महाभारत · अध्याय 3.262
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.262.1
महर्षेऽकार्यबुद्धिस्त्वं यः स्वर्गसुखमुत्तमम् ।
संप्राप्तं प्रतिपत्तव्यं विमृशस्यबुधो यथा ॥ ३.२६२.१ ॥
हे महर्षे, तुझी बुद्धी अकार्याकडे वळली आहे; उत्तम स्वर्गसुख प्राप्त झाले असूनही, जे स्वीकारण्यायोग्य आहे, तू मूर्खासारखा विचार करतोस.
3.262.2
उपरिष्टादयं लोको योऽयं स्वरिति संज्ञितः ।
ऊर्ध्वगः सत्पथः शश्वद्देवयानचरो मुने ॥ ३.२६२.२ ॥
हे मुने, वरती हा लोक आहे, ज्याला स्वः म्हणतात; तो ऊर्ध्वगामी सत्पथ आहे, सदैव देवयानाने चालणाऱ्यांचा.
3.262.3
नातप्ततपसः पुंसो नामहायज्ञयाजिनः ।
नानृता नास्तिकाश्चैव तत्रगच्छन्ति मुद्गल ॥ ३.२६२.३ ॥
हे मुद्गला, जे तप करत नाहीत, महायज्ञ करत नाहीत, जे खोटे बोलणारे आणि नास्तिक आहेत, ते तेथे जात नाहीत.
3.262.4
धर्मात्मानो जितात्मानः शान्ता दान्ता विमत्सराः ।
दानधर्मरताः पुंसः शूराश्चाहितलक्षणाः ॥ ३.२६२.४ ॥
जे धर्मात्मा, आत्मसंयमी, शांत, दमनशील आणि मत्सररहित आहेत, दानधर्मात रमणारे, शूर आणि हितकारक लक्षणांचे पुरुष.
3.262.5
तत्रगच्छन्ति धर्माग्र्यं कृत्वा शमदमात्मकम् ।
लोकान्पुण्यकृतां ब्रह्मन्सद्भिराचरितान्नृभिः ॥ ३.२६२.५ ॥
हे ब्रह्मन्, शम-दमात्मक श्रेष्ठ धर्माचे आचरण करणारे तेथे जातात; पुण्यकर्मी लोकांचे ते लोक आहेत, सत्पुरुषांनी आचरलेले मनुष्यांचे.
3.262.6
देवाः साध्यास्तथा विश्वे तथैव च महर्षयः ।
यामा धामाश्च मौद्गल्य गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ ३.२६२.६ ॥
हे मौद्गल्या, देव, साध्य, विश्वेदेव, महर्षी, याम, धाम, गंधर्व आणि अप्सरा हेही तेथे असतात.
3.262.7
एषां देवनिकायानां पृथक्पृथगनेकशः ।
भास्वन्तः कामसंपन्ना लोकास्तेजोमयाः शुभाः ॥ ३.२६२.७ ॥
या देवगणांचे वेगवेगळे अनेक लोक आहेत; ते तेजस्वी, सर्व इच्छांनी परिपूर्ण, तेजोमय आणि शुभ आहेत.
3.262.8
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि योजनानि हिरण्मयः ।
मेरुः पर्वतराड्यत्रदेवोद्यानानि मुद्गल ॥ ३.२६२.८ ॥
तेहतीस हजार योजने विस्तृत सुवर्णमय मेरू, पर्वतराज; तेथे देवोद्याने आहेत, हे मुद्गला.
3.262.9
नन्दनान्यतिरम्याणि तत्रोद्यानानि मुद्गल ।
सर्वकामफलैर्वृक्षैः शोभितानि समन्ततः ॥ ३.२६२.९ ॥
तेथे नंदन उद्याने अतिशय रमणीय आहेत, हे मुद्गला; सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या फळांच्या वृक्षांनी चोहीकडून शोभिवंत.
3.262.10
नन्दनादीनि पुण्यानि विहाराः पुण्यकर्मणाम् ।
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न शीतोष्णे भयं तथा ॥ ३.२६२.१० ॥
नंदन आदी पुण्यविहार पुण्यकर्मी लोकांचे आहेत; तेथे भूक-तहान नाही, थकवा नाही, थंडी-उष्णतेची भीतीही नाही.
3.262.11
बीभत्समशुभं वाऽपि रोगो वा तत्र कश्चन ।
मनोज्ञाः सर्वतो गन्धाः सुखस्पर्शाश्च सर्वशः ॥ ३.२६२.११ ॥
तेथे कोणतेही बीभत्स किंवा अशुभ, अथवा कोणताही रोग नसतो; सर्वत्र मनोहर गंध आणि सर्व प्रकारचे सुखद स्पर्श असतात.
3.262.12
शब्दाः श्रुतिमनोग्राह्याः सर्वतस्तत्रवै मुने ।
न शोको न जरा तत्र नायासपरिदेवने ॥ ३.२६२.१२ ॥
तेथे सर्वत्र कानांना आणि मनाला आवडणारे शब्द आहेत, हे मुनी; तेथे शोक नाही, वार्धक्य नाही, श्रम आणि आक्रोश नाही.
3.262.13
ईदृशः स मुने लोकः स्वकर्मफलहेतुकः ।
सुकृतैस्तत्रपुरुषाः संभवन्त्यात्मकर्मभिः ॥ ३.२६२.१३ ॥
हे मुने, तो लोक असा आहे; स्वकर्मफलामुळे निर्माण झालेला. तेथे पुरुष आपल्या सत्कर्मांनी जन्म घेतात.
3.262.14
तैजसानि शरीराणि भवन्त्य्रोपपद्यताम् ।
कर्मजान्येव मौद्गल्य न मातृपितृजान्युत ॥ ३.२६२.१४ ॥
हे मौद्गल्य, तेथे शरीरे तेजोमय असतात; ती कर्मजच असतात, माता-पित्यांपासून जन्मलेली नसतात.
3.262.15
रन संस्वेदो न दौर्गन्ध्यं पुरीषं मूत्रमेव च ।
तेषां न च रजोवस्त्रं बाधते तत्रवै मुने ॥ ३.२६२.१५ ॥
तेथे त्यांना धूळ, घाम, दुर्गंध, मलमूत्र नसते; हे मुने, तेथे मळकट वस्त्रही त्यांना त्रास देत नाही.
3.262.16
न म्लायन्ति स्रजस्तेषां दिव्यगन्धा मनोरमाः ।
समूह्यन्ते विमानैश्च ब्रह्मन्नेवंविधा हि ते ॥ ३.२६२.१६ ॥
त्यांच्या माळा कोमेजत नाहीत; दिव्य मनोहर सुगंध असतो; हे ब्रह्मन्, ते असेच असतात आणि विमानांतून नेले जातात.
3.262.17
ईर्ष्याशोकक्लमापेता मोहमात्सर्यवर्जिताः ।
सुखं संर्गजितस्तत्रवर्तयन्ते महामुने ॥ ३.२६२.१७ ॥
ईर्ष्या, शोक, थकवा यांपासून मुक्त, मोह आणि मत्सर सोडलेले; हे महामुने, ते तेथे सुखाने राहतात, आनंदलोकात विजयी होऊन.
3.262.18
तेषां तथाविधानां तु लोकानां मुनिपुङ्गव ।
उपर्युपरि शक्रस् लोका दिव्या गुणान्विताः ॥ ३.२६२.१८ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, अशा लोकांच्या वर वर इंद्राचे दिव्य लोक आहेत, जे गुणांनी युक्त आहेत.
3.262.19
परतो ब्रह्मणस्तस्य लोकस्तेजोमयः शुभः ।
यत्र यान्त्यृषयो ब्रह्मन्पूताः स्वैः कर्मभिः शुभैः ॥ ३.२६२.१९ ॥
त्याच्या पलीकडे ब्रह्मदेवाचा तेजोमय, शुभ लोक आहे; आपल्या शुभ कर्मांनी पवित्र झालेले ऋषी तिथे जातात, हे ब्राह्मणा.
3.262.20
ऋभवो नाम तत्रान्ये देवानामपि देवताः ।
तेषां लोकाः परतरे यान्यजन्तीह देवताः ॥ ३.२६२.२० ॥
तिथे ऋभु नावाचे इतर देवही आहेत; ते देवांचेही देव आहेत. त्यांची लोक अधिक पलीकडे आहेत; येथील देव त्यांची उपासना करतात.
3.262.21
स्वयंप्रभास्ते भास्वन्तो लोकाः कामदुघाः परे ।
न तेषां स्त्रीकृतस्तापो न भोगैश्वर्यमत्सरः ॥ ३.२६२.२१ ॥
ते स्वयंप्रकाश, तेजस्वी, कामधेनूसारखे इच्छापूरक उत्तम लोक आहेत. तेथे स्त्रीमुळे होणारा संताप नाही, आणि भोग-ऐश्वर्याचा मत्सरही नाही.
3.262.22
न वर्तयन्त्याहुतिभिस्ते नाप्यमृतभोजनाः ।
तथा दिव्यशरीरास्ते न च विग्रहमूर्तयः ॥ ३.२६२.२२ ॥
ते आहुतींवर जगत नाहीत, अमृतभोजनही करत नाहीत. ते दिव्य शरीराचे आहेत; त्यांना भौतिक देह नाही.
3.262.23
नासुखाः सुखकामास्ते देवदेवाः सनातनाः ।
न कल्पपरिवर्तेषु परिवर्तन्ति ते तथा ॥ ३.२६२.२३ ॥
ते दुःखरहित, सुखाची इच्छा करणारे, देवांचे देव आणि सनातन आहेत. कल्पांच्या बदलांमध्येही ते असे बदलत नाहीत.
3.262.24
रजरा मृत्युः कुतस्तेषां हर्षः प्रीतिः सुखं न च ।
न दुःखं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने ॥ ३.२६२.२४ ॥
त्यांना जरा आणि मृत्यू कुठले? हर्ष, प्रीती, सुख नाही; दुःख नाही, सुखही नाही. हे मुने, राग-द्वेष कुठून?
3.262.25
देवानामपि मौद्गल्यकाङ्क्षिता सा गतिः परा ।
दुष्प्रापा परमा सिद्धिरगम्या कामगोचरैः ॥ ३.२६२.२५ ॥
हे मौद्गल्या, देवतांनाही इच्छिलेली ती परम गती प्राप्त होणे कठीण आहे; कामनांच्या क्षेत्रात विहरणाऱ्यांना ती परम सिद्धी अगम्य आहे.
3.262.26
त्रयस्त्रिंशदिमे लोकाः शेषा लोका मनीषिभिः ।
गम्यन्ते नियमैः श्रेष्ठैर्दानैर्वा विधिपूर्वकैः ॥ ३.२६२.२६ ॥
हे तेहतीस लोक आणि उरलेले लोक ज्ञानी लोक श्रेष्ठ नियमांनी किंवा विधिपूर्वक दानांनी प्राप्त करतात.
3.262.27
सेयं दानकृता व्युष्टिरनुप्राप्ता सुखं त्वया ।
तां रभुङ्क्ष्व सुकृतैर्लब्धां तपसा द्योतितप्रभः ॥ ३.२६२.२७ ॥
दानामुळे निर्माण झालेली ही समृद्धी तुला सुखरूपाने प्राप्त झाली आहे; तपाने तेज उजळलेल्या हे पुरुषा, सुकृतांनी मिळवलेला तो उपभोग घे.
3.262.28
एतत्स्वर्गसुखं विप्र लोका नानाविधास्तथा ।
गुणाः स्वर्गस्य प्रोक्तास्ते दोषानपि निबोध मे ॥ ३.२६२.२८ ॥
हे विप्रा, हेच स्वर्गसुख आहे; अनेक प्रकारचे लोकही आहेत; स्वर्गाचे हे गुण सांगितले गेले; आता त्याचे दोषही माझ्याकडून जाणून घे.
3.262.29
कृस्य कर्मणस्तत्रभुज्यते यत्फलं दिवि ।
न चान्त्क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते ॥ ३.२६२.२९ ॥
तेथे स्वर्गात केलेल्या कर्माचे जे फळ भोगले जाते, त्यात कर्माचा अंत केला जात नाही; मूळ छेदूनच ते भोगले जाते.
3.262.30
सोऽत्रदोषो मम मतस्तस्यान्ते पतनं च यत् ।
सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच्च मुद्गल ॥ ३.२६२.३० ॥
येथे माझ्या मते तोच दोष आहे, आणि त्याच्या शेवटी पतन होते; हे मुद्गला, सुखात मन गुंतलेल्यांचे जे पतन होते, तेही तोच दोष आहे.
3.262.31
असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियः ।
यद्भवत्यवरे स्थाने स्थितानां तत्सुदुष्करम् ॥ ३.२६२.३१ ॥
अधिक तेजस्वी वैभव पाहून असंतोष आणि तीव्र संताप निर्माण होतो; खालच्या स्थानी उभ्या असलेल्यांना हे अत्यंत कठीण असते.
3.262.32
संज्ञामोहश्चपततां रजसा च प्रधर्षणम् ।
प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर्भयम् ॥ ३.२६२.३२ ॥
पडणाऱ्यांना स्मृतिभ्रम आणि धुळीने अपमान होतो; कोमेजलेल्या माळांमध्ये पडू पाहणाऱ्याला मग भीती वाटते.
3.262.33
आब्रह्मभवनादेते दोषा मौद्गल्य दारुणाः ।
नाकलोकेसुकृतिनां गुणास्त्वयुतशो नृणाम् ॥ ३.२६२.३३ ॥
हे मौद्गल्या, ब्रह्मलोकापर्यंतचे हे दोष भयंकर आहेत; परंतु स्वर्गलोकात पुण्यवानांचे गुण मनुष्यांमध्ये हजारो पटींनी असतात.
3.262.34
अयं त्वन्यो गुणः श्रेष्ठश्च्युतानां स्वर्गतो मुने ।
शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते ॥ ३.२६२.३४ ॥
हे मुनी, स्वर्गातून च्युत झालेल्यांचा हा आणखी एक श्रेष्ठ गुण आहे: शुभ कर्माच्या उरलेल्या फळाच्या योगाने ते मनुष्यांमध्ये जन्म घेतात.
3.262.35
तत्रापि स महाभागः कुले महति जायते ।
न चेत्संबुध्यते तत्रगच्छत्यधमतां ततः ॥ ३.२६२.३५ ॥
तिथेही तो महाभाग्यवान महान कुलात जन्म घेतो; तिथेही जर तो जागृत झाला नाही, तर मग तो अधमतेकडे जातो.
3.262.36
इह यत्क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते ।
कर्मभूमिरियं ब्रह्मन्फलभूमिरसौ मता ॥ ३.२६२.३६ ॥
इथे जे कर्म केले जाते, त्याचे फळ तिथे भोगले जाते. हे ब्रह्मन्, ही कर्मभूमी आहे; ती फलभूमी मानली जाते.
3.262.37
महान्तस्तु अमी दोपास्त्वया स्वर्गस्य कीर्तिताः ।
निर्दोष एव यस्त्यन्यो लोकं तं प्रवदस्व मे ॥ ३.२६२.३७ ॥
तू स्वर्गाचे हे मोठे दोष सांगितलेस. जो निर्दोष दुसरा लोक आहे, तो मला सांग.
3.262.38
ब्रह्मणः सदनादूर्ध्वं तद्विष्णोः परमं पदम् ।
शुद्धं सनातनं ज्योतिः परं ब्रह्मेति यद्विदुः ॥ ३.२६२.३८ ॥
ब्रह्मदेवाच्या निवासस्थानाच्या वर विष्णूचे ते परम पद आहे. शुद्ध, सनातन असे ते तेज परब्रह्म म्हणून ओळखले जाते.
3.262.39
न तत्रविप्र गच्छन्ति पुरुषा विषयात्मकाः ।
दम्भलोभमहाक्रोधमोहद्रोहैरभिद्रुताः ॥ ३.२६२.३९ ॥
हे विप्रा, विषयासक्त स्वभावाचे, दंभ, लोभ, महाक्रोध, मोह आणि द्रोह यांनी पीडित झालेले पुरुष तिथे जात नाहीत.
3.262.40
निर्ममा निरहंकारा निर्द्विन्द्वाः संयतेन्द्रियाः ।
ध्यानयोगपराश्चैव तत्रगच्छन्ति मानवाः ॥ ३.२६२.४० ॥
ममतारहित, अहंकाररहित, द्वंद्वातीत, इंद्रिये संयमित ठेवणारे आणि ध्यानयोगात रत असलेले मानव तिथे जातात.
3.262.41
एतत्ते सर्वमाख्यतं यन्मां पृच्छसि मुद्गल ।
तवानुकम्पया साधो साधु गच्छाम माचिरम् ॥ ३.२६२.४१ ॥
हे मुद्गला, तू मला जे विचारलेस ते सर्व तुला सांगितले आहे. हे साधो, तुझ्या कृपेने आपण लवकरच निघू.
3.262.42
एतच्छ्रुत्वा तु मौद्गल्यो वाक्यं विममृशे धिया ।
विमृश्य च मुनिश्रेष्ठो देवदूतमुवाचह ॥ ३.२६२.४२ ॥
हे ऐकून मौद्गल्याने त्या शब्दांवर बुद्धीने विचार केला. विचार करून मुनिश्रेष्ठ देवदूताला म्हणाले.
3.262.43
देवदूत नमस्तेऽम्तु गच्छ तात यथासुखम् ।
महादोषेण मे कार्यं न स्वर्गेण सुखेन चा ॥ ३.२६२.४३ ॥
देवदूता, तुला नमस्कार असो. वत्सा, सुखाने जा. महादोषयुक्त स्वर्गाने किंवा सुखाने मला काही प्रयोजन नाही.
3.262.44
पतनान्ते महादुःखं परितापः सुदारुणः ।
स्वर्गभाजः पतन्तीह तस्मात्स्वर्गं न कामये ॥ ३.२६२.४४ ॥
पतनाच्या अंती महादुःख आणि अतिभयंकर संताप होतो. स्वर्गभागी येथून पडतात; म्हणून मी स्वर्गाची इच्छा करीत नाही.
3.262.45
यत्रगत्वान शोचन्ति न व्यथन्तिचलन्ति वा ।
तदहं स्थानमत्यन्तं मार्गयिष्यामि केवलम् ॥ ३.२६२.४५ ॥
जिथे गेल्यावर लोक शोक करीत नाहीत, व्यथित होत नाहीत, किंवा चलित होत नाहीत, त्या अत्युच्च स्थानाचाच मी एकटाच शोध घेईन.
3.262.46
इत्युक्त्वा स मुनिर्वाक्यं देवदूतंविसृज्य तम् ।
शिलोञ्छवृत्तिमुत्सृज्य शममातिष्ठदुत्तमम् ॥ ३.२६२.४६ ॥
असे बोलून त्या मुनीने देवदूताला निरोप दिला; शिलोञ्छवृत्ती सोडून उत्तम शमाचा आश्रय घेतला.
3.262.47
तुल्यनिन्दास्तुतिर्भूत्वासमलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
ज्ञानयोगेन शुद्धेन ध्याननित्यो बभूव ह ॥ ३.२६२.४७ ॥
निंदा आणि स्तुती समान मानून, मातीचा ढेकूळ, दगड व सोने सारखे पाहून, शुद्ध ज्ञानयोगाने तो नित्य ध्यानात स्थिर झाला.
3.262.48
निगृहीतेन्द्रियग्रामः समयोजयदात्मनि ।
युक्तचित्तं यथाऽऽत्मानं युयोज परमेश्वरे ॥ ३.२६२.४८ ॥
इंद्रियसमूह निग्रहित करून त्याने स्वतःला आत्म्यात जोडले; संयत चित्ताने स्वतःला परमेश्वरात युक्त केले.
3.262.49
ध्यानयोगाद्बलं लब्ध्वा प्राप्य बुद्धिमनुत्तमाम् ।
जगाम शाश्वतीं सिद्धिं परां निर्वाणलक्षणाम् ॥ ३.२६२.४९ ॥
ध्यानयोगाने बल मिळवून आणि सर्वोत्तम बुद्धी प्राप्त करून, निर्वाणलक्षण असलेली शाश्वत परम सिद्धी त्याने प्राप्त केली.
3.262.50
तस्मात्त्वमपिकौन्तेय न शोकं कर्तुमर्हसि ।
राज्यात्स्फीतात्परिभ्रष्टस्तपसा तदवाप्स्यसि ॥ ३.२६२.५० ॥
म्हणून, हे कौन्तेया, तूही शोक करू नकोस. समृद्ध राज्यातून भ्रष्ट झालास तरी तपश्चर्येने ते तू पुन्हा मिळवशील.
3.262.51
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
पर्यायेणोपसर्पन्ते नरं नेमिमरा इव ॥ ३.२६२.५१ ॥
सुखानंतर दुःख आणि दुःखानंतर सुख येते. चाकाचे आरे जसे क्रमाक्रमाने नेमीकडे येतात, तसे ते पर्यायाने माणसाजवळ येतात.
3.262.52
पितृपैतामहं राज्यंप्राप्स्यस्यमितविक्रम ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वंव्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ३.२६२.५२ ॥
हे अमितपराक्रमा, पितृ-पितामहांचे राज्य तू प्राप्त करशील. तेरा वर्षांनंतर तुझा मानसिक ताप दूर होवो.
3.262.53
स एवमुक्त्वाभगवान्व्यासः पाण्डवनन्दनम् ।
जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ ३.२६२.५३ ॥
असे बोलून भगवान धीमान व्यास, पांडवांना आनंद देणाऱ्या त्याला सोडून, तपश्चर्येसाठी पुन्हा आपल्या आश्रमाकडे निघून गेले.