మహాభారతం · అధ్యాయం 3.260
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.260.1
वने निवसतां तेषां पाण्डवानां महात्मनाम् ।
वर्षाण्येकादशातीयुः कृच्छ्रेण भरतर्षभ ॥ ३.२६०.१ ॥
భరతశ్రేష్ఠా! అరణ్యంలో నివసించిన ఆ మహాత్ములైన పాండవులకు పదకొండు సంవత్సరాలు కష్టంగా గడిచిపోయాయి.
3.260.2
फलमूलाशनास्ते हि सुखार्हा दुःखमुत्तमम् ।
प्राप्तकालमनुध्यान्तः सेहिरे वरपूरुषाः ॥ ३.२६०.२ ॥
పండ్లు, దుంపలు తింటూ సుఖానికి అర్హులైన ఆ శ్రేష్ఠ పురుషులు, తగిన సమయంలో గొప్ప దుఃఖాన్ని ధ్యానిస్తూ సహించారు.
3.260.3
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिरात्मकर्मापराधजम् ।
चिन्तयन्स महाबाहुर्भ्रातॄणां दुःखमुत्तमम् ॥ ३.२६०.३ ॥
కానీ రాజర్షి, మహాబాహువు అయిన యుధిష్ఠిరుడు, తన స్వకర్మల అపరాధం వల్ల కలిగిన సోదరుల గొప్ప దుఃఖాన్ని ధ్యానిస్తూనే ఉన్నాడు.
3.260.4
न सुष्वाप सुखं राजा हृदि शल्यैरिवार्पितैः ।
दौरात्म्यमनुपश्यंस्तत्काले द्यूतोद्भवस्य हि ॥ ३.२६०.४ ॥
రాజు హృదయంలో గుచ్చుకున్న ముళ్ళలా బాధిస్తుండగా సుఖంగా నిద్రపోలేదు; ఆ సమయంలో ద్యూతం వల్ల కలిగిన దుష్టత్వాన్నే అతడు చూస్తూ ఉన్నాడు.
3.260.5
संस्मरन्परुषा वाचः सूतपुत्रस्य पाण्डवः ।
निःश्वासपरमो दीनो दध्रे कोपविषं महत् ॥ ३.२६०.५ ॥
సూతపుత్రుని కఠిన మాటలను స్మరిస్తూ, గాఢంగా నిట్టూరుస్తూ, దీనుడైన పాండవుడు కోపమనే గొప్ప విషాన్ని ధరించాడు.
3.260.6
अर्जुनोयमजौ चोभौ द्रौपदी च यशस्विनी ।
स च भीमो महातेजाः सर्वेषामुत्तमो बले ॥ ३.२६०.६ ॥
అర్జునుడు, యమళ సోదరులిద్దరు, యశస్విని ద్రౌపది, మహాతేజస్వి భీముడు — బలంలో అందరికంటే ఉత్తముడైనవాడు.
3.260.7
चिरस्य जातं धर्मज्ञं सासूयमिव ते तदा ।
युधिष्ठिरमुदीक्षन्तः सेहुर्दुखमनुत्तमम् ॥ ३.२६०.७ ॥
చాలాకాలం తర్వాత జన్మించిన ధర్మజ్ఞుడైన యుధిష్ఠిరుని చూస్తూ, అసూయతో ఉన్నట్లుగా, వారు అప్పుడు అత్యధిక దుఃఖాన్ని సహించారు.
3.260.8
अवशिष्टं त्वल्पकालं मन्वानाः पुरुषर्षभाः ।
वपुरन्यदिवाकार्पुरुत्साहामर्षचेष्टितैः ॥ ३.२६०.८ ॥
మిగిలిన కాలం కొద్దిదే అని భావించిన ఆ పురుషోత్తములు, గొప్ప ఉత్సాహం మరియు ఆగ్రహపు చేష్టలతో, వేరే శరీరం కలవారిగా మారినట్లు అయ్యారు.
3.260.9
कस्यचित्त्वथ कालस्य व्यासः सत्यवतीसुतः ।
आजगाम महायोगी पाण्डवानवलोककः ॥ ३.२६०.९ ॥
కొంతకాలం తర్వాత, సత్యవతి కుమారుడు వ్యాసుడు, మహాయోగి, పాండవులను చూడటానికి వచ్చాడు.
3.260.10
तमागतमभिप्रेक्ष्यकुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
प्रत्युद्गम्य महात्मानं प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि ॥ ३.२६०.१० ॥
వచ్చిన ఆయనను చూసి కుంతీపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు, మహాత్ముని ఎదురేగి, విధి ప్రకారం స్వీకరించాడు.
3.260.11
तमासीनमुपासीनः शुश्रूषुर्नियतेन्द्रियः ।
तोषयामास शौचेन व्यासं पाण्डवनन्दनः ॥ ३.२६०.११ ॥
కూర్చున్న ఆయన దగ్గర కూర్చుని, ఇంద్రియాలను నియమించి, సేవ చేస్తూ, పాండవుల ఆనందదాయకుడు శుచితో వ్యాసుని సంతోషపెట్టాడు.
3.260.12
तानवेक्ष्यकृशान्पौत्रान्वने वन्येन जीवतः ।
महर्षिरनुकम्पार्थमब्रवीद्बाष्पगद्गदम् ॥ ३.२६०.१२ ॥
అడవిలో అడవి ఆహారంతో బ్రతుకుతున్న కృశించిన మనుమలను చూసి, మహర్షి కరుణతో కన్నీటితో గద్గదస్వరంతో మాట్లాడాడు.
3.260.13
युधिष्ठिर महाबाहो शृणु धर्मभृतांवर ।
नातप्ततपसो लोके प्राप्नुवन्ति महत्सुखम्।
सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणोपसेवते ॥ ३.२६०.१३ ॥
మహాబాహు యుధిష్ఠిరా, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, విను. తపస్సు చేయని వారు లోకంలో గొప్ప సుఖాన్ని పొందరు. మనిషి వంతుల వారీగా సుఖదుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు.
3.260.14
नात्यन्तमसुखं कश्चित्प्राप्नोति पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञावांस्त्वेव पुरुषः संयुक्तः परया धिया ॥ ३.२६०.१४ ॥
పురుషులలో శ్రేష్ఠుడా, ఎవ్వరూ పూర్తిగా దుఃఖాన్ని పొందరు. కానీ ప్రజ్ఞావంతుడైన మనిషి అత్యున్నత బుద్ధితో కూడి ఉంటాడు.
3.260.15
उदयास्तमयज्ञो हि न हृष्यति न शोचति ।
सुखमापतितं विन्दन्दुःखमापतितं सहन् ॥ ३.२६०.१५ ॥
ఉదయాస్తమయాలను తెలిసినవాడు సంతోషించడు, శోకించడు. వచ్చిన సుఖాన్ని పొంది, వచ్చిన దుఃఖాన్ని సహిస్తాడు.
3.260.16
कालप्राप्तमुपासीत सस्यानामिव कर्षकः ।
तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत् ॥ ३.२६०.१६ ॥
రైతు పంటల కోసం కాలం వచ్చే వరకు వేచి ఉన్నట్లు, కాలం వచ్చినదానిని ఉపాసించాలి. తపస్సుకు మించినది లేదు; తపస్సు ద్వారా గొప్ప ఫలం లభిస్తుంది.
3.260.17
नासाध्यं तपसः किंचिदिति बुध्यस् भारत ।
सत्यमार्जवमक्रोधः संविभागो दमः शमः ॥ ३.२६०.१७ ॥
భరతవంశీయుడా, తపస్సుకు సాధ్యం కానిది ఏదీ లేదని తెలుసుకో. సత్యం, ఋజుత్వం, క్రోధరాహిత్యం, దానం పంచుకోవడం, ఇంద్రియ నిగ్రహం, శాంతి (ఇవి సాధనాలు).
3.260.18
अनसूयाऽविहिंसा च शौचमिन्द्रियसंयमः ।
साधनानि महाराज नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ३.२६०.१८ ॥
అసూయలేకపోవడం, అహింస, శుచి, ఇంద్రియ నిగ్రహం — మహారాజా, ఇవి పుణ్యకర్మలు చేసే మనుషుల సాధనాలు.
3.260.19
अधर्मरुचयो मूढास्तिर्यग्गतिपरायणाः ।
कृच्छ्रां योनिमनुप्राप्ता न सुखं विन्दते अनाः ॥ ३.२६०.१९ ॥
అధర్మంలో ఆసక్తి కలిగిన, మోహంలో పడిన, తిర్యగ్గతి పొందిన వారు కష్టతరమైన యోనిని పొంది సుఖాన్ని పొందరు.
3.260.20
इह यत्क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते ।
मूलसिक्तस्य वृक्षस्य फलं शाखासु दृश्यते।
तस्माच्छरीरं युञ्जीत तपसा नियमेन च ॥ ३.२६०.२० ॥
ఇక్కడ చేయబడిన కర్మ పరలోకంలో అనుభవించబడుతుంది. వేరుకు నీరు పోసిన వృక్షపు ఫలం కొమ్మలలో కనిపిస్తుంది. కావున తపస్సు, నియమాల ద్వారా శరీరాన్ని నియోగించాలి.
3.260.21
यथाशक्ति प्रयच्छेत संपूज्याभिप्रणम्य च ।
काले प्राप्ते च हृष्टात्मा राजन्विगतमत्सरः ॥ ३.२६०.२१ ॥
రాజా, శక్తికొలది ఇవ్వాలి; సత్కరించి, నమస్కరించి; తగిన కాలం వచ్చినప్పుడు సంతోషమైన మనస్సుతో, అసూయ లేకుండా.
3.260.22
सत्यवादी लभेतायुरनायासमथार्जवम् ।
अक्रोधनोऽनसूयश्च निर्वृतिं लभते पराम् ॥ ३.२६०.२२ ॥
సత్యవాది దీర్ఘాయువును, అప్రయత్నమైన ఋజుత్వాన్ని పొందుతాడు. క్రోధం లేనివాడు, అసూయ లేనివాడు పరమ శాంతిని పొందుతాడు.
3.260.23
दान्तः शमपरः शश्वत्परिक्लेशं न विन्दति ।
न च तप्यति दान्तात्मा दृष्ट्वा परगतां श्रियम् ॥ ३.२६०.२३ ॥
దాంతుడు, శమములో నిరతుడు ఎల్లప్పుడూ గొప్ప కష్టాన్ని పొందడు. దాంతాత్ముడు ఇతరుల వద్దకు వెళ్లిన సంపదను చూసి సంతాపం చెందడు.
3.260.24
संविभक्ता च दाता च भोगवान्सुखवान्नरः ।
भवत्यहिंसकश्चैव परमारोग्यमश्नुते ॥ ३.२६०.२४ ॥
పంచుకునేవాడు, దానం చేసేవాడు అయిన మనిషి భోగవంతుడు, సుఖవంతుడు అవుతాడు; అహింసకుడై పరమ ఆరోగ్యాన్ని పొందుతాడు.
3.260.25
मान्यं मानयिता जन्म कुले महति विन्दति ।
विन्दते सुखमत्यर्थमिह लोके परत्र च।
व्यसनैर्न तुसंयोगं प्राप्नोति विजितेन्द्रियः ॥ ३.२६०.२५ ॥
గౌరవనీయులను గౌరవించువాడు గొప్ప కులంలో జన్మిస్తాడు. ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ అతడు అత్యధిక సుఖాన్ని పొందుతాడు. ఇంద్రియాలను జయించినవాడు విపత్తులతో సంబంధం పొందడు.
3.260.26
शुभानुशयबुद्धिर्हि संयुक्तः कालधर्मणा ।
प्रादुर्भवति तद्योगात्कल्याणमतिरेव सः ॥ ३.२६०.२६ ॥
శుభ ప్రవృత్తులు గల బుద్ధి కలవాడు కాల ధర్మంతో కలిసి ప్రకటమవుతాడు. ఆ కలయిక వల్ల అతడు కల్యాణ బుద్ధి గలవాడవుతాడు.
3.260.27
भगवन्दानधर्माणआं तपसो वा महामुने ।
किंस्विद्बहुगुणं प्रेत्य किं वा दुष्करमुच्यते ॥ ३.२६०.२७ ॥
భగవంతుడా, మహా మునీ! దాన ధర్మంలో లేదా తపస్సులో మరణానంతరం ఏది అధిక గుణఫలం ఇస్తుంది? లేదా ఏది కష్టమైనదిగా చెప్పబడుతుంది?
3.260.28
दानान्न दुष्करं तात पृथिव्यामस्ति किंचन ।
अर्थे च महती तृष्णा स च दुःखेन लभ्यते ॥ ३.२६०.२८ ॥
ప్రియమైనవాడా! దానం కంటే కష్టమైనది భూమిపై ఏదీ లేదు. ధనంపై గొప్ప తృష్ణ ఉంటుంది; అది కూడా కష్టంతోనే లభిస్తుంది.
3.260.29
राजन्प्रत्यक्षमेवैतद्दृश्यते लोकसाक्षिकम् ।
परित्यज्य प्रियान्प्राणान्प्रविशन्ति रणाजिरम्।
तथैव प्रतिपद्यन्ते समुद्रमटवीं तथा ॥ ३.२६०.२९ ॥
ఓ రాజా! ఇది ప్రత్యక్షంగానే కనిపిస్తుంది; లోకమే సాక్షి. ప్రియమైన ప్రాణాలను త్యజించి ప్రజలు యుద్ధభూమిలో ప్రవేశిస్తారు. అలాగే సముద్రాన్ని, అడవిని కూడా చేరుకుంటారు.
3.260.30
कृषिगोरक्ष्यमित्येके प्रतिपद्यन्ति मानवाः ।
पुरुषाः प्रेष्यतामेके निर्गच्छन्ति धनार्थिनः ॥ ३.२६०.३० ॥
కొందరు వ్యవసాయం, గోరక్షణను అనుసరిస్తారు. కొందరు పురుషులు సేవకుల వృత్తిని అనుసరిస్తారు, ధనాన్ని కోరేవారు ఇంటి నుండి బయలుదేరుతారు.
3.260.31
तस्माद्दुःखार्जितस्यैव परित्यागः सुदुष्करः ।
सुदुष्करतरं दानं तस्माद्दानं मतं मम ॥ ३.२६०.३१ ॥
అందుచేత కష్టపడి సంపాదించిన ధనాన్ని విడిచిపెట్టడం అత్యంత కష్టం. దానం అంతకంటే కష్టమైనది; కాబట్టి దానమే నా అభిప్రాయంలో గొప్పది.
3.260.32
विसेषस्त्वत्र विज्ञेयो न्यायेनोपार्जितं धनम् ।
पात्रे काले च देशे च प्रयतः प्रतिपादयेत् ॥ ३.२६०.३२ ॥
ఇక్కడ ఒక ప్రత్యేకతను గమనించాలి: న్యాయంగా సంపాదించిన ధనాన్ని, తగిన పాత్రునికి, తగిన కాలంలో, తగిన స్థలంలో, శ్రద్ధగా ఇవ్వాలి.
3.260.33
अन्यायात्समुपात्तेन दानधर्मौ धनन यः ।
कुरुते न स कर्तारं त्रायते महतो भयात् ॥ ३.२६०.३३ ॥
అన్యాయంగా సంపాదించిన ధనంతో దానధర్మం చేసేవాడు, తన కర్తను గొప్ప భయం నుండి రక్షించడు.
3.260.34
पात्रे दानं स्वल्पमपि काले दत्तं युधिष्ठिर ।
मनसा हि विशुद्धेन प्रेत्यानन्तफलं स्मृतम् ॥ ३.२६०.३४ ॥
ఓ యుధిష్ఠిరా! తగిన పాత్రునికి తగిన కాలంలో ఇచ్చిన చిన్న దానం కూడా, శుద్ధ మనస్సుతో ఇస్తే, మరణానంతరం అనంత ఫలం ఇస్తుందని చెప్పబడింది.
3.260.35
श्रद्धा धर्मानुगा देवी पावनी विश्वधारिणी ।
सवित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी ॥ ३.२६०.३५ ॥
శ్రద్ధ — ధర్మాన్ని అనుసరించేది, దివ్యమైనది, పవిత్రం చేసేది, విశ్వాన్ని ధరించేది, సృష్టించేది, జన్మనిచ్చేది, సంసార సముద్రాన్ని దాటించేది.
3.260.36
श्रद्धया धार्यते धर्मो महद्भिर्नार्थदर्शिभिः ।
सधना अपिराजानो निःश्रद्धा नरकं गताः ॥ ३.२६०.३६ ॥
శ్రద్ధతో ధర్మం నిలబెట్టబడుతుంది — ధనమే చూడని మహాత్ములచే. ధనవంతులైన రాజులైనా శ్రద్ధ లేనివారైతే నరకానికి వెళ్ళారు.
3.260.37
निष्किंचनाश्च मुनयः श्रद्धावन्तो दिवं गताः ।
देशे काले च पात्रे च मुद्गलः श्रद्धयाऽन्वितः।
व्रीहिद्रोणं प्रदायाथ परं पदमवाप्तवान् ॥ ३.२६०.३७ ॥
ఏమీ లేని మునులు కూడా శ్రద్ధతో స్వర్గానికి వెళ్లారు. దేశ, కాల, పాత్రలను అనుసరించి శ్రద్ధతో కూడిన ముద్గలుడు ఒక ద్రోణం వరిని దానం చేసి పరమ పదాన్ని పొందాడు.
3.260.38
अत्राप्युदाहरन्तीमतिहासं पुरातनम् ।
व्रीहिद्रोणपरित्यागाद्यत्फलं प्राप मुद्गलः ॥ ३.२६०.३८ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని ఉదహరిస్తారు: ఒక ద్రోణం వరిని త్యజించడం వల్ల ముద్గలుడు పొందిన ఫలాన్ని.