มหาภารตะ · อัธยายะ 3.260
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.260.1
वने निवसतां तेषां पाण्डवानां महात्मनाम् ।
वर्षाण्येकादशातीयुः कृच्छ्रेण भरतर्षभ ॥ ३.२६०.१ ॥
ภรตรรษภ ปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่เหล่านั้นอาศัยอยู่ในป่า เวลาสิบเอ็ดปีผ่านไปด้วยความลำบาก
3.260.2
फलमूलाशनास्ते हि सुखार्हा दुःखमुत्तमम् ।
प्राप्तकालमनुध्यान्तः सेहिरे वरपूरुषाः ॥ ३.२६०.२ ॥
ท่านเหล่านั้นซึ่งควรได้รับความสุข บริโภคแต่ผลไม้และรากไม้ ได้อดทนต่อความทุกข์อันยิ่งใหญ่ ทั้งยังครุ่นคิดถึงมันเมื่อถึงเวลา เหล่าบุรุษผู้ประเสริฐ
3.260.3
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिरात्मकर्मापराधजम् ।
चिन्तयन्स महाबाहुर्भ्रातॄणां दुःखमुत्तमम् ॥ ३.२६०.३ ॥
ส่วนพระยุธิษฐิระ ราชฤๅษี ผู้มีแขนทรงพลัง ทรงครุ่นคิดถึงความทุกข์อันยิ่งใหญ่ของพระอนุชา ซึ่งเกิดจากความผิดในการกระทำของพระองค์เอง
3.260.4
न सुष्वाप सुखं राजा हृदि शल्यैरिवार्पितैः ।
दौरात्म्यमनुपश्यंस्तत्काले द्यूतोद्भवस्य हि ॥ ३.२६०.४ ॥
พระราชาไม่ทรงบรรทมอย่างสุขสบาย ราวกับมีหนามปักอยู่ในพระทัย เพราะทรงเห็นความชั่วร้ายที่เกิดจากการเล่นพนันลูกเต๋าอยู่เสมอในเวลานั้น
3.260.5
संस्मरन्परुषा वाचः सूतपुत्रस्य पाण्डवः ।
निःश्वासपरमो दीनो दध्रे कोपविषं महत् ॥ ३.२६०.५ ॥
ปาณฑพผู้นั้นระลึกถึงถ้อยคำอันหยาบกระด้างของบุตรแห่งสูตะ ทรงถอนพระปัศวาสอย่างหนัก โศกเศร้า และเก็บพิษแห่งความโกรธอันใหญ่หลวงไว้ในพระทัย
3.260.6
अर्जुनोयमजौ चोभौ द्रौपदी च यशस्विनी ।
स च भीमो महातेजाः सर्वेषामुत्तमो बले ॥ ३.२६०.६ ॥
อรชุน ยมชาตะทั้งสอง พระนางเทราปทีผู้มีชื่อเสียง และภีมะผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ผู้เป็นเลิศในกำลังกว่าทุกคน
3.260.7
चिरस्य जातं धर्मज्ञं सासूयमिव ते तदा ।
युधिष्ठिरमुदीक्षन्तः सेहुर्दुखमनुत्तमम् ॥ ३.२६०.७ ॥
ทั้งหมดจ้องมองพระยุธิษฐิระผู้รู้ธรรม ผู้ซึ่งเกิดมาหลังจากเวลาอันยาวนาน ราวกับมีความริษยา แล้วพวกเขาก็อดทนต่อความทุกข์อันยิ่งใหญ่
3.260.8
अवशिष्टं त्वल्पकालं मन्वानाः पुरुषर्षभाः ।
वपुरन्यदिवाकार्पुरुत्साहामर्षचेष्टितैः ॥ ३.२६०.८ ॥
บุรุษผู้ประเสริฐเหล่านั้นคิดว่าเวลาที่เหลืออยู่นั้นน้อยนัก ด้วยการกระทำอันเต็มไปด้วยพลังและความโกรธ จึงราวกับมีร่างกายอีกร่างหนึ่ง
