ॥
ਮੰਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹਵੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਦ੍ਰਿੜ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
3.252.25
अध्वर्यवो दानवानां कर्म प्रावर्तयंस्ततः ॥ ३.२५२.२५ ॥
ਤਦ ਅਧਵਰਯੂਆਂ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ।
3.252.26
कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुता ।
कृत्या समुत्थिता राजन्किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ ३.२५२.२६ ॥
ਕਰਮ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਤੇ ਉੱਥੇ ਜਮ੍ਹਾਈ ਲੈਂਦੀ ਇੱਕ ਮਹਾਅਦਭੁਤ ਕ੍ਰਿਤਯਾ ਉੱਠੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਬੋਲੀ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
3.252.27
आहुर्दैत्याश्च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना ।
प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रमिहानय ॥ ३.२५२.२७ ॥
ਤਦ ਦੈਂਤਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆ।"
3.252.28
तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा ।
निमेषादगमच्चापि यत्र राजा सुयोधनः ॥ ३.२५२.२८ ॥
"ਠੀਕ ਹੈ" ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਯਾ ਤੁਰ ਪਈ; ਪਲਕ ਝਪਕਦੇ ਹੀ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਸੁਯੋਧਨ ਸੀ।
3.252.29
समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम् ।
दानवानां मुहूर्ताच्च पुरतस्तं न्यवेदयत् ॥ ३.२५२.२९ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ; ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
3.252.30
तमानीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संगत्य दानवाः ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे किंचिदुत्फुल्ललोचनाः ॥ ३.२५२.३० ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।
3.252.31
दृढमेनं परिष्यज्य दृष्ट्वा च कुशलं तदा ।
साभिमानमिदं वाक्यं दुर्योधनमथाब्रुवन् ॥ ३.२५२.३१ ॥
ਉਸਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਦ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।