ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.260
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.260.1
वने निवसतां तेषां पाण्डवानां महात्मनाम् ।
वर्षाण्येकादशातीयुः कृच्छ्रेण भरतर्षभ ॥ ३.२६०.१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବନରେ ବାସ କରୁଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଏଗାର ବର୍ଷ କଷ୍ଟରେ ବିତିଗଲା।
3.260.2
फलमूलाशनास्ते हि सुखार्हा दुःखमुत्तमम् ।
प्राप्तकालमनुध्यान्तः सेहिरे वरपूरुषाः ॥ ३.२६०.२ ॥
ଫଳମୂଳ ଖାଉଥିବା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ, ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଉଚିତ ସମୟରେ ମହା ଦୁଃଖ ଚିନ୍ତା କରି ସହିଲେ।
3.260.3
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिरात्मकर्मापराधजम् ।
चिन्तयन्स महाबाहुर्भ्रातॄणां दुःखमुत्तमम् ॥ ३.२६०.३ ॥
କିନ୍ତୁ ରାଜର୍ଷି, ମହାବାହୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନିଜ କର୍ମର ଅପରାଧରୁ ଜାତ ଭାଇମାନଙ୍କର ମହା ଦୁଃଖ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
3.260.4
न सुष्वाप सुखं राजा हृदि शल्यैरिवार्पितैः ।
दौरात्म्यमनुपश्यंस्तत्काले द्यूतोद्भवस्य हि ॥ ३.२६०.४ ॥
ରାଜା ହୃଦୟରେ ବିଦ୍ଧ କଣ୍ଟା ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସୁଖରେ ନିଦ ଯାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ସମୟରେ ଦ୍ୟୂତରୁ ଜାତ ଦୁଷ୍ଟତା ହିଁ ସେ ଦେଖୁଥିଲେ।
3.260.5
संस्मरन्परुषा वाचः सूतपुत्रस्य पाण्डवः ।
निःश्वासपरमो दीनो दध्रे कोपविषं महत् ॥ ३.२६०.५ ॥
ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କ କଠୋର ବାକ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୀର୍ଘ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଦୀନ ହୋଇ ପାଣ୍ଡବ ମନରେ କ୍ରୋଧର ମହା ବିଷ ଧାରଣ କଲେ।
3.260.6
अर्जुनोयमजौ चोभौ द्रौपदी च यशस्विनी ।
स च भीमो महातेजाः सर्वेषामुत्तमो बले ॥ ३.२६०.६ ॥
ଅର୍ଜୁନ, ଯମଳ ଦୁଇ ଭାଇ, ଯଶସ୍ବିନୀ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଭୀମ — ଯେ ବଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.260.7
चिरस्य जातं धर्मज्ञं सासूयमिव ते तदा ।
युधिष्ठिरमुदीक्षन्तः सेहुर्दुखमनुत्तमम् ॥ ३.२६०.७ ॥
ବହୁ ସମୟ ପରେ ଜନ୍ମିତ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯେନ ଈର୍ଷାରେ, ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ସହିଲେ।
3.260.8
अवशिष्टं त्वल्पकालं मन्वानाः पुरुषर्षभाः ।
वपुरन्यदिवाकार्पुरुत्साहामर्षचेष्टितैः ॥ ३.२६०.८ ॥
ଅବଶିଷ୍ଟ ସମୟ ଅଳ୍ପ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମହା ଉତ୍ସାହ ଓ କ୍ରୋଧର ଚେଷ୍ଟାରେ, ଯେମିତି ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଧାରଣ କଲେ।
3.260.9
कस्यचित्त्वथ कालस्य व्यासः सत्यवतीसुतः ।
आजगाम महायोगी पाण्डवानवलोककः ॥ ३.२६०.९ ॥
କିଛି ସମୟ ପରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ମହାଯୋଗୀ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।
3.260.10
तमागतमभिप्रेक्ष्यकुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
प्रत्युद्गम्य महात्मानं प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि ॥ ३.२६०.१० ॥