3.260.9
कस्यचित्त्वथ कालस्य व्यासः सत्यवतीसुतः ।
आजगाम महायोगी पाण्डवानवलोककः ॥ ३.२६०.९ ॥
ต่อมาหลังจากผ่านไประยะหนึ่ง พยาสะ บุตรของสัตยวตี ผู้เป็นโยคีผู้ยิ่งใหญ่ ได้เสด็จมาเพื่อเยี่ยมเยียนปาณฑพ
3.260.10
तमागतमभिप्रेक्ष्यकुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
प्रत्युद्गम्य महात्मानं प्रत्यगृह्णाद्यथाविधि ॥ ३.२६०.१० ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นพระองค์เสด็จมา พระยุธิษฐิระ พระโอรสของพระนางกุนตี ได้เสด็จออกไปต้อนรับมหาตมะผู้นั้น และรับเสด็จตามพิธีที่ถูกต้อง
3.260.11
तमासीनमुपासीनः शुश्रूषुर्नियतेन्द्रियः ।
तोषयामास शौचेन व्यासं पाण्डवनन्दनः ॥ ३.२६०.११ ॥
ทรงนั่งเคียงข้างพระองค์ ปรนนิบัติด้วยการสำรวมอินทรีย์ พระโอรสที่เป็นที่รักของปาณฑพทรงทำให้พยาสะพอพระทัยด้วยความบริสุทธิ์
3.260.12
तानवेक्ष्यकृशान्पौत्रान्वने वन्येन जीवतः ।
महर्षिरनुकम्पार्थमब्रवीद्बाष्पगद्गदम् ॥ ३.२६०.१२ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นพระนัดดาที่ผอมซูบ ดำรงชีวิตในป่าด้วยอาหารป่า มหาฤๅษีด้วยความเมตตาจึงตรัสด้วยน้ำเสียงที่สะอื้นด้วยน้ำตา
3.260.13
युधिष्ठिर महाबाहो शृणु धर्मभृतांवर ।
नातप्ततपसो लोके प्राप्नुवन्ति महत्सुखम्।
सुखदुःखे हि पुरुषः पर्यायेणोपसेवते ॥ ३.२६०.१३ ॥
ข้าแต่พระยุธิษฐิระ ผู้มีแขนทรงพลัง ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ค้ำจุนธรรม จงฟังเถิด ผู้ที่ยังไม่ได้บำเพ็ญตบะอย่างเข้มงวดย่อมไม่ได้รับความสุขอันยิ่งใหญ่ในโลก บุคคลย่อมได้เสวยสุขและทุกข์สลับกันไป
3.260.14
नात्यन्तमसुखं कश्चित्प्राप्नोति पुरुषर्षभ ।
प्रज्ञावांस्त्वेव पुरुषः संयुक्तः परया धिया ॥ ३.२६०.१४ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ไม่มีใครได้รับความทุกข์อย่างสุดขั้วเลย แต่บุคคลผู้มีปัญญาย่อมประกอบอยู่กับปัญญาอันสูงสุด
3.260.15
उदयास्तमयज्ञो हि न हृष्यति न शोचति ।
सुखमापतितं विन्दन्दुःखमापतितं सहन् ॥ ३.२६०.१५ ॥
ผู้รู้ความขึ้นและตกนั้นย่อมไม่ยินดีหรือโศกเศร้า เขาได้รับความสุขที่มาถึงและอดทนต่อความทุกข์ที่มาถึง จึงตั้งมั่นอยู่ได้
3.260.16
कालप्राप्तमुपासीत सस्यानामिव कर्षकः ।
तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत् ॥ ३.२६०.१६ ॥
เหมือนชาวนารอคอยพืชผลตามฤดูกาล บุคคลควรปฏิบัติต่อสิ่งที่มาถึงตามเวลา ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าการบำเพ็ญตบะ ด้วยการบำเพ็ญตบะย่อมได้สิ่งยิ่งใหญ่
3.260.17
नासाध्यं तपसः किंचिदिति बुध्यस् भारत ।
सत्यमार्जवमक्रोधः संविभागो दमः शमः ॥ ३.२६०.१७ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรต จงรู้ไว้ว่าไม่มีสิ่งใดที่ตบะทำให้สำเร็จไม่ได้ ความซื่อสัตย์ ความตรง การไม่โกรธ การแบ่งปัน การข่มใจ และความสงบ เหล่านี้คือหนทางแห่งความสำเร็จ
3.260.18
अनसूयाऽविहिंसा च शौचमिन्द्रियसंयमः ।
साधनानि महाराज नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ३.२६०.१८ ॥
การไม่อิจฉาริษยา การไม่เบียดเบียน ความบริสุทธิ์ และการสำรวมอินทรีย์ ข้าแต่มหาราช เหล่านี้คือหนทางสำหรับมนุษย์ผู้กระทำกรรมดี
3.260.19
अधर्मरुचयो मूढास्तिर्यग्गतिपरायणाः ।
कृच्छ्रां योनिमनुप्राप्ता न सुखं विन्दते अनाः ॥ ३.२६०.१९ ॥
ผู้ที่ยินดีในอธรรม ผู้หลงงมงาย ผู้มุ่งไปในทางแห่งกำเนิดต่ำ เมื่อได้เข้าสู่ครรภ์ที่ทุกข์ยาก ย่อมไม่พบความสุขเลย
3.260.20
इह यत्क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते ।
मूलसिक्तस्य वृक्षस्य फलं शाखासु दृश्यते।
तस्माच्छरीरं युञ्जीत तपसा नियमेन च ॥ ३.२६०.२० ॥
กรรมที่กระทำในที่นี้ ย่อมได้รับผลในโลกหน้า ดังผลของต้นไม้ที่รดน้ำที่โคนย่อมปรากฏที่กิ่งก้าน ฉะนั้นบุคคลจึงควรควบคุมร่างกายด้วยการบำเพ็ญตบะและการสำรวมระวัง
3.260.21
यथाशक्ति प्रयच्छेत संपूज्याभिप्रणम्य च ।
काले प्राप्ते च हृष्टात्मा राजन्विगतमत्सरः ॥ ३.२६०.२१ ॥
ราชาเอ๋ย ควรให้ตามกำลังของตน เมื่อได้เคารพบูชาและกราบไหว้แล้ว และเมื่อถึงเวลาที่เหมาะ ด้วยใจยินดีและปราศจากความริษยา
3.260.22
सत्यवादी लभेतायुरनायासमथार्जवम् ।
अक्रोधनोऽनसूयश्च निर्वृतिं लभते पराम् ॥ ३.२६०.२२ ॥
ผู้พูดความจริงย่อมได้อายุยืนและความซื่อตรงที่ไม่ต้องดิ้นรน ผู้ปราศจากความโกรธและความอิจฉาริษยาย่อมได้ความสงบสูงสุด
3.260.23
दान्तः शमपरः शश्वत्परिक्लेशं न विन्दति ।
न च तप्यति दान्तात्मा दृष्ट्वा परगतां श्रियम् ॥ ३.२६०.२३ ॥
ผู้ข่มใจตนได้ มุ่งความสงบอยู่เสมอ ย่อมไม่ประสบความทุกข์ยากอย่างใหญ่หลวง และผู้มีตนสำรวมแล้วย่อมไม่เศร้าโศกเมื่อเห็นความรุ่งเรืองตกไปอยู่กับผู้อื่น
3.260.24
संविभक्ता च दाता च भोगवान्सुखवान्नरः ।
भवत्यहिंसकश्चैव परमारोग्यमश्नुते ॥ ३.२६०.२४ ॥
คนที่แบ่งปันและให้ทาน ย่อมมีโภคสมบัติและความสุข และเมื่อเป็นผู้ไม่เบียดเบียน เขาย่อมได้ความไม่มีโรคอย่างยิ่ง
3.260.25
मान्यं मानयिता जन्म कुले महति विन्दति ।
विन्दते सुखमत्यर्थमिह लोके परत्र च।
व्यसनैर्न तुसंयोगं प्राप्नोति विजितेन्द्रियः ॥ ३.२६०.२५ ॥
ผู้ให้เกียรติแก่ผู้ควรได้รับเกียรติ ย่อมได้เกิดในตระกูลอันสูงส่ง และได้ความสุขอย่างยิ่งทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ผู้ที่ชนะอินทรีย์ของตนแล้วย่อมไม่ประสบภัยพิบัติ
3.260.26
शुभानुशयबुद्धिर्हि संयुक्तः कालधर्मणा ।
प्रादुर्भवति तद्योगात्कल्याणमतिरेव सः ॥ ३.२६०.२६ ॥
แท้จริง ผู้ที่มีจิตโน้มไปในความดี เมื่อประกอบด้วยกฎแห่งกาลเวลา ย่อมปรากฏขึ้น และด้วยการประสานกับสิ่งนั้น เขาก็เป็นผู้มีใจดีงามอย่างแท้จริง
3.260.27
भगवन्दानधर्माणआं तपसो वा महामुने ।
किंस्विद्बहुगुणं प्रेत्य किं वा दुष्करमुच्यते ॥ ३.२६०.२७ ॥
ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มหามุนีเอ๋ย ในบรรดาธรรมคือการให้และการบำเพ็ญตบะ อย่างไหนให้ผลมากในโลกหน้า หรือสิ่งใดกล่าวกันว่าทำได้ยากที่สุด
3.260.28
दानान्न दुष्करं तात पृथिव्यामस्ति किंचन ।
अर्थे च महती तृष्णा स च दुःखेन लभ्यते ॥ ३.२६०.२८ ॥
ลูกรักเอ๋ย บนแผ่นดินนี้ไม่มีสิ่งใดยากไปกว่าการให้ ความอยากในทรัพย์นั้นมีอยู่อย่างใหญ่หลวง และแม้ทรัพย์นั้นก็ได้มาด้วยความยากลำบาก
3.260.29
राजन्प्रत्यक्षमेवैतद्दृश्यते लोकसाक्षिकम् ।
परित्यज्य प्रियान्प्राणान्प्रविशन्ति रणाजिरम्।
तथैव प्रतिपद्यन्ते समुद्रमटवीं तथा ॥ ३.२६०.२९ ॥
ราชาเอ๋ย เรื่องนี้เห็นได้ชัดแจ้ง เป็นที่ประจักษ์แก่โลกทั้งปวง ผู้คนสละชีวิตอันเป็นที่รักแล้วเข้าสู่สนามรบ และเช่นเดียวกัน พวกเขาก็ยอมออกไปสู่มหาสมุทรและป่าดงดิบ
3.260.30
कृषिगोरक्ष्यमित्येके प्रतिपद्यन्ति मानवाः ।
पुरुषाः प्रेष्यतामेके निर्गच्छन्ति धनार्थिनः ॥ ३.२६०.३० ॥
บางคนประกอบอาชีพทำนาและเลี้ยงวัว บางคนรับใช้เป็นผู้รับใช้ และบางคนผู้แสวงหาทรัพย์ก็ออกจากบ้านไป
3.260.31
तस्माद्दुःखार्जितस्यैव परित्यागः सुदुष्करः ।
सुदुष्करतरं दानं तस्माद्दानं मतं मम ॥ ३.२६०.३१ ॥
เพราะเหตุนั้น การสละทรัพย์ที่หามาด้วยความทุกข์ยาก ย่อมยากยิ่งนัก การให้ยากยิ่งกว่านั้น ฉะนั้นในความเห็นของข้า การให้จึงเป็นสิ่งสูงสุด
3.260.32
विसेषस्त्वत्र विज्ञेयो न्यायेनोपार्जितं धनम् ।
पात्रे काले च देशे च प्रयतः प्रतिपादयेत् ॥ ३.२६०.३२ ॥
ที่นี่ควรเข้าใจความแตกต่างไว้ด้วย ทรัพย์ที่ได้มาโดยชอบธรรม ควรให้อย่างระมัดระวัง แก่ผู้ที่คู่ควร ในเวลาที่เหมาะ และในสถานที่ที่เหมาะ
3.260.33
अन्यायात्समुपात्तेन दानधर्मौ धनन यः ।
कुरुते न स कर्तारं त्रायते महतो भयात् ॥ ३.२६०.३३ ॥
ผู้ใดทำหน้าที่ของการให้ด้วยทรัพย์ที่ได้มาโดยอธรรม ผู้นั้นย่อมไม่คุ้มครองผู้กระทำจากความกลัวอันใหญ่หลวง
3.260.34
पात्रे दानं स्वल्पमपि काले दत्तं युधिष्ठिर ।
मनसा हि विशुद्धेन प्रेत्यानन्तफलं स्मृतम् ॥ ३.२६०.३४ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ การให้แม้เพียงเล็กน้อย เมื่อให้แก่ผู้ควรรับในเวลาที่เหมาะ ด้วยใจที่บริสุทธิ์ ย่อมได้รับการจดจำว่าให้ผลไม่สิ้นสุดหลังความตาย
3.260.35
श्रद्धा धर्मानुगा देवी पावनी विश्वधारिणी ।
सवित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी ॥ ३.२६०.३५ ॥
ศรัทธาซึ่งดำเนินตามธรรม เป็นทิพย์ ชำระให้บริสุทธิ์ เป็นผู้ค้ำจุนโลก เป็นผู้ให้กำเนิดและผู้นำออกมา และเป็นผู้นำข้ามมหาสมุทรแห่งสังสารวัฏ
3.260.36
श्रद्धया धार्यते धर्मो महद्भिर्नार्थदर्शिभिः ।
सधना अपिराजानो निःश्रद्धा नरकं गताः ॥ ३.२६०.३६ ॥
ธรรมย่อมได้รับการค้ำจุนด้วยศรัทธา โดยบุคคลผู้ยิ่งใหญ่ผู้ไม่มองเห็นแต่ทรัพย์ แม้พระราชาผู้มั่งคั่งแต่ปราศจากศรัทธาก็ได้ไปสู่นรก
3.260.37
निष्किंचनाश्च मुनयः श्रद्धावन्तो दिवं गताः ।
देशे काले च पात्रे च मुद्गलः श्रद्धयाऽन्वितः।
व्रीहिद्रोणं प्रदायाथ परं पदमवाप्तवान् ॥ ३.२६०.३७ ॥
แม้เหล่ามุนีผู้ไม่มีสิ่งใดเป็นของตนก็ไปสู่สวรรค์ได้ด้วยศรัทธา มุทคละ ผู้ประกอบด้วยศรัทธา ให้ข้าวสารหนึ่งโทณะในสถานที่ที่เหมาะ ในเวลาที่เหมาะ และแก่ผู้ที่คู่ควร จึงได้บรรลุฐานะอันสูงสุด
3.260.38
अत्राप्युदाहरन्तीमतिहासं पुरातनम् ।
व्रीहिद्रोणपरित्यागाद्यत्फलं प्राप मुद्गलः ॥ ३.२६०.३८ ॥
ในเรื่องนี้ ผู้คนยังยกเรื่องเล่าโบราณมากล่าวอ้างด้วย คือผลที่มุทคละได้รับจากการสละข้าวสารหนึ่งโทณะ