ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.262
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.262.1
महर्षेऽकार्यबुद्धिस्त्वं यः स्वर्गसुखमुत्तमम् ।
संप्राप्तं प्रतिपत्तव्यं विमृशस्यबुधो यथा ॥ ३.२६२.१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਅਕਾਰਜ ਵੱਲ ਲੱਗੀ ਹੈ; ਉੱਤਮ ਸਵਰਗ-ਸੁਖ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਜੋ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ।
3.262.2
उपरिष्टादयं लोको योऽयं स्वरिति संज्ञितः ।
ऊर्ध्वगः सत्पथः शश्वद्देवयानचरो मुने ॥ ३.२६२.२ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਪਰ ਇਹ ਲੋਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਊਪਰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਤਪਥ ਹੈ, ਸਦਾ ਦੇਵਯਾਨ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ।
3.262.3
नातप्ततपसः पुंसो नामहायज्ञयाजिनः ।
नानृता नास्तिकाश्चैव तत्रगच्छन्ति मुद्गल ॥ ३.२६२.३ ॥
ਹੇ ਮੁਦਗਲ, ਜੋ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਮਹਾਯੱਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਅਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
3.262.4
धर्मात्मानो जितात्मानः शान्ता दान्ता विमत्सराः ।
दानधर्मरताः पुंसः शूराश्चाहितलक्षणाः ॥ ३.२६२.४ ॥
ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦਮਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਹਨ, ਦਾਨ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਸੂਰਮੇ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼।
3.262.5
तत्रगच्छन्ति धर्माग्र्यं कृत्वा शमदमात्मकम् ।
लोकान्पुण्यकृतां ब्रह्मन्सद्भिराचरितान्नृभिः ॥ ३.२६२.५ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਸ਼ਮ-ਦਮ ਰੂਪੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੁੰਨ-ਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਚਰਿਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ।
3.262.6
देवाः साध्यास्तथा विश्वे तथैव च महर्षयः ।
यामा धामाश्च मौद्गल्य गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ ३.२६२.६ ॥
ਹੇ ਮੌਦਗਲਯ, ਦੇਵਤੇ, ਸਾਧਯ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਯਾਮ, ਧਾਮ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ।
3.262.7
एषां देवनिकायानां पृथक्पृथगनेकशः ।
भास्वन्तः कामसंपन्ना लोकास्तेजोमयाः शुभाः ॥ ३.२६२.७ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੇਕ ਲੋਕ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇਜੋਮਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ।
3.262.8
त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि योजनानि हिरण्मयः ।
मेरुः पर्वतराड्यत्रदेवोद्यानानि मुद्गल ॥ ३.२६२.८ ॥
ਤੇਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੇਰੂ, ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਦਗਲ।
3.262.9
नन्दनान्यतिरम्याणि तत्रोद्यानानि मुद्गल ।
सर्वकामफलैर्वृक्षैः शोभितानि समन्ततः ॥ ३.२६२.९ ॥
ਉੱਥੇ ਨੰਦਨ ਬਾਗ਼ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਦਗਲ; ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ।
3.262.10
नन्दनादीनि पुण्यानि विहाराः पुण्यकर्मणाम् ।
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न शीतोष्णे भयं तथा ॥ ३.२६२.१० ॥
ਨੰਦਨ ਆਦਿ ਪੁੰਨ ਵਿਹਾਰ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ, ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਠੰਢ-ਗਰਮੀ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।
3.262.11
बीभत्समशुभं वाऽपि रोगो वा तत्र कश्चन ।
मनोज्ञाः सर्वतो गन्धाः सुखस्पर्शाश्च सर्वशः ॥ ३.२६२.११ ॥
ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਘਿਣਾਉਣੀ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਕੋਈ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖਦਾਈ ਛੋਹ ਹਨ।
3.262.12
शब्दाः श्रुतिमनोग्राह्याः सर्वतस्तत्रवै मुने ।
न शोको न जरा तत्र नायासपरिदेवने ॥ ३.२६२.१२ ॥
ਉੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ; ਉੱਥੇ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ, ਬੁਢਾਪਾ ਨਹੀਂ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਵਿਰਲਾਪ ਵੀ ਨਹੀਂ।
3.262.13
ईदृशः स मुने लोकः स्वकर्मफलहेतुकः ।
सुकृतैस्तत्रपुरुषाः संभवन्त्यात्मकर्मभिः ॥ ३.२६२.१३ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਲੋਕ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਕਰਮਫਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ। ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
3.262.14
तैजसानि शरीराणि भवन्त्य्रोपपद्यताम् ।
कर्मजान्येव मौद्गल्य न मातृपितृजान्युत ॥ ३.२६२.१४ ॥
ਹੇ ਮੌਦਗਲਯ, ਉੱਥੇ ਸਰੀਰ ਤੇਜੋਮਈ ਹਨ; ਉਹ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।
3.262.15
रन संस्वेदो न दौर्गन्ध्यं पुरीषं मूत्रमेव च ।
तेषां न च रजोवस्त्रं बाधते तत्रवै मुने ॥ ३.२६२.१५ ॥
ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੂੜ, ਪਸੀਨਾ, ਬਦਬੂ, ਮਲ-ਮੂਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
3.262.16
न म्लायन्ति स्रजस्तेषां दिव्यगन्धा मनोरमाः ।
समूह्यन्ते विमानैश्च ब्रह्मन्नेवंविधा हि ते ॥ ३.२६२.१६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮੁਰਝਾਉਂਦੀਆਂ; ਦਿਵ ਮਨੋਹਰ ਸੁਗੰਧਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ, ਵਿਮਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.262.17
ईर्ष्याशोकक्लमापेता मोहमात्सर्यवर्जिताः ।
सुखं संर्गजितस्तत्रवर्तयन्ते महामुने ॥ ३.२६२.१७ ॥
ਈਰਖਾ, ਸੋਗ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੋਹ ਅਤੇ ਮਾਤਸਰਯ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ; ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਆਨੰਦ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਹੋ ਕੇ।
3.262.18
तेषां तथाविधानां तु लोकानां मुनिपुङ्गव ।
उपर्युपरि शक्रस् लोका दिव्या गुणान्विताः ॥ ३.२६२.१८ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉੱਪਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਿਵ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
3.262.19
परतो ब्रह्मणस्तस्य लोकस्तेजोमयः शुभः ।
यत्र यान्त्यृषयो ब्रह्मन्पूताः स्वैः कर्मभिः शुभैः ॥ ३.२६२.१९ ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਤੇਜੋਮਯ, ਸ਼ੁਭ ਲੋਕ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।
3.262.20
ऋभवो नाम तत्रान्ये देवानामपि देवताः ।
तेषां लोकाः परतरे यान्यजन्तीह देवताः ॥ ३.२६२.२० ॥
ਉੱਥੇ ਰਿਭੂ ਨਾਮ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਰ ਵੀ ਪਰੇ ਹਨ; ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.262.21
स्वयंप्रभास्ते भास्वन्तो लोकाः कामदुघाः परे ।
न तेषां स्त्रीकृतस्तापो न भोगैश्वर्यमत्सरः ॥ ३.२६२.२१ ॥
ਉਹ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਤੇਜਸਵੀ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਵਰਗੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਪਰਮ ਲੋਕ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸਤਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੰਤਾਪ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਭੋਗ-ਐਸ਼ਵਰਜ ਦੀ ਈਰਖਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
3.262.22
न वर्तयन्त्याहुतिभिस्ते नाप्यमृतभोजनाः ।
तथा दिव्यशरीरास्ते न च विग्रहमूर्तयः ॥ ३.२६२.२२ ॥
ਉਹ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਿਵ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।
3.262.23
नासुखाः सुखकामास्ते देवदेवाः सनातनाः ।
न कल्पपरिवर्तेषु परिवर्तन्ति ते तथा ॥ ३.२६२.२३ ॥
ਉਹ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ, ਸੁਖ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਹਨ। ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ।
3.262.24
रजरा मृत्युः कुतस्तेषां हर्षः प्रीतिः सुखं न च ।
न दुःखं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने ॥ ३.२६२.२४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬੁਢਾਪਾ ਅਤੇ ਮੌਤ ਕਿੱਥੇ? ਹਰਖ, ਪ੍ਰੀਤ, ਸੁਖ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਸੁਖ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਕਿੱਥੋਂ?
3.262.25
देवानामपि मौद्गल्यकाङ्क्षिता सा गतिः परा ।
दुष्प्रापा परमा सिद्धिरगम्या कामगोचरैः ॥ ३.२६२.२५ ॥
ਹੇ ਮੌਦ੍ਗਲ੍ਯ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੈ; ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਅਗਮ ਹੈ।
3.262.26
त्रयस्त्रिंशदिमे लोकाः शेषा लोका मनीषिभिः ।
गम्यन्ते नियमैः श्रेष्ठैर्दानैर्वा विधिपूर्वकैः ॥ ३.२६२.२६ ॥
ਇਹ ਤੇਤੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰੇਸ਼ਟ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.262.27
सेयं दानकृता व्युष्टिरनुप्राप्ता सुखं त्वया ।
तां रभुङ्क्ष्व सुकृतैर्लब्धां तपसा द्योतितप्रभः ॥ ३.२६२.२७ ॥
ਦਾਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਇਹ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ; ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕੇ ਤੇਜ ਵਾਲਿਆ, ਸੁਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੱਭੀ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ।
3.262.28
एतत्स्वर्गसुखं विप्र लोका नानाविधास्तथा ।
गुणाः स्वर्गस्य प्रोक्तास्ते दोषानपि निबोध मे ॥ ३.२६२.२८ ॥
ਹੇ ਵਿਪਰ, ਇਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸੁਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ; ਸਵਰਗ ਦੇ ਇਹ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਸੁਣ।
3.262.29
कृस्य कर्मणस्तत्रभुज्यते यत्फलं दिवि ।
न चान्त्क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते ॥ ३.२६२.२९ ॥
ਉੱਥੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ; ਜੜ੍ਹ ਕੱਟ ਕੇ ਉਹ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.262.30
सोऽत्रदोषो मम मतस्तस्यान्ते पतनं च यत् ।
सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच्च मुद्गल ॥ ३.२६२.३० ॥
ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਮੁਦ੍ਗਲ, ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਮਨ ਡੁੱਬੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੋ ਪਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ।
3.262.31
असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियः ।
यद्भवत्यवरे स्थाने स्थितानां तत्सुदुष्करम् ॥ ३.२६२.३१ ॥
ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਸੰਪਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੰਤੋਖ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸੰਤਾਪ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਹੇਠਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੈ।
3.262.32
संज्ञामोहश्चपततां रजसा च प्रधर्षणम् ।
प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर्भयम् ॥ ३.२६२.३२ ॥
ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਝ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਅਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੁਰਝਾਈਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਭੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.262.33
आब्रह्मभवनादेते दोषा मौद्गल्य दारुणाः ।
नाकलोकेसुकृतिनां गुणास्त्वयुतशो नृणाम् ॥ ३.२६२.३३ ॥
ਹੇ ਮੌਦਗਲਯ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ ਦੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਭਿਆਨਕ ਹਨ; ਪਰ ਸਵਰਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਹਨ।
3.262.34
अयं त्वन्यो गुणः श्रेष्ठश्च्युतानां स्वर्गतो मुने ।
शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते ॥ ३.२६२.३४ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੁਣ ਹੈ: ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
3.262.35
तत्रापि स महाभागः कुले महति जायते ।
न चेत्संबुध्यते तत्रगच्छत्यधमतां ततः ॥ ३.२६२.३५ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਅਧਮਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
3.262.36
इह यत्क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यते ।
कर्मभूमिरियं ब्रह्मन्फलभूमिरसौ मता ॥ ३.२६२.३६ ॥
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਫਲ ਉੱਥੇ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇਹ ਕਰਮਭੂਮੀ ਹੈ; ਉਹ ਫਲਭੂਮੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
3.262.37
महान्तस्तु अमी दोपास्त्वया स्वर्गस्य कीर्तिताः ।
निर्दोष एव यस्त्यन्यो लोकं तं प्रवदस्व मे ॥ ३.२६२.३७ ॥
ਤੂੰ ਸੁਰਗ ਦੇ ਇਹ ਵੱਡੇ ਦੋਸ਼ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
3.262.38
ब्रह्मणः सदनादूर्ध्वं तद्विष्णोः परमं पदम् ।
शुद्धं सनातनं ज्योतिः परं ब्रह्मेति यद्विदुः ॥ ३.२६२.३८ ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ, ਸਨਾਤਨ ਉਹ ਜੋਤ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3.262.39
न तत्रविप्र गच्छन्ति पुरुषा विषयात्मकाः ।
दम्भलोभमहाक्रोधमोहद्रोहैरभिद्रुताः ॥ ३.२६२.३९ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਦੰਭ, ਲੋਭ, ਮਹਾਕ੍ਰੋਧ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
3.262.40
निर्ममा निरहंकारा निर्द्विन्द्वाः संयतेन्द्रियाः ।
ध्यानयोगपराश्चैव तत्रगच्छन्ति मानवाः ॥ ३.२६२.४० ॥
ਮਮਤਾ-ਰਹਿਤ, ਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਦ੍ਵੰਦ੍ਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.262.41
एतत्ते सर्वमाख्यतं यन्मां पृच्छसि मुद्गल ।
तवानुकम्पया साधो साधु गच्छाम माचिरम् ॥ ३.२६२.४१ ॥
ਹੇ ਮੁਦ੍ਗਲ, ਤੂੰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸਾਧੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਛੇਤੀ ਚੱਲੀਏ।
3.262.42
एतच्छ्रुत्वा तु मौद्गल्यो वाक्यं विममृशे धिया ।
विमृश्य च मुनिश्रेष्ठो देवदूतमुवाचह ॥ ३.२६२.४२ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੌਦ੍ਗਲ੍ਯ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਦੇਵਦੂਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
3.262.43
देवदूत नमस्तेऽम्तु गच्छ तात यथासुखम् ।
महादोषेण मे कार्यं न स्वर्गेण सुखेन चा ॥ ३.२६२.४३ ॥
ਦੇਵਦੂਤ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੁੱਤਰ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾਓ। ਮਹਾਦੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।
3.262.44
पतनान्ते महादुःखं परितापः सुदारुणः ।
स्वर्गभाजः पतन्तीह तस्मात्स्वर्गं न कामये ॥ ३.२६२.४४ ॥
ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੁੱਖ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੰਤਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਦੇ ਭਾਗੀ ਇੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
3.262.45
यत्रगत्वान शोचन्ति न व्यथन्तिचलन्ति वा ।
तदहं स्थानमत्यन्तं मार्गयिष्यामि केवलम् ॥ ३.२६२.४५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਡੋਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਸੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਲੱਭਾਂਗਾ।
3.262.46
इत्युक्त्वा स मुनिर्वाक्यं देवदूतंविसृज्य तम् ।
शिलोञ्छवृत्तिमुत्सृज्य शममातिष्ठदुत्तमम् ॥ ३.२६२.४६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਦੇਵਦੂਤ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ; ਸ਼ਿਲੋਂਛ ਵਿਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।
3.262.47
तुल्यनिन्दास्तुतिर्भूत्वासमलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
ज्ञानयोगेन शुद्धेन ध्याननित्यो बभूव ह ॥ ३.२६२.४७ ॥
ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸਤਤ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨ ਕੇ, ਢੇਲੇ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
3.262.48
निगृहीतेन्द्रियग्रामः समयोजयदात्मनि ।
युक्तचित्तं यथाऽऽत्मानं युयोज परमेश्वरे ॥ ३.२६२.४८ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ; ਯੁਕਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ।
3.262.49
ध्यानयोगाद्बलं लब्ध्वा प्राप्य बुद्धिमनुत्तमाम् ।
जगाम शाश्वतीं सिद्धिं परां निर्वाणलक्षणाम् ॥ ३.२६२.४९ ॥
ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੁੱਧੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ-ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸਦੀਵੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
3.262.50
तस्मात्त्वमपिकौन्तेय न शोकं कर्तुमर्हसि ।
राज्यात्स्फीतात्परिभ्रष्टस्तपसा तदवाप्स्यसि ॥ ३.२६२.५० ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਾਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਤੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
3.262.51
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ।
पर्यायेणोपसर्पन्ते नरं नेमिमरा इव ॥ ३.२६२.५१ ॥
ਸੁਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਏ ਦੀਆਂ ਤੀਲੀਆਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਨੇਮੀ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਂਝ ਹੀ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
3.262.52
पितृपैतामहं राज्यंप्राप्स्यस्यमितविक्रम ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वंव्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ ३.२६२.५२ ॥
ਹੇ ਅਮਿਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤੇਰਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
3.262.53
स एवमुक्त्वाभगवान्व्यासः पाण्डवनन्दनम् ।
जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति ॥ ३.२६२.५३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਆਸ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦਦਾਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਤਪ ਲਈ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।