ସେ ଆସିଥିବା ଦେଖି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଯାଇ, ଯଥାବିଧି ଗ୍ରହଣ କଲେ।
3.260.11
तमासीनमुपासीनः शुश्रूषुर्नियतेन्द्रियः ।
तोषयामास शौचेन व्यासं पाण्डवनन्दनः ॥ ३.२६०.११ ॥
ବସିଥିବା ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବସି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯତ କରି, ସେବା କରି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦଦାତା ଶୌଚରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
3.260.12
तानवेक्ष्यकृशान्पौत्रान्वने वन्येन जीवतः ।
महर्षिरनुकम्पार्थमब्रवीद्बाष्पगद्गदम् ॥ ३.२६०.१२ ॥
ବନରେ ବନ୍ୟ ଭୋଜନରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା କୃଶ ନାତିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହର୍ଷି କରୁଣାରେ ଅଶ୍ରୁରୁଦ୍ଧ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
3.260.13
युधिष्ठिर महाबाहो शृणु धर्मभृतांवर ।
नातप्ततपसो लोके प्राप्नुवन्ति महत्सुखम्।
सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणोपसेवते ॥ ३.२६०.१३ ॥
ହେ ମହାବାହୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ। ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା କରିନାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଗତରେ ମହାସୁଖ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ମଣିଷ ପାଳି ପାଳି ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
3.260.14
नात्यन्तमसुखं कश्चित्प्राप्नोति पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञावांस्त्वेव पुरुषः संयुक्तः परया धिया ॥ ३.२६०.१४ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ମଣିଷ ପରମ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।
3.260.15
उदयास्तमयज्ञो हि न हृष्यति न शोचति ।
सुखमापतितं विन्दन्दुःखमापतितं सहन् ॥ ३.२६०.१५ ॥
ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକ ହର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ ନା ଶୋକ କରେ। ଆସିଥିବା ସୁଖ ପାଇ ଓ ଆସିଥିବା ଦୁଃଖ ସହି ସେ ସ୍ଥିର ରହେ।
3.260.16
कालप्राप्तमुपासीत सस्यानामिव कर्षकः ।
तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत् ॥ ३.२६०.१६ ॥
କୃଷକ ଶସ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରେ, ସେହିପରି ସମୟ ଆସିଲେ ଯାହା ଘଟେ ତାହାର ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ତପସ୍ୟାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ; ତପସ୍ୟାରେ ମହାନ ଫଳ ମିଳେ।
3.260.17
नासाध्यं तपसः किंचिदिति बुध्यस् भारत ।
सत्यमार्जवमक्रोधः संविभागो दमः शमः ॥ ३.२६०.१७ ॥
ହେ ଭରତବଂଶଜ, ଜାଣ ଯେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଅସାଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସତ୍ୟ, ସରଳତା, କ୍ରୋଧହୀନତା, ବଣ୍ଟନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ ଓ ଶାନ୍ତି (ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧନ)।
3.260.18
अनसूयाऽविहिंसा च शौचमिन्द्रियसंयमः ।
साधनानि महाराज नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ३.२६०.१८ ॥
ଅସୂୟାହୀନତା, ଅହିଂସା, ଶୁଚିତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ — ହେ ମହାରାଜ, ଏଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟକର୍ମକାରୀ ମଣିଷଙ୍କର ସାଧନ।
3.260.19
अधर्मरुचयो मूढास्तिर्यग्गतिपरायणाः ।
कृच्छ्रां योनिमनुप्राप्ता न सुखं विन्दते अनाः ॥ ३.२६०.१९ ॥
ଅଧର୍ମରେ ରୁଚି ଥିବା, ମୂଢ଼, ତିର୍ଯ୍ୟଗ୍ଗତିରେ ଲୀନ ଲୋକେ କଷ୍ଟକର ଯୋନି ପାଇ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
3.260.20
इह यत्क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते ।
मूलसिक्तस्य वृक्षस्य फलं शाखासु दृश्यते।
तस्माच्छरीरं युञ्जीत तपसा नियमेन च ॥ ३.२६०.२० ॥
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ପରଲୋକରେ ଭୋଗ କରାଯାଏ। ମୂଳରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚିତ ବୃକ୍ଷର ଫଳ ଶାଖାରେ ଦେଖାଯାଏ। ତେଣୁ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରକୁ ଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
3.260.21
यथाशक्ति प्रयच्छेत संपूज्याभिप्रणम्य च ।
काले प्राप्ते च हृष्टात्मा राजन्विगतमत्सरः ॥ ३.२६०.२१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ସମ୍ମାନ କରି ଓ ପ୍ରଣାମ କରି; ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଲେ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଓ ମତ୍ସରରହିତ ହୋଇ।
3.260.22
सत्यवादी लभेतायुरनायासमथार्जवम् ।
अक्रोधनोऽनसूयश्च निर्वृतिं लभते पराम् ॥ ३.२६०.२२ ॥
ସତ୍ୟବାଦୀ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅନାୟାସ ସରଳତା ପାଏ। କ୍ରୋଧହୀନ ଓ ଅସୂୟାହୀନ ଲୋକ ପରମ ଶାନ୍ତି ପାଏ।
3.260.23
दान्तः शमपरः शश्वत्परिक्लेशं न विन्दति ।
न च तप्यति दान्तात्मा दृष्ट्वा परगतां श्रियम् ॥ ३.२६०.२३ ॥
ଦାନ୍ତ ଓ ଶମରେ ନିରତ ଲୋକ ସର୍ବଦା ମହା କ୍ଲେଶ ପାଏ ନାହିଁ। ଦାନ୍ତାତ୍ମା ଅନ୍ୟ ପାଖକୁ ଯାଇଥିବା ସମ୍ପଦ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ସନ୍ତପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
3.260.24
संविभक्ता च दाता च भोगवान्सुखवान्नरः ।
भवत्यहिंसकश्चैव परमारोग्यमश्नुते ॥ ३.२६०.२४ ॥
ବାଣ୍ଟି ଦେଉଥିବା ଓ ଦାତା ଲୋକ ଭୋଗବାନ ଓ ସୁଖୀ ହୁଏ; ଅହିଂସକ ହୋଇ ପରମ ଆରୋଗ୍ୟ ପାଏ।
3.260.25
मान्यं मानयिता जन्म कुले महति विन्दति ।
विन्दते सुखमत्यर्थमिह लोके परत्र च।
व्यसनैर्न तुसंयोगं प्राप्नोति विजितेन्द्रियः ॥ ३.२६०.२५ ॥
ମାନ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ। ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ସୁଖ ପାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବିପଦ ସହ ସଂଯୋଗ ପାଏ ନାହିଁ।
3.260.26
शुभानुशयबुद्धिर्हि संयुक्तः कालधर्मणा ।
प्रादुर्भवति तद्योगात्कल्याणमतिरेव सः ॥ ३.२६०.२६ ॥
ଶୁଭ ପ୍ରବୃତ୍ତିଯୁକ୍ତ ବୁଦ୍ଧିଧାରୀ ବ୍ୟକ୍ତି କାଳଧର୍ମ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ସେହି ସଂଯୋଗରୁ ସେ କଲ୍ୟାଣମତି ହୁଏ।
3.260.27
भगवन्दानधर्माणआं तपसो वा महामुने ।
किंस्विद्बहुगुणं प्रेत्य किं वा दुष्करमुच्यते ॥ ३.२६०.२७ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ହେ ମହାମୁନି! ଦାନଧର୍ମ ବା ତପସ୍ୟାରୁ ପରଲୋକରେ କେଉଁଟି ଅଧିକ ଗୁଣ ଦିଏ? ଅଥବା କେଉଁଟି ଦୁଷ୍କର କୁହାଯାଏ?
3.260.28
दानान्न दुष्करं तात पृथिव्यामस्ति किंचन ।
अर्थे च महती तृष्णा स च दुःखेन लभ्यते ॥ ३.२६०.२८ ॥
ହେ ପୁତ୍ର! ପୃଥିବୀରେ ଦାନଠାରୁ ଦୁଷ୍କର କିଛି ନାହିଁ। ଧନ ପାଇଁ ମହତୀ ତୃଷ୍ଣା ଥାଏ, ଏବଂ ତାହା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମିଳେ।
3.260.29
राजन्प्रत्यक्षमेवैतद्दृश्यते लोकसाक्षिकम् ।
परित्यज्य प्रियान्प्राणान्प्रविशन्ति रणाजिरम्।
तथैव प्रतिपद्यन्ते समुद्रमटवीं तथा ॥ ३.२६०.२९ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଏହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ, ଲୋକ ହିଁ ଏହାର ସାକ୍ଷୀ। ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଲୋକେ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସେହିପରି ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
3.260.30
कृषिगोरक्ष्यमित्येके प्रतिपद्यन्ति मानवाः ।
पुरुषाः प्रेष्यतामेके निर्गच्छन्ति धनार्थिनः ॥ ३.२६०.३० ॥
କେତେକ ଲୋକ କୃଷି ଓ ଗୋରକ୍ଷା ପଥ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। କେତେକ ପୁରୁଷ ସେବାବୃତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଧନାର୍ଥୀ ଲୋକେ ଘରୁ ବାହାରି ପଡ଼ନ୍ତି।
3.260.31
तस्माद्दुःखार्जितस्यैव परित्यागः सुदुष्करः ।
सुदुष्करतरं दानं तस्माद्दानं मतं मम ॥ ३.२६०.३१ ॥
ତେଣୁ କଷ୍ଟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନର ତ୍ୟାଗ ଅତି କଷ୍ଟକର। ଦାନ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର; ତେଣୁ ମୋ ମତରେ ଦାନ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.260.32
विसेषस्त्वत्र विज्ञेयो न्यायेनोपार्जितं धनम् ।
पात्रे काले च देशे च प्रयतः प्रतिपादयेत् ॥ ३.२६०.३२ ॥
ଏଠାରେ ଏକ ବିଶେଷତ୍ୱ ବୁଝିବା ଉଚିତ: ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରଙ୍କୁ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ସାବଧାନତାରେ ଦେବା ଉଚିତ।
3.260.33
अन्यायात्समुपात्तेन दानधर्मौ धनन यः ।
कुरुते न स कर्तारं त्रायते महतो भयात् ॥ ३.२६०.३३ ॥
ଅନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନରେ ଯେ ଦାନଧର୍ମ କରେ, ସେ ନିଜ କର୍ତ୍ତାକୁ ମହାଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ।
3.260.34
पात्रे दानं स्वल्पमपि काले दत्तं युधिष्ठिर ।
मनसा हि विशुद्धेन प्रेत्यानन्तफलं स्मृतम् ॥ ३.२६०.३४ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସାମାନ୍ୟ ଦାନ ମଧ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଦିଆଗଲେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦିଏ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
3.260.35
श्रद्धा धर्मानुगा देवी पावनी विश्वधारिणी ।
सवित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी ॥ ३.२६०.३५ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧା — ଧର୍ମାନୁଗା, ଦେବୀ, ପାବନୀ, ବିଶ୍ୱଧାରିଣୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରସବକାରିଣୀ ଏବଂ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରରୁ ପାରକାରିଣୀ।
3.260.36
श्रद्धया धार्यते धर्मो महद्भिर्नार्थदर्शिभिः ।
सधना अपिराजानो निःश्रद्धा नरकं गताः ॥ ३.२६०.३६ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଧର୍ମ ଧାରଣ କରାଯାଏ — ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଧନ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ ସେହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା। ଧନବାନ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ହେଲେ ନରକକୁ ଗଲେ।
3.260.37
निष्किंचनाश्च मुनयः श्रद्धावन्तो दिवं गताः ।
देशे काले च पात्रे च मुद्गलः श्रद्धयाऽन्वितः।
व्रीहिद्रोणं प्रदायाथ परं पदमवाप्तवान् ॥ ३.२६०.३७ ॥
ନିଷ୍କିଞ୍ଚନ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଦେଶ, କାଳ ଓ ପାତ୍ର ଅନୁସାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ମୁଦ୍ଗଳ ଏକ ଦ୍ରୋଣ ଧାନ ଦାନ କରି ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
3.260.38
अत्राप्युदाहरन्तीमतिहासं पुरातनम् ।
व्रीहिद्रोणपरित्यागाद्यत्फलं प्राप मुद्गलः ॥ ३.२६०.३८ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତି: ଏକ ଦ୍ରୋଣ ଧାନ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଦ୍ଗଳ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଇଥିଲେ।