महाभारत · अध्याय 3.252
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.252.1
प्रायोपविष्टं राजानं दुर्योधनममर्षणम् ।
उवाच सान्त्वयन्राजञ्शकुनिः सौबलस्तदा ॥ ३.२५२.१ ॥
प्रायोपवेशनास बसलेल्या, असहिष्णू राजा दुर्योधनाला, हे राजा, तेव्हा सुबलपुत्र शकुनी सांत्वन करीत म्हणाला.
3.252.2
सम्यगुक्तं हि कर्णेन तच्छ्रुतं कौरव त्वया ।
मया हृतां श्रियं स्फीतां तां मोहादपहासि किम् ॥ ३.२५२.२ ॥
कर्णाने योग्यच सांगितले, हे कौरवा, ते तूही ऐकलेस. मग मोहामुळे मी हरण केलेल्या त्या विपुल वैभवावर तू का हसतोस?
3.252.3
त्वमबुद्ध्या नृपवर प्राणानुत्स्रष्टुमिच्छसि ।
अद्य वाऽप्यवगन्छामि न वृद्धाः सेवितास्त्वया ॥ ३.२५२.३ ॥
हे श्रेष्ठ राजा, अज्ञानामुळे तू प्राण सोडू इच्छितोस. आज मला वाटते की तू वृद्धांची सेवा केलीच नाहीस.
3.252.4
यः समुत्पतितं हर्षं दैन्यं वा न नियच्छति ।
स नश्यति श्रियं प्राप्य पात्रमाममिवाम्भसि ॥ ३.२५२.४ ॥
उसळलेला हर्ष किंवा दैन्य जो आवरत नाही, तो वैभव मिळवूनही नष्ट होतो; पाण्यातील कच्च्या भांड्यासारखा.
3.252.5
अतिभीरुं मृदुं क्लीबं दीर्घसूत्रं प्रमादिनम् ।
व्यसनाद्विषयाक्रान्तं न भजन्ति नृपं श्रिताः ॥ ३.२५२.५ ॥
अति भित्रा, मृदू, षंढ, दिरंगाई करणारा, प्रमादी आणि संकटांनी व विषयांनी ग्रासलेल्या राजाची, त्याच्या आश्रितांनी सेवा केली नाही.
3.252.6
सत्कृतस्य हि ते शोको विपरीते कथं भवेत् ।
मा कृतं शोभनं पार्थैः शोकमालम्ब्य नाशय ॥ ३.२५२.६ ॥
तू सत्कारित आहेस, मग विपरीत स्थितीत तुला शोक कसा होईल? पार्थांनी केलेले चांगले शोकाचा आधार घेऊन नष्ट करू नकोस.
3.252.7
यत्र हर्षस्त्वया कार्यः सत्कर्तव्याश्च पाण्डवाः ।
तत्र शोचसि राजेन्द्रविपरीतमिदं तव ॥ ३.२५२.७ ॥
जिथे तुला आनंद करायला हवा आणि पांडवांचा सत्कार करायला हवा, हे राजेंद्रा, तिथेच तू शोक करतोस; हे तुझ्यासाठी विपरीत आहे.
3.252.8
प्रसीदमा त्यजात्मानं तुष्टश्च सुकृतं स्मर ।
कप्रयच्छ राज्यं पार्थानां यशो धर्ममवाप्नुहि।
क्रियामेतां समाज्ञाय कृतघ्नो न भविष्यसि ॥ ३.२५२.८ ॥
प्रसन्न हो, स्वतःला सोडू नकोस; समाधानी होऊन तुझी सत्कर्मे आठव. पृथेच्या पुत्रांना राज्य दे, यश व धर्म मिळव. हे कृत्य जाणून तू कृतघ्न ठरणार नाहीस.
3.252.9
सौभ्रात्रं पाण्डवैः कृत्वा समवस्ताप्य चैव तान् ।
पित्र्यं राज्यं प्रयच्छैषां ततः सुखमवाप्स्यसि ॥ ३.२५२.९ ॥
पांडवांशी बंधुभाव ठेवून, त्यांचे दुःख शमवून, त्यांना पितृराज्य दे; मग तुला सुख मिळेल.
3.252.10
शकुनेस्तु वचः श्रुत्वा दुःशासनमवेक्ष्य च ।
पादयोः पतितं वीरं विकृतं भ्रातृसौहृदात् ॥ ३.२५२.१० ॥
शकुनीचे बोल ऐकून आणि दुःशासनाकडे पाहून, बंधुप्रेमाने विकृत होऊन पायांवर पडलेल्या त्या वीराकडे.
3.252.11
बाहुभ्यां साधुजाताभ्यां दुःशासनमरिंदमम् ।
उत्थाप्य संपरिष्वज्य प्रीत्याऽजिघ्रत मूर्धनि ॥ ३.२५२.११ ॥
आपल्या सुडौल बाहूंनी शत्रूंचे दमन करणाऱ्या दुःशासनाला उचलून, आलिंगन देऊन, प्रेमाने त्याचे मस्तक हुंगले.
3.252.12
कर्णसौबलयोश्चापि संश्रुत्य वचनान्यसौ ।
निर्वेदं परमं गत्वा राजा दुर्योधनस्तदा।
व्रीडयाऽभिपरीतात्मा नैराश्यमगमत्परम् ॥ ३.२५२.१२ ॥
कर्ण आणि सौबल (शकुनी) यांचे बोल ऐकून तो राजा दुर्योधन तेव्हा अत्यंत खिन्न झाला; लाजेने व्यापलेल्या मनाने तो परम निराशेत गेला.
3.252.13
सुहृदां चैव तच्छ्रुत्वा समन्युरिदमब्रवीत् ।
न धर्मधनसौख्येन नैश्वर्येण न चाज्ञया ॥ ३.२५२.१३ ॥
सुहृदांचे ते बोल ऐकून संतप्त होऊन तो म्हणाला — धर्माने, धनाने, सुखाने, ऐश्वर्याने किंवा आज्ञेने नव्हे.
3.252.14
नैव भोगैश्च मे कार्यं मा विहन्यत गच्छत ।
निश्चितेयं मम मतिः स्थिता प्रायोपवेशने ॥ ३.२५२.१४ ॥
मला भोगांची गरज नाही. तुम्ही नाश पावू नका, जा. प्रायोपवेशनात स्थिर राहणे हा माझा निश्चय आहे.
3.252.15
गच्छध्वं नगरं सर्वे पूज्याश्च गुरवो मम ।
त एवमुक्ताः प्रत्यूच् राजानमरिमर्दनम् ॥ ३.२५२.१५ ॥
तुम्ही सर्वजण नगराकडे जा; माझे पूज्य गुरुजनही तिथे आहेत. असे सांगितल्यावर त्यांनी शत्रुमर्दन राजाला उत्तर दिले.
3.252.16
या गतिस्तव राजेन्द्र साऽस्माकमपि भारत ।
कथं वा संप्रवेक्ष्यामस्त्वद्विहीनाः पुरं वयम् ॥ ३.२५२.१६ ॥
हे राजेंद्रा, हे भरतवंशजा, तुझी जी गती तीच आमचीही. तुझ्याविना आम्ही नगरात कसे प्रवेश करू?
3.252.17
स सुहृद्भिरमात्यैश्च भातृभिः स्वजनेन च ।
बहुप्रकारमप्युक्तो निश्चयान्न व्यचाल्यत ॥ ३.२५२.१७ ॥
मित्र, अमात्य, भाऊ आणि स्वजन यांनी अनेक प्रकारे सांगूनही तो आपल्या निश्चयापासून ढळला नाही.
3.252.18
दर्भास्तरणमास्तीर्य निश्चयाद्धृतराष्ट्रजः ।
संस्पृश्यापः शुचिर्भूत्वा भूतले समुपस्थितः ॥ ३.२५२.१८ ॥
आपल्या निश्चयानुसार धृतराष्ट्राच्या पुत्राने दर्भांचे आसन पसरले, पाण्याला स्पर्श करून शुचिर्भूत होऊन जमिनीवर बसला.
3.252.19
कुशचीराम्बरधरः परं नियममास्थितः ।
वाग्यतो राजशार्दूलः स स्वर्गगतिकाम्यया ॥ ३.२५२.१९ ॥
कुश आणि वल्कले परिधान करून, परम नियमात स्थित, वाणी संयमित केलेला तो राजशार्दूल स्वर्गगतीच्या इच्छेने.
3.252.20
मनसोपचितिं कृत्वा निरस् च बहिःक्रियाः ।
तस्थौप्रायोपवेशेऽथमतिं कृत्वा सुनिश्चयाम् ॥ ३.२५२.२० ॥
मनाने पुण्यसंचय करून, बाह्य क्रिया त्यागून, दृढ निश्चय करून तो प्रायोपवेशनात स्थिर राहिला.
3.252.21
अथ तं निश्चयं तस्य बुद्ध्वा दैतेयदानवाः ।
पातालवासिनो रौद्राः पूर्वं देवैर्विनिर्जिताः ॥ ३.२५२.२१ ॥
तेव्हा त्याचा तो निश्चय जाणून, पाताळात राहणारे, पूर्वी देवांनी जिंकलेले, भयंकर दैत्य आणि दानव.
3.252.22
ते स्वपक्षक्षयं तं तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै ।
आह्वानाय तदा चक्रुः कर्म वैतानसंभवम् ॥ ३.२५२.२२ ॥
दुर्योधनाचा तो स्वपक्षक्षय जाणून, त्यांनी त्याला बोलावण्यासाठी वैतान अग्नीपासून उत्पन्न होणारे कर्म केले.
3.252.23
बृहस्पत्युशनोक्तैश्च मन्त्रैर्मन्त्रविशारदाः ।
अथर्ववेदप्रोक्तैश्च याश्चौपनिषदाः क्रियाः।
मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन् ॥ ३.२५२.२३ ॥
बृहस्पती आणि उशनसांनी सांगितलेल्या मंत्रांनी, मंत्रविशारद, अथर्ववेदात सांगितलेल्या आणि औपनिषदिक क्रिया मंत्रजपासह तेव्हा त्यांनी पार पाडल्या.
3.252.24
जुह्वत्यग्नौ हविः क्षीरं मन्त्रवत्सुसमाहिताः ।
ब्राह्मणा वेदवेदाङ्गपारगाः सुदृढव्रताः ॥ ३.२५२.२४ ॥
मंत्रपूर्वक अग्नीत हवि आणि दूध अर्पण करणारे, सुसमाहित, वेद-वेदांगांत पारंगत, सुदृढ व्रताचे ब्राह्मण.
3.252.25
अध्वर्यवो दानवानां कर्म प्रावर्तयंस्ततः ॥ ३.२५२.२५ ॥
तेव्हा अध्वर्यूंनी दानवांचे कर्म सुरू केले.
3.252.26
कर्मसिद्धौ तदा तत्र जृम्भमाणा महाद्भुता ।
कृत्या समुत्थिता राजन्किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ ३.२५२.२६ ॥
कर्म सिद्ध झाल्यावर तेथे जांभई देत एक अतिअद्भुत कृत्या उठली, हे राजन्, आणि म्हणाली, "मी काय करू?"
3.252.27
आहुर्दैत्याश्च तां तत्र सुप्रीतेनान्तरात्मना ।
प्रायोपविष्टं राजानं धार्तराष्ट्रमिहानय ॥ ३.२५२.२७ ॥
तेव्हा दैत्यांनी अतिप्रसन्न मनाने तिला सांगितले, "प्रायोपवेशनात बसलेल्या धृतराष्ट्रपुत्र राजाला येथे आण."
3.252.28
तथेति च प्रतिश्रुत्य सा कृत्या प्रययौ तदा ।
निमेषादगमच्चापि यत्र राजा सुयोधनः ॥ ३.२५२.२८ ॥
"ठीक आहे" असे म्हणून ती कृत्या निघाली; क्षणार्धात ती जिथे राजा सुयोधन होता तिथे पोहोचली.
3.252.29
समादाय च राजानं प्रविवेश रसातलम् ।
दानवानां मुहूर्ताच्च पुरतस्तं न्यवेदयत् ॥ ३.२५२.२९ ॥
राजाला घेऊन ती रसातलात शिरली; एका मुहूर्तात तिने त्याला दानवांसमोर सादर केले.
3.252.30
तमानीतं नृपं दृष्ट्वा रात्रौ संगत्य दानवाः ।
प्रहृष्टमनसः सर्वे किंचिदुत्फुल्ललोचनाः ॥ ३.२५२.३० ॥
रात्री एकत्र होऊन सर्व दानव आणलेल्या त्या राजाला पाहून प्रसन्न मनाने, किंचित विस्फारित नेत्रांनी झाले.
3.252.31
दृढमेनं परिष्यज्य दृष्ट्वा च कुशलं तदा ।
साभिमानमिदं वाक्यं दुर्योधनमथाब्रुवन् ॥ ३.२५२.३१ ॥
त्याला घट्ट आलिंगन देऊन आणि त्याचे कुशल पाहून, तेव्हा अभिमानाने दुर्योधनाला हे वचन म्हटले.