మహాభారతం · అధ్యాయం 3.264
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.264.1
ततः कदाचिद्दुर्वासाः सुखासीनांस्तु पाण्डवान् ।
भुक्त्वा चावस्थितां कृष्णां ज्ञात्वा तस्मिन्वने मुनिः।
अभ्यागच्छत्परिवृतः शिष्यैरयुतसंमितैः ॥ ३.२६४.१ ॥
అప్పుడు ఒకానొక సమయంలో, పాండవులు సుఖంగా కూర్చుని భోజనం ముగించి ఉండగా, కృష్ణ (ద్రౌపది) అక్కడ ఉన్నదని తెలుసుకొని, దుర్వాసుడనే ముని ఆ అరణ్యానికి పదివేల మంది శిష్యులతో చుట్టుముట్టబడి వచ్చాడు.
3.264.2
दृष्ट्वा यान्तं तमतिथिं स च राजा युधिष्ठिरः ।
जगामाभिमुखः श्रीमान्सह भ्रातृभिरच्युतः ॥ ३.२६४.२ ॥
ఆ అతిథి వస్తుండటం చూసి, రాజు యుధిష్ఠిరుడు, తేజస్వి మరియు స్థిరుడు, సోదరులతో కలిసి ఆయనకు ఎదురుగా వెళ్ళాడు.
3.264.3
तस्मै बद्ध्वाञ्जलिं सम्यगुपवेश्य वरासने ।
विधिवत्पूजयित्वा तमातिथ्यन न्यमन्त्रयत्।
आह्निकं भगवन्कृत्वा शीघ्रमेहीति चाब्रवीत् ॥ ३.२६४.३ ॥
ఆయనకు చేతులు జోడించి, శ్రేష్ఠమైన ఆసనంపై సక్రమంగా కూర్చోబెట్టి, విధి ప్రకారం పూజించి, ఆతిథ్యంతో ఆహ్వానించాడు. 'భగవంతుడా, మీ ఆహ్నిక కర్మలు పూర్తిచేసి త్వరగా రండి' అని అన్నాడు.
3.264.4
जगाम च मुनिः सोपि स्नातुं शिष्यैः सहानघः ।
भोजयेत्सहशिष्यं मां कथमित्यविचिन्तयन् ॥ ३.२६४.४ ॥
పాపరహితుడైన ఆ ముని కూడా శిష్యులతో కలిసి స్నానానికి వెళ్ళాడు; 'ఇతడు నాకు, నా శిష్యులకు ఎలా భోజనం పెడతాడు?' అని ఆలోచిస్తూ.
3.264.5
न्यमज्जत्सलिले चापि मुनिसङ्घः समाहितः ॥ ३.२६४.५ ॥
ఆ మునిగణం కూడా ఏకాగ్రతతో నీటిలో మునిగింది.
3.264.6
एतस्मिन्नन्तरे राजन्द्रौपदी योपितां वरा ।
चिन्तामवाप परमामन्नहेतोः पतिव्रता ॥ ३.२६४.६ ॥
ఈ లోపు, రాజా, స్త్రీలలో శ్రేష్ఠురాలైన పతివ్రత ద్రౌపది ఆహారం గురించి అత్యంత చింతకు గురైంది.
3.264.7
सा चिन्तयन्ती च यदा नान्नहेतुमविन्दत ।
मनसा चिन्तयामास कृष्णं कंसनिषूदनम् ॥ ३.२६४.७ ॥
ఆమె చింతిస్తూ ఆహారానికి మార్గం కనుగొనలేకపోయినప్పుడు, మనసులో కంసుని సంహరించిన కృష్ణుని ధ్యానించింది.
3.264.8
कृष्णकृष्ण महाबाहो देवकीनन्दनाव्यय ।
वासुदेव जगन्नाथ प्रणतार्तिविनाशन ॥ ३.२६४.८ ॥
కృష్ణా, కృష్ణా, మహాబాహూ, దేవకీ నందనా, అవ్యయా, వాసుదేవా, జగన్నాథా, ప్రణతుల దుఃఖాన్ని నాశనం చేసేవాడా!
3.264.9
विश्वात्मन्विश्वजनक विश्वहर्तः प्रभोऽव्यय ।
प्रपन्नपाल गोपाल प्रजापाल परात्पर।
आकूतीनां च चित्तीनां प्रवर्तक नताऽस्मि ते ॥ ३.२६४.९ ॥
విశ్వాత్మా, విశ్వ జనకా, విశ్వ హర్తా, ప్రభూ, అవ్యయా, శరణు కోరినవారిని కాపాడేవాడా, గోపాలా, ప్రజాపాలకా, పరాత్పరా! సంకల్పాలను, చిత్తవృత్తులను ప్రవర్తింపజేసేవాడా, నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
3.264.10
वरेण्य वरदानन्त अगतीनां गतिप्रद ।
पुराणपुरुष प्राणमनोवृत्त्याद्यगोचर ॥ ३.२६४.१० ॥
శ్రేష్ఠుడా, వరదాతా, అనంతా, నిరాశ్రయులకు ఆశ్రయమిచ్చేవాడా, పురాణ పురుషా, ప్రాణ-మనో-వృత్తులకు అందనివాడా!
3.264.11
सर्वाध्यक्ष पराध्यक्ष त्वामहं शरणं गता ।
पाहि मां कृपया देव शरणागतवत्सल ॥ ३.२६४.११ ॥
సర్వాధ్యక్షా, పరాధ్యక్షా! నేను నిన్ను శరణు పొందాను. దేవా, శరణాగతవత్సలా, దయతో నన్ను రక్షించు.
3.264.12
नीलोत्पलदलश्याम पद्मगर्भारुणेक्षण ।
पीताम्बरपरीधान लसत्कौस्तुभभूषण ॥ ३.२६४.१२ ॥
నీలోత్పల దళంలా శ్యామవర్ణుడా, పద్మగర్భంలా ఎర్రనైన కన్నులు కలవాడా, పీతాంబరధారీ, ప్రకాశించే కౌస్తుభ భూషణం కలవాడా!
3.264.13
त्वमादिरन्तो भूतानां त्वमेव च परायणम् ।
परात्परतरं ज्योतिर्विश्वात्मा सर्वतोमुखः ॥ ३.२६४.१३ ॥
నీవే ప్రాణులకు ఆది, అంతం; నీవే పరమ ఆశ్రయం. పరాత్పరమైన జ్యోతి నీవే; విశ్వాత్మవు నీవే, సర్వతోముఖుడవు నీవే.
3.264.14
त्वामेवाहुः परं बीजं निधानं सर्वसंपदाम् ।
त्वया नाथेन देवेश सर्वापद्म्यो भयं न हि ॥ ३.२६४.१४ ॥
నిన్నే పరమ బీజమనీ, సర్వసంపదల నిధి అనీ అంటారు. దేవేశా, నీవంటి నాథుడు ఉన్నప్పుడు ఏ ఆపదల నుండైనా భయం లేదు.
3.264.15
दुःशासनादहं पूर्वं सभायां मोचिता यथा ।
तथैव संकटादस्मान्मामुद्धर्तुमिहार्हसि ॥ ३.२६४.१५ ॥
పూర్వం సభలో దుశ్శాసనుడి నుండి నన్ను విడిపించినట్లే, ఇప్పుడు ఈ సంకటం నుండి నన్ను ఉద్ధరించడం నీకు తగును.
3.264.16
एवं स्तुतस्तदा देवः कृष्णया भक्तवत्सलः ।
द्रौपद्याः संकटं ज्ञात्वा देवदेवो जगत्पतिः ॥ ३.२६४.१६ ॥
ఈ విధంగా కృష్ణ చేత స్తుతించబడిన భక్తవత్సలుడు, దేవదేవుడు, జగత్పతి అయిన ఆ దేవుడు ద్రౌపది సంకటాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
3.264.17
पार्स्वस्थां शयने त्यक्त्वा रुक्मिणीं केशवः प्रभुः ।
तत्राजगाम त्वरितो ह्यचिन्त्यगतिरीश्वरः ॥ ३.२६४.१७ ॥
పక్కనే పడకపై ఉన్న రుక్మిణిని విడిచి, ప్రభువైన కేశవుడు వేగంగా అక్కడికి వచ్చాడు; ఆ ఈశ్వరుడు అచింత్యమైన గతి కలవాడు.
3.264.18
ततस्तं द्रौपदी दृष्ट्वाप्रणम्य परया मुदा ।
अब्रवीद्वासुदेवाय मुनेरागमनादिकम् ॥ ३.२६४.१८ ॥
అప్పుడు ఆయనను చూసి ద్రౌపది ఎంతో ఆనందంతో నమస్కరించి, వాసుదేవునికి ముని రాకను మొదలైనవి చెప్పