મહાભારત · અધ્યાય 3.264
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.264.1
ततः कदाचिद्दुर्वासाः सुखासीनांस्तु पाण्डवान् ।
भुक्त्वा चावस्थितां कृष्णां ज्ञात्वा तस्मिन्वने मुनिः।
अभ्यागच्छत्परिवृतः शिष्यैरयुतसंमितैः ॥ ३.२६४.१ ॥
પછી એક વખત, પાંડવો સુખેથી બેઠા હતા અને ભોજન કરી ચૂક્યા હતા, અને કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) ત્યાં હતી એમ જાણીને, દુર્વાસા મુનિ દસ હજાર શિષ્યો સાથે તે વનમાં આવ્યા.
3.264.2
दृष्ट्वा यान्तं तमतिथिं स च राजा युधिष्ठिरः ।
जगामाभिमुखः श्रीमान्सह भ्रातृभिरच्युतः ॥ ३.२६४.२ ॥
તે અતિથિને આવતા જોઈ, તેજસ્વી અને અચળ રાજા યુધિષ્ઠિર ભાઈઓ સાથે તેમની સામે ગયા.
3.264.3
तस्मै बद्ध्वाञ्जलिं सम्यगुपवेश्य वरासने ।
विधिवत्पूजयित्वा तमातिथ्यन न्यमन्त्रयत्।
आह्निकं भगवन्कृत्वा शीघ्रमेहीति चाब्रवीत् ॥ ३.२६४.३ ॥
તેમને હાથ જોડીને, ઉત્તમ આસન પર યોગ્ય રીતે બેસાડી, વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને, આતિથ્યપૂર્વક નિમંત્રણ આપ્યું. 'હે ભગવન્, આપનું આહ્નિક કર્મ કરીને જલદી આવો' એમ તેણે કહ્યું.
3.264.4
जगाम च मुनिः सोपि स्नातुं शिष्यैः सहानघः ।
भोजयेत्सहशिष्यं मां कथमित्यविचिन्तयन् ॥ ३.२६४.४ ॥
તે નિષ્પાપ મુનિ પણ શિષ્યો સાથે સ્નાન કરવા ગયા; 'આ મને અને શિષ્યોને કેવી રીતે ભોજન કરાવશે?' એમ વિચારતાં.
3.264.5
न्यमज्जत्सलिले चापि मुनिसङ्घः समाहितः ॥ ३.२६४.५ ॥
મુનિઓનો એ સમૂહ પણ એકાગ્ર થઈને પાણીમાં ડૂબકી મારી ગયો.
3.264.6
एतस्मिन्नन्तरे राजन्द्रौपदी योपितां वरा ।
चिन्तामवाप परमामन्नहेतोः पतिव्रता ॥ ३.२६४.६ ॥
આ દરમિયાન, હે રાજન્, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ પતિવ્રતા દ્રૌપદી ભોજનની અત્યંત ચિંતામાં પડી ગઈ.
3.264.7
सा चिन्तयन्ती च यदा नान्नहेतुमविन्दत ।
मनसा चिन्तयामास कृष्णं कंसनिषूदनम् ॥ ३.२६४.७ ॥
તે ચિંતા કરતી હતી, પણ જ્યારે અન્નનો ઉપાય ન મળ્યો, ત્યારે મનથી કંસનો સંહાર કરનાર કૃષ્ણનું ધ્યાન ધર્યું.
3.264.8
कृष्णकृष्ण महाबाहो देवकीनन्दनाव्यय ।
वासुदेव जगन्नाथ प्रणतार्तिविनाशन ॥ ३.२६४.८ ॥
હે કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાબાહુ, દેવકીના નંદન, અવ્યય, વાસુદેવ, જગન્નાથ, શરણાગતોના દુઃખનો નાશ કરનાર!
3.264.9
विश्वात्मन्विश्वजनक विश्वहर्तः प्रभोऽव्यय ।
प्रपन्नपाल गोपाल प्रजापाल परात्पर।
आकूतीनां च चित्तीनां प्रवर्तक नताऽस्मि ते ॥ ३.२६४.९ ॥
હે વિશ્વાત્મા, વિશ્વના જનક, વિશ્વનો હરણ કરનાર, પ્રભુ, અવ્યય, શરણાગતોના રક્ષક, ગોપાલ, પ્રજાપાલક, પરાત્પર! સંકલ્પો અને ચિત્તવૃત્તિઓના પ્રવર્તક, હું તમને નમન કરું છું.
3.264.10
वरेण्य वरदानन्त अगतीनां गतिप्रद ।
पुराणपुरुष प्राणमनोवृत्त्याद्यगोचर ॥ ३.२६४.१० ॥
હે વરેણ્ય, વરદાતા, અનંત, અગતિઓને ગતિ આપનાર, પુરાણપુરુષ, પ્રાણ-મન-વૃત્તિઓથી અગોચર!
3.264.11
सर्वाध्यक्ष पराध्यक्ष त्वामहं शरणं गता ।
पाहि मां कृपया देव शरणागतवत्सल ॥ ३.२६४.११ ॥
સર્વાધ્યક્ષ, પરાધ્યક્ષ! હું તમારું શરણ લઈને આવી છું. હે દેવ, શરણાગતવત્સલ, કૃપા કરીને મારું રક્ષણ કરો.
3.264.12
नीलोत्पलदलश्याम पद्मगर्भारुणेक्षण ।
पीताम्बरपरीधान लसत्कौस्तुभभूषण ॥ ३.२६४.१२ ॥
ભૂરા કમળની પાંખડી જેવા શ્યામ, કમળના ગર્ભ જેવા લાલ નેત્રોવાળા, પીળાં વસ્ત્ર પહેરેલા, ચમકતા કૌસ્તુભ આભૂષણથી શોભતા!
3.264.13
त्वमादिरन्तो भूतानां त्वमेव च परायणम् ।
परात्परतरं ज्योतिर्विश्वात्मा सर्वतोमुखः ॥ ३.२६४.१३ ॥
તમે જ ભૂતોના આદિ અને અંત છો, તમે જ પરમ આશ્રય છો. પરથી પણ પર એવું જ્યોતિ તમે છો; વિશ્વાત્મા તમે છો, સર્વતોમુખ તમે છો.
3.264.14
त्वामेवाहुः परं बीजं निधानं सर्वसंपदाम् ।
त्वया नाथेन देवेश सर्वापद्म्यो भयं न हि ॥ ३.२६४.१४ ॥
તમને જ પરમ બીજ અને સર્વ સંપત્તિનો ભંડાર કહેવામાં આવે છે. હે દેવેશ, તમારા જેવા નાથ હોય ત્યારે કોઈ આપત્તિથી ભય નથી.
3.264.15
दुःशासनादहं पूर्वं सभायां मोचिता यथा ।
तथैव संकटादस्मान्मामुद्धर्तुमिहार्हसि ॥ ३.२६४.१५ ॥
પહેલાં સભામાં દુઃશાસનથી મને જેમ છોડાવ્યો હતો, તેમ જ હવે આ સંકટમાંથી મને ઉગારવો તમને યોગ્ય છે.
3.264.16
एवं स्तुतस्तदा देवः कृष्णया भक्तवत्सलः ।
द्रौपद्याः संकटं ज्ञात्वा देवदेवो जगत्पतिः ॥ ३.२६४.१६ ॥
આ રીતે કૃષ્ણાએ સ્તુતિ કરી ત્યારે ભક્તવત્સલ દેવદેવ જગત્પતિએ દ્રૌપદીનું સંકટ જાણી લીધું.
3.264.17
पार्स्वस्थां शयने त्यक्त्वा रुक्मिणीं केशवः प्रभुः ।
तत्राजगाम त्वरितो ह्यचिन्त्यगतिरीश्वरः ॥ ३.२६४.१७ ॥
પડખે પલંગ પર રહેલી રુક્મિણીને છોડીને પ્રભુ કેશવ તરત ત્યાં આવ્યા; એ ઈશ્વર અચિંત્ય ગતિવાળા છે.
3.264.18
ततस्तं द्रौपदी दृष्ट्वाप्रणम्य परया मुदा ।
अब्रवीद्वासुदेवाय मुनेरागमनादिकम् ॥ ३.२६४.१८ ॥
ત્યારે તેમને જોઈને દ્રૌપદીએ અત્યંત હર્ષથી પ્રણામ કર્યા અને વાસુદેવને મુનિના આગમન વગેરે વિશે કહ્યું.
3.264.19
ततस्तामब्रवीत्कृष्णः क्षुधितोस्मि भृशातुरः ।
शीघ्रं भोजय मां कृष्णे पश्चात्सर्वं करिष्यसि ॥ ३.२६४.१९ ॥
ત્યારે કૃષ્ણે તેને કહ્યું, "હું ભૂખથી અત્યંત વ્યાકુળ છું. હે કૃષ્ણા, જલદી મને ભોજન કરાવ; પછી બધું કરજે."
3.264.20
निशम्य तद्वचः कृष्णा लज्जिता वाक्यमब्रवीत् ।
स्थाल्यां भास्करदत्तायामन्नं मद्भोजनावधि ॥ ३.२६४.२० ॥
તેમના વચન સાંભળી લજ્જિત થયેલી કૃષ્ણા બોલી, "સૂર્યે આપેલા પાત્રમાં જે અન્ન હતું તે મારા ભોજન સુધી જ હતું."
3.264.21
भुक्तवत्यस्म्यहं देव तस्मादन्नं न विद्यते ।
ततः प्रोवाच भगवान्कृष्णां कमललोचनः ॥ ३.२६४.२१ ॥
"હે દેવ, હું ભોજન કરી ચૂકી છું; તેથી હવે અન્ન બચ્યું નથી." ત્યારે કમળનયન ભગવાન કૃષ્ણાને બોલ્યા.
3.264.22
कृष्णे न नर्मकालोऽयं क्षुच्छ्रमेणातुरे मयि ।
शीघ्रं गच्छ मम स्थालीमानयित्वा प्रदर्शय ॥ ३.२६४.२२ ॥
"હે કૃષ્ણા, આ મજાકનો સમય નથી; ભૂખ અને થાકથી વ્યાકુળ એવા મારી સામે. જલદી જઈને મારી થાળી લાવીને બતાવ."
3.264.23
इति निर्बन्धतः स्थालीमानाय्य स यदूद्वहः ।
स्थाल्याः कण्ठेऽथ संलग्नं शाकान्नं वीक्ष्यकेशवः ॥ ३.२६४.२३ ॥
આ રીતે આગ્રહ કરતાં યદુશ્રેષ્ઠે થાળી મંગાવી; ત્યારે કેશવે થાળીની કિનારી પર ચોંટેલું શાકાન્ન જોયું.
3.264.24
उपयुज्याब्रवीदेनामनेन हरिरीश्वरः ।
विश्वात्मा प्रीयतां देवस्तुष्टश्चास्त्विति यज्ञभूक् ॥ ३.२६४.२४ ॥
તે ગ્રહણ કરીને હરિ, ઈશ્વર, વિશ્વાત્માએ તેને કહ્યું, "યજ્ઞભોક્તા દેવ પ્રસન્ન થાઓ, તૃપ્ત થાઓ."
3.264.25
आकारय मुनीञ्शीघ्रं भोजनायेति चाब्रवीत् ।
भीमसेनं महाबाहुः कृष्णः क्लेशविनाशनः ॥ ३.२६४.२५ ॥
"મુનિઓને ભોજન માટે ઝડપથી બોલાવી લાવ" એમ મહાબાહુ, ક્લેશવિનાશક કૃષ્ણે ભીમસેનને કહ્યું.
3.264.26
ततो जगाम त्वरितो भीमसेनो महायशाः ।
आकारितुं तु तान्सर्वान्भोजनार्थं नृपोत्तम।
स्नातुं गतान्देवनद्यां दुर्वासःप्रभृतीन्मुनीन् ॥ ३.२६४.२६ ॥
ત્યારે મહાયશસ્વી ભીમસેન ઝડપથી ગયા. હે નૃપોત્તમ, દેવનદીમાં સ્નાન કરવા ગયેલા દુર્વાસા વગેરે તે સર્વ મુનિઓને ભોજન માટે બોલાવવા.
3.264.27
ते चावतीर्णाः सलिले कृतवन्तोऽघमर्षणम् ।
दृष्ट्वोद्गारान्सान्नरसांस्तृप्त्या परमया युताः।
उत्तीर्य सलिलात्तस्माद्दृष्टवन्तः परस्परम् ॥ ३.२६४.२७ ॥
તેઓ પાણીમાં ઉતરીને અઘમર્ષણ કરી ચૂક્યા હતા. અન્નરસથી ભરેલા ઓડકાર જોઈને પરમ તૃપ્તિથી યુક્ત થઈ, તે પાણીમાંથી બહાર આવીને એકબીજા સામે જોવા લાગ્યા.
3.264.28
दुर्वाससमभिप्रेक्ष्यते सर्वे मुनयोऽब्रुवन् ।
राज्ञा हिकारयित्वाऽन्नं वयं स्नातुं समागताः ॥ ३.२६४.२८ ॥
દુર્વાસાને જોઈને સર્વ મુનિઓ બોલ્યા, "રાજાએ અન્ન તૈયાર કરાવ્યું છે; અમે સ્નાન કરવા આવ્યા છીએ."
3.264.29
आकण्ठतृप्ता विप्रर्षे किंस्विद्भुञ्जामहे वयम् ।
वृथा पाकः कृतोस्माभिस्तत्र किं करवामहे ॥ ३.२६४.२९ ॥
હે વિપ્રર્ષિ, અમે કંઠ સુધી તૃપ્ત છીએ; હવે અમે શું જમીએ? અમારો રસોઈ વ્યર્થ ગયો; ત્યાં અમે શું કરીએ?
3.264.30
वृथा पाकेन राजर्षेरपराधः कृतो महान् ।
माऽस्मानधाक्षुर्दृष्ट्वैव पाण्डवाः क्रूरचक्षुषा ॥ ३.२६४.३० ॥
વ્યર્થ રસોઈથી રાજર્ષિનો મોટો અપરાધ થયો છે. પાંડવો ક્રૂર દૃષ્ટિથી જોઈને અમને બાળી ન નાખે.
3.264.31
स्मृत्वाऽनुभावं राजर्षेरम्बरीषस्य धीमतः ।
बिभेमि सुतरां विप्रा हरिपादाश्रयाज्जनात् ॥ ३.२६४.३१ ॥
રાજર્ષિ અંબરીષનો પ્રભાવ યાદ કરીને, હે વિપ્રો, હરિના ચરણનો આશ્રય લેનાર તે માણસથી હું અત્યંત ભયભીત છું.
3.264.32
पाण्डवाश्च महात्मानः सर्वे धर्मपरायणाः ।
शूराश्चकृतविद्याश्च व्रतिनस्तपसि स्थिताः ॥ ३.२६४.३२ ॥
પાંડવો સૌ મહાત્માઓ છે; ધર્મપરાયણ, શૂરવીર, વિદ્યામાં નિપુણ, વ્રતધારી અને તપમાં સ્થિત છે.
3.264.33
सदाचाररता नित्यं वासुदेवपरायणाः ।
क्रुद्धास्ते निर्दहेयुर्वै तूलराशिमिवानलः।
तत एतानपृष्ट्वैव शिष्याः शीघ्रं पलायत ॥ ३.२६४.३३ ॥
તેઓ સદા સદાચારમાં રત અને વાસુદેવ પરાયણ છે. ક્રોધે ભરાય તો કપાસના ઢગલાને અગ્નિ બાળે તેમ તેઓ તમને ભસ્મ કરી દેશે. તેથી, હે શિષ્યો, આમને કંઈ પૂછ્યા વિના જ ઝડપથી ભાગી જાઓ.
3.264.34
इत्युक्तास्ते द्विजाः सर्वे मुनिना गुरुणा तदा ।
पाण्डवेभ्यो भृशं भीता दुद्रुवुस्ते दिशो दश ॥ ३.२६४.३४ ॥
ગુરુ મુનિએ આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે તે સર્વ દ્વિજો પાંડવોથી અત્યંત ભયભીત થઈને દસે દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
3.264.35
भीमसेनो देवनद्यामपश्यन्मुनिसत्तमान् ।
तीर्थे ष्वितस्ततस्तस्या विचचार गवेषयन् ॥ ३.२६४.३५ ॥
ભીમસેને દેવનદીમાં શ્રેષ્ઠ મુનિઓને જોયા. તેના તીર્થોમાં ઇધર-ઉધર શોધતાં તે ફર્યો.
3.264.36
तत्रस्थेभ्यस्तापसेभ्यः श्रुत्वा ताश्चैव विद्रुतान् ।
युधिष्ठिरमथाभ्येत्य तं वृत्तान्तं न्यवेदयत् ॥ ३.२६४.३६ ॥
ત્યાંના તપસ્વીઓ પાસેથી અને ભાગી ગયેલા તે બ્રાહ્મણોની વાત સાંભળીને ભીમે યુધિષ્ઠિર પાસે જઈને તે વૃત્તાંત જણાવ્યો.
3.264.37
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे प्र्यागमनकाङ्क्षिणः ।
प्रतीक्षनतः कियत्कालं जितात्मानोऽवतस्थिरे ॥ ३.२६४.३७ ॥
ત્યારે પાછા જવાની ઇચ્છા ધરાવતા એ બધા પાંડવો આત્મસંયમ રાખીને થોડો સમય રાહ જોતા ત્યાં જ રોકાયા.
3.264.38
निशीथेऽभ्येत्य चाकस्मादस्मान्स च्छलयिष्यति ।
कथं च निस्तरेमास्मात्कृच्छ्राद्दैवोपसादितात् ॥ ३.२६४.३८ ॥
મધ્યરાત્રે અચાનક આવીને તે આપણને છેતરશે. દૈવે લાવેલી આ આફતમાંથી આપણે કેવી રીતે પાર ઊતરીશું?
3.264.39
इति चिन्तापरान्दृष्ट्वा निःश्वसन्तो मुहुर्मुहुः ।
उवाच वचनं श्रीमान्कृष्णः प्रत्यक्षतां गतः ॥ ३.२६४.३९ ॥
આ રીતે તેમને ચિંતામાં ડૂબેલા અને વારંવાર નિસાસા નાખતા જોઈને, પ્રત્યક્ષ થયેલા શ્રીમાન કૃષ્ણે આ વચન કહ્યું.
3.264.40
भवतामापदं ज्ञात्वा ऋषेः परमकोपनात् ।
द्रौपद्या चिन्तितः पार्था अहं सत्वरमागतः ॥ ३.२६४.४० ॥
હે પાર્થો! ઋષિના અત્યંત ક્રોધથી તમારી આપત્તિ જાણીને, દ્રૌપદીએ સ્મરણ કર્યું ત્યારે હું ઝડપથી આવ્યો છું.
3.264.41
न भयं विद्यतेतस्मादृषेर्दुर्वाससोऽल्पकम् ।
तेजसा भवतां भीतः पूर्वमेव पलायितः ॥ ३.२६४.४१ ॥
તે દુર્વાસા ઋષિથી જરાય ભય નથી. તમારા તેજથી ડરીને તે પહેલાં જ ભાગી ગયા છે.
3.264.42
धर्मनित्यास्तु ये केचिन्न ते सीदन्ति कर्हिचित् ।
आपृच्छे वो गमिष्यामि नियतं भद्रमस्तु वः ॥ ३.२६४.४२ ॥
જેઓ સદા ધર્મમાં નિષ્ઠ રહે છે તેઓ ક્યારેય દુઃખ પામતા નથી. હું તમારી રજા લઈને જાઉં છું; તમારું કલ્યાણ નિશ્ચિત થાઓ.
3.264.43
श्रुत्वेरितं केशवस्य बभूवुः स्वस्थामानसाः ।
द्रौपद्या सहिताः पार्थास्तमूचुर्विगतज्वराः ॥ ३.२६४.४३ ॥
કેશવની વાત સાંભળીને દ્રૌપદી સહિત પાર્થો મનથી સ્વસ્થ થયા અને તાપમુક્ત થઈને તેમને કહ્યું.
3.264.44
त्वया नाथेन गोविन्द दुस्तरामापदं विभो ।
तीर्णाः प्लवमिवासाद्य मज्जमाना महार्णवे ॥ ३.२६४.४४ ॥
હે ગોવિંદ, હે વિભુ, તમે નાથ હોવાથી અમે દુસ્તર આપત્તિ પાર કરી, જેમ મહાસાગરમાં ડૂબતા માણસને હોડી મળતાં પાર થાય.
3.264.45
स्वस्ति साधय भद्रं ते इत्याज्ञातो ययौ पुरीम् ॥ ३.२६४.४५ ॥
"કલ્યાણ થાઓ, તમારું શુભ થાઓ, તમારું કાર્ય સાધો" એમ આજ્ઞા પામીને તેઓ નગરે ગયા.
3.264.46
पाण्डवाश्च महाभाग द्रौपद्या सहिताः प्रभो ।
ऊषुः प्रहृष्टमनसो विहरन्तो वनाद्वनम्।
इति तेऽभिहितं राजन्यत्पृष्टोऽहमिह त्वया ॥ ३.२६४.४६ ॥
હે મહાભાગ, હે પ્રભુ, પાંડવો દ્રૌપદી સહિત પ્રસન્ન મનથી એક વનથી બીજા વનમાં વિચરતા રહ્યા. હે રાજન, તમે મને જે પૂછ્યું હતું તે અહીં કહ્યું છે.
3.264.47
एवंविधान्यलीकानि धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभिः ।
पाण्डवेषु वनस्थेषु प्रयुक्तानि वृथाऽभवन् ॥ ३.२६४.४७ ॥
વનમાં રહેતા પાંડવો સામે દુરાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ પ્રયોજેલાં આવાં કપટ વ્યર્થ ગયાં.