મહાભારત · અધ્યાય 3.262
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.262.1
महर्षेऽकार्यबुद्धिस्त्वं यः स्वर्गसुखमुत्तमम् ।
संप्राप्तं प्रतिपत्तव्यं विमृशस्यबुधो यथा ॥ ३.२६२.१ ॥
હે મહર્ષિ, તારી બુદ્ધિ અકાર્યમાં લાગેલી છે; ઉત્તમ સ્વર્ગસુખ પ્રાપ્ત થયું હોવા છતાં, જે સ્વીકારવા યોગ્ય છે, તું મૂર્ખની જેમ વિચારે છે.
3.262.2
उपरिष्टादयं लोको योऽयं स्वरिति संज्ञितः ।
ऊर्ध्वगः सत्पथः शश्वद्देवयानचरो मुने ॥ ३.२६२.२ ॥
હે મુનિ, ઉપર આ લોક છે જેને સ્વઃ કહે છે; તે ઊર્ધ્વગામી સત્પથ છે, સદા દેવયાનથી ચાલનારાઓનો.
3.262.3
नातप्ततपसः पुंसो नामहायज्ञयाजिनः ।
नानृता नास्तिकाश्चैव तत्रगच्छन्ति मुद्गल ॥ ३.२६२.३ ॥
હે મુદ્ગલ, જે તપ નથી કરતા, મહાયજ્ઞ નથી કરતા, જે જૂઠા છે અને નાસ્તિક છે, તેઓ ત્યાં જતા નથી.
3.262.4
धर्मात्मानो जितात्मानः शान्ता दान्ता विमत्सराः ।
दानधर्मरताः पुंसः शूराश्चाहितलक्षणाः ॥ ३.२६२.४ ॥
જે ધર્માત્મા, આત્મસંયમી, શાંત, દમનશીલ અને ઈર્ષ્યારહિત છે, દાનધર્મમાં રત છે, શૂર અને હિતકારક લક્ષણવાળા પુરુષો.
3.262.5
तत्रगच्छन्ति धर्माग्र्यं कृत्वा शमदमात्मकम् ।
लोकान्पुण्यकृतां ब्रह्मन्सद्भिराचरितान्नृभिः ॥ ३.२६२.५ ॥
હે બ્રહ્મન્, શમ-દમાત્મક શ્રેષ્ઠ ધર્મનું આચરણ કરનારા ત્યાં જાય છે; પુણ્યકર્મીઓના તે લોક છે, સત્પુરુષોએ આચરેલા મનુષ્યોના.
3.262.6
देवाः साध्यास्तथा विश्वे तथैव च महर्षयः ।
यामा धामाश्च मौद्गल्य गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ ३.२६२.६ ॥
હે મૌદ્ગલ્ય, દેવો, સાધ્યો, વિશ્વેદેવો, મહર્ષિઓ, યામો, ધામો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ પણ ત્યાં છે.
3.262.7
एषां देवनिकायानां पृथक्पृथगनेकशः ।
भास्वन्तः कामसंपन्ना लोकास्तेजोमयाः शुभाः ॥ ३.२६२.७ ॥
આ દેવવર્ગોના અલગ અલગ અનેક લોકો છે; તે તેજસ્વી, કામનાઓથી પરિપૂર્ણ, તેજોમય અને શુભ છે.
3.262.8
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि योजनानि हिरण्मयः ।
मेरुः पर्वतराड्यत्रदेवोद्यानानि मुद्गल ॥ ३.२६२.८ ॥
ત્રીસ હજાર ત્રણસો યોજન વિસ્તરેલો સુવર્ણમય મેરુ, પર્વતોનો રાજા છે; ત્યાં દેવોદ્યાનો છે, હે મુદ્ગલ.
3.262.9
नन्दनान्यतिरम्याणि तत्रोद्यानानि मुद्गल ।
सर्वकामफलैर्वृक्षैः शोभितानि समन्ततः ॥ ३.२६२.९ ॥
ત્યાં નંદન ઉદ્યાનો અતિ રમણીય છે, હે મુદ્ગલ; ચારેય બાજુ સર્વ કામનાઓના ફળ આપતાં વૃક્ષોથી શોભિત.
3.262.10
नन्दनादीनि पुण्यानि विहाराः पुण्यकर्मणाम् ।
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न शीतोष्णे भयं तथा ॥ ३.२६२.१० ॥
નંદન આદિ પુણ્યવિહાર પુણ્યકર્મ કરનારાઓના છે; ત્યાં ભૂખ-તરસ નથી, થાક નથી, ઠંડી-ગરમીનો ભય પણ નથી.
3.262.11
बीभत्समशुभं वाऽपि रोगो वा तत्र कश्चन ।
मनोज्ञाः सर्वतो गन्धाः सुखस्पर्शाश्च सर्वशः ॥ ३.२६२.११ ॥
ત્યાં કોઈ બીભત્સ કે અશુભ, કે કોઈ રોગ નથી; ચારેય બાજુ મનોહર સુગંધ અને સર્વ પ્રકારના સુખદ સ્પર્શ છે.
3.262.12
शब्दाः श्रुतिमनोग्राह्याः सर्वतस्तत्रवै मुने ।
न शोको न जरा तत्र नायासपरिदेवने ॥ ३.२६२.१२ ॥
ત્યાં ચારેય બાજુ કાન અને મનને ગમે એવા શબ્દો છે, હે મુનિ; ત્યાં શોક નથી, ઘડપણ નથી, શ્રમ અને વિલાપ પણ નથી.
3.262.13
ईदृशः स मुने लोकः स्वकर्मफलहेतुकः ।
सुकृतैस्तत्रपुरुषाः संभवन्त्यात्मकर्मभिः ॥ ३.२६२.१३ ॥
હે મુને, તે લોક એવો છે; પોતાના કર્મફળથી બનેલો. ત્યાં પુરુષો પોતાનાં સત્કર્મોથી ઉત્પન્ન થાય છે.
3.262.14
तैजसानि शरीराणि भवन्त्य्रोपपद्यताम् ।
कर्मजान्येव मौद्गल्य न मातृपितृजान्युत ॥ ३.२६२.१४ ॥
હે મૌદ્ગલ્ય, ત્યાં શરીરો તેજોમય હોય છે; તે કર્મથી જ ઉત્પન્ન થયેલાં છે, માતા-પિતાથી નહીં.
3.262.15
रन संस्वेदो न दौर्गन्ध्यं पुरीषं मूत्रमेव च ।
तेषां न च रजोवस्त्रं बाधते तत्रवै मुने ॥ ३.२६२.१५ ॥
ત્યાં તેમને ધૂળ, પરસેવો, દુર્ગંધ, મળ-મૂત્ર નથી; હે મુને, ત્યાં ધૂળવાળાં વસ્ત્રો પણ તેમને પીડતાં નથી.
3.262.16
न म्लायन्ति स्रजस्तेषां दिव्यगन्धा मनोरमाः ।
समूह्यन्ते विमानैश्च ब्रह्मन्नेवंविधा हि ते ॥ ३.२६२.१६ ॥
તેમની માળાઓ કરમાતી નથી; દિવ્ય મનોહર સુગંધ રહે છે; હે બ્રહ્મન્, તેઓ એવા જ છે, વિમાનો દ્વારા લઈ જવાય છે.
3.262.17
ईर्ष्याशोकक्लमापेता मोहमात्सर्यवर्जिताः ।
सुखं संर्गजितस्तत्रवर्तयन्ते महामुने ॥ ३.२६२.१७ ॥
ઈર્ષ્યા, શોક, થાકથી મુક્ત; મોહ અને માત્સર્યથી રહિત; હે મહામુને, તેઓ ત્યાં સુખથી રહે છે, આનંદલોકમાં વિજયી થઈને.
3.262.18
तेषां तथाविधानां तु लोकानां मुनिपुङ्गव ।
उपर्युपरि शक्रस् लोका दिव्या गुणान्विताः ॥ ३.२६२.१८ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, એવા લોકોની ઉપર ઉપર ઇન્દ્રના દિવ્ય લોકો છે, જે ગુણોથી યુક્ત છે.
3.262.19
परतो ब्रह्मणस्तस्य लोकस्तेजोमयः शुभः ।
यत्र यान्त्यृषयो ब्रह्मन्पूताः स्वैः कर्मभिः शुभैः ॥ ३.२६२.१९ ॥
તેની પેલે પાર બ્રહ્માનો તેજોમય, શુભ લોક છે; પોતાનાં શુભ કર્મોથી પવિત્ર થયેલા ઋષિઓ ત્યાં જાય છે, હે બ્રાહ્મણ.
3.262.20
ऋभवो नाम तत्रान्ये देवानामपि देवताः ।
तेषां लोकाः परतरे यान्यजन्तीह देवताः ॥ ३.२६२.२० ॥
ત્યાં ઋભુ નામના બીજા દેવો પણ છે; તેઓ દેવોના પણ દેવ છે. તેમના લોક વધુ પેલે પાર છે; અહીંના દેવો તેમની પૂજા કરે છે.
3.262.21
स्वयंप्रभास्ते भास्वन्तो लोकाः कामदुघाः परे ।
न तेषां स्त्रीकृतस्तापो न भोगैश्वर्यमत्सरः ॥ ३.२६२.२१ ॥
તે સ્વયંપ્રકાશ, તેજસ્વી, કામધેનુ સમાન ઇચ્છા પૂરી કરનારા પરમ લોક છે. ત્યાં સ્ત્રીના કારણે થતો સંતાપ નથી, અને ભોગ-ઐશ્વર્યની ઈર્ષ્યા પણ નથી.
3.262.22
न वर्तयन्त्याहुतिभिस्ते नाप्यमृतभोजनाः ।
तथा दिव्यशरीरास्ते न च विग्रहमूर्तयः ॥ ३.२६२.२२ ॥
તેઓ આહુતિઓથી જીવન નિભાવતા નથી, અમૃતભોજન પણ કરતા નથી. તેઓ દિવ્ય શરીરધારી છે; ભૌતિક આકાર ધરાવતા નથી.
3.262.23
नासुखाः सुखकामास्ते देवदेवाः सनातनाः ।
न कल्पपरिवर्तेषु परिवर्तन्ति ते तथा ॥ ३.२६२.२३ ॥
તેઓ દુઃખરહિત, સુખની ઇચ્છા રાખનારા, દેવોના દેવ અને સનાતન છે. કલ્પોના પરિવર્તનોમાં તેઓ આ રીતે બદલાતા નથી.
3.262.24
रजरा मृत्युः कुतस्तेषां हर्षः प्रीतिः सुखं न च ।
न दुःखं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने ॥ ३.२६२.२४ ॥
તેમને જરા અને મૃત્યુ ક્યાંથી? હર્ષ, પ્રીતિ, સુખ પણ નથી; દુઃખ નથી, સુખ પણ નથી. હે મુનિ, રાગદ્વેષ ક્યાંથી?
3.262.25
देवानामपि मौद्गल्यकाङ्क्षिता सा गतिः परा ।
दुष्प्रापा परमा सिद्धिरगम्या कामगोचरैः ॥ ३.२६२.२५ ॥
હે મૌદ્ગલ્ય, દેવતાઓને પણ જે ઇચ્છિત છે તે પરમ ગતિ મેળવવી મુશ્કેલ છે; કામના વિસ્તારમાં વિચરનારાઓ માટે તે પરમ સિદ્ધિ અગમ્ય છે.
3.262.26
त्रयस्त्रिंशदिमे लोकाः शेषा लोका मनीषिभिः ।
गम्यन्ते नियमैः श्रेष्ठैर्दानैर्वा विधिपूर्वकैः ॥ ३.२६२.२६ ॥
આ ત્રેત્રીસ લોકો અને બાકીના લોકો જ્ઞાનીઓ દ્વારા શ્રેષ્ઠ નિયમોથી કે વિધિપૂર્વકના દાનોથી પ્રાપ્ત કરાય છે.
3.262.27
सेयं दानकृता व्युष्टिरनुप्राप्ता सुखं त्वया ।
तां रभुङ्क्ष्व सुकृतैर्लब्धां तपसा द्योतितप्रभः ॥ ३.२६२.२७ ॥
દાનથી ઉત્પન્ન થયેલી આ સમૃદ્ધિ તને સુખરૂપે મળી છે; તપથી પ્રકાશિત તેજવાળા, સત્કર્મોથી મેળવેલી તેનો ઉપભોગ કર.
3.262.28
एतत्स्वर्गसुखं विप्र लोका नानाविधास्तथा ।
गुणाः स्वर्गस्य प्रोक्तास्ते दोषानपि निबोध मे ॥ ३.२६२.२८ ॥
હે વિપ્ર, આ સ્વર્ગસુખ છે, તેમજ અનેક પ્રકારના લોક પણ છે; સ્વર્ગના આ ગુણો કહેવાયા છે; હવે તેના દોષો પણ મારી પાસેથી જાણ.
3.262.29
कृस्य कर्मणस्तत्रभुज्यते यत्फलं दिवि ।
न चान्त्क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते ॥ ३.२६२.२९ ॥
ત્યાં સ્વર્ગમાં કરેલા કર્મનું જે ફળ ભોગવાય છે, તેમાં કર્મનો અંત કરાતો નથી; મૂળનો છેદ કરીને તે ભોગવાય છે.
3.262.30
सोऽत्रदोषो मम मतस्तस्यान्ते पतनं च यत् ।
सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच्च मुद्गल ॥ ३.२६२.३० ॥
અહીં મારા મતે તે જ દોષ છે, અને તેના અંતે પતન થાય છે; હે મુદ્ગલ, સુખમાં મન ડૂબેલાઓનું જે પતન થાય છે, તે પણ તે જ છે.
3.262.31
असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियः ।
यद्भवत्यवरे स्थाने स्थितानां तत्सुदुष्करम् ॥ ३.२६२.३१ ॥
વધુ તેજસ્વી સમૃદ્ધિ જોઈને અસંતોષ અને ઊંડો સંતાપ થાય છે; નીચલા સ્થાને ઊભેલા લોકો માટે આ અત્યંત કઠિન છે.
3.262.32
संज्ञामोहश्चपततां रजसा च प्रधर्षणम् ।
प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर्भयम् ॥ ३.२६२.३२ ॥
પડનારાઓને ચેતનાનો ભ્રમ અને ધૂળથી અપમાન થાય છે; કરમાયેલી માળાઓ વચ્ચે પડવાની તૈયારીમાં રહેલાને પછી ભય થાય છે.
3.262.33
आब्रह्मभवनादेते दोषा मौद्गल्य दारुणाः ।
नाकलोकेसुकृतिनां गुणास्त्वयुतशो नृणाम् ॥ ३.२६२.३३ ॥
હે મૌદ્ગલ્ય, બ્રહ્મલોક સુધીના આ દોષો ભયાનક છે; પરંતુ સ્વર્ગલોકમાં પુણ્યવાનોના ગુણો મનુષ્યોમાં હજારો ગણા છે.
3.262.34
अयं त्वन्यो गुणः श्रेष्ठश्च्युतानां स्वर्गतो मुने ।
शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते ॥ ३.२६२.३४ ॥
હે મુનિ, સ્વર્ગથી પડેલાઓનો આ બીજો શ્રેષ્ઠ ગુણ છે: શુભ કર્મોના શેષ પ્રભાવના યોગથી તેઓ મનુષ્યોમાં જન્મ લે છે.
3.262.35
तत्रापि स महाभागः कुले महति जायते ।
न चेत्संबुध्यते तत्रगच्छत्यधमतां ततः ॥ ३.२६२.३५ ॥
ત્યાં પણ તે મહાભાગ્યશાળી મહાન કુળમાં જન્મે છે; ત્યાં પણ જો તે જાગૃત ન થાય, તો પછી તે અધમતા પામે છે.
3.262.36
इह यत्क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते ।
कर्मभूमिरियं ब्रह्मन्फलभूमिरसौ मता ॥ ३.२६२.३६ ॥
અહીં જે કર્મ કરાય છે, તેનું ફળ ત્યાં ભોગવાય છે. હે બ્રહ્મન્, આ કર્મભૂમિ છે; તે ફળભૂમિ માનવામાં આવી છે.
3.262.37
महान्तस्तु अमी दोपास्त्वया स्वर्गस्य कीर्तिताः ।
निर्दोष एव यस्त्यन्यो लोकं तं प्रवदस्व मे ॥ ३.२६२.३७ ॥
તેં સ્વર્ગના આ મોટા દોષો વર્ણવ્યા. જે નિર્દોષ બીજો લોક છે તે મને કહે.
3.262.38
ब्रह्मणः सदनादूर्ध्वं तद्विष्णोः परमं पदम् ।
शुद्धं सनातनं ज्योतिः परं ब्रह्मेति यद्विदुः ॥ ३.२६२.३८ ॥
બ્રહ્માના નિવાસની ઉપર વિષ્ણુનું તે પરમ પદ છે. શુદ્ધ, સનાતન તે જ્યોતિને પરબ્રહ્મ તરીકે જાણે છે.
3.262.39
न तत्रविप्र गच्छन्ति पुरुषा विषयात्मकाः ।
दम्भलोभमहाक्रोधमोहद्रोहैरभिद्रुताः ॥ ३.२६२.३९ ॥
હે વિપ્ર, વિષયાસક્ત સ્વભાવના, દંભ, લોભ, મહાક્રોધ, મોહ અને દ્રોહથી પીડિત પુરુષો ત્યાં જતા નથી.
3.262.40
निर्ममा निरहंकारा निर्द्विन्द्वाः संयतेन्द्रियाः ।
ध्यानयोगपराश्चैव तत्रगच्छन्ति मानवाः ॥ ३.२६२.४० ॥
મમતારહિત, અહંકારરહિત, દ્વંદ્વાતીત, ઇન્દ્રિયો સંયમિત કરનારા અને ધ્યાનયોગમાં રત માનવો ત્યાં જાય છે.
3.262.41
एतत्ते सर्वमाख्यतं यन्मां पृच्छसि मुद्गल ।
तवानुकम्पया साधो साधु गच्छाम माचिरम् ॥ ३.२६२.४१ ॥
હે મુદ્ગલ, તેં મને જે પૂછ્યું તે બધું તને કહેવામાં આવ્યું છે. હે સાધુ, તારી કૃપાથી આપણે તરત જ ચાલીએ.
3.262.42
एतच्छ्रुत्वा तु मौद्गल्यो वाक्यं विममृशे धिया ।
विमृश्य च मुनिश्रेष्ठो देवदूतमुवाचह ॥ ३.२६२.४२ ॥
આ સાંભળીને મૌદ્ગલ્યે તે વચનો બુદ્ધિથી વિચાર્યા. વિચારીને મુનિશ્રેષ્ઠે દેવદૂતને કહ્યું.
3.262.43
देवदूत नमस्तेऽम्तु गच्छ तात यथासुखम् ।
महादोषेण मे कार्यं न स्वर्गेण सुखेन चा ॥ ३.२६२.४३ ॥
દેવદૂત, તમને નમસ્કાર. વત્સ, સુખેથી જાઓ. મહાદોષવાળા સ્વર્ગ કે સુખથી મારે કોઈ કામ નથી.
3.262.44
पतनान्ते महादुःखं परितापः सुदारुणः ।
स्वर्गभाजः पतन्तीह तस्मात्स्वर्गं न कामये ॥ ३.२६२.४४ ॥
પતનના અંતે મહાદુઃખ અને અતિ ભયંકર સંતાપ થાય છે. સ્વર્ગભાગીઓ અહીંથી પડે છે; તેથી હું સ્વર્ગની ઇચ્છા રાખતો નથી.
3.262.45
यत्रगत्वान शोचन्ति न व्यथन्तिचलन्ति वा ।
तदहं स्थानमत्यन्तं मार्गयिष्यामि केवलम् ॥ ३.२६२.४५ ॥
જ્યાં જઈને લોકો શોક કરતા નથી, વ્યથિત થતા નથી કે ડગમગતા નથી, તે અત્યંત પરમ સ્થાનની હું એકલો શોધ કરીશ.
3.262.46
इत्युक्त्वा स मुनिर्वाक्यं देवदूतंविसृज्य तम् ।
शिलोञ्छवृत्तिमुत्सृज्य शममातिष्ठदुत्तमम् ॥ ३.२६२.४६ ॥
આમ કહીને તે મુનિએ દેવદૂતને વિદાય આપી; શિલોંછવૃત્તિ છોડીને ઉત્તમ શમનો આશ્રય લીધો.
3.262.47
तुल्यनिन्दास्तुतिर्भूत्वासमलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
ज्ञानयोगेन शुद्धेन ध्याननित्यो बभूव ह ॥ ३.२६२.४७ ॥
નિંદા અને સ્તુતિને સમાન ગણીને, માટીનું ઢેકું, પથ્થર અને સોનાને એક સમાન જોતા, શુદ્ધ જ્ઞાનયોગથી તે નિત્ય ધ્યાનમાં લીન થયો.
3.262.48
निगृहीतेन्द्रियग्रामः समयोजयदात्मनि ।
युक्तचित्तं यथाऽऽत्मानं युयोज परमेश्वरे ॥ ३.२६२.४८ ॥
ઇન્દ્રિયસમૂહને નિગ્રહિત કરીને તેણે પોતાને આત્મામાં જોડ્યો; યુક્ત ચિત્તથી પોતાને પરમેશ્વરમાં જોડ્યો.
3.262.49
ध्यानयोगाद्बलं लब्ध्वा प्राप्य बुद्धिमनुत्तमाम् ।
जगाम शाश्वतीं सिद्धिं परां निर्वाणलक्षणाम् ॥ ३.२६२.४९ ॥
ધ્યાનયોગથી બળ પામીને અને શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ મેળવીને, નિર્વાણલક્ષણવાળી શાશ્વત પરમ સિદ્ધિ તે પામ્યો.
3.262.50
तस्मात्त्वमपिकौन्तेय न शोकं कर्तुमर्हसि ।
राज्यात्स्फीतात्परिभ्रष्टस्तपसा तदवाप्स्यसि ॥ ३.२६२.५० ॥
તેથી, હે કૌન્તેય, તારે પણ શોક ન કરવો જોઈએ. સમૃદ્ધ રાજ્યથી ભ્રષ્ટ થયો હોવા છતાં તપથી તે તું પાછું મેળવીશ.
3.262.51
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
पर्यायेणोपसर्पन्ते नरं नेमिमरा इव ॥ ३.२६२.५१ ॥
સુખ પછી દુઃખ અને દુઃખ પછી સુખ આવે છે. ચક્રના આરા જેમ ક્રમશઃ નેમિ તરફ આવે છે, તેમ તે વારાફરતી મનુષ્ય પાસે આવે છે.
3.262.52
पितृपैतामहं राज्यंप्राप्स्यस्यमितविक्रम ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वंव्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ३.२६२.५२ ॥
હે અમિત પરાક્રમી, પિતૃ-પિતામહનું રાજ્ય તું પામીશ. તેર વર્ષ પછી તારો માનસિક જ્વર દૂર થાઓ.
3.262.53
स एवमुक्त्वाभगवान्व्यासः पाण्डवनन्दनम् ।
जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ ३.२६२.५३ ॥
આમ કહીને ભગવાન બુદ્ધિમાન વ્યાસ, પાંડવોના આનંદદાતાને વિદાય આપીને, તપ માટે ફરી પોતાના આશ્રમ તરફ ચાલ્યા ગયા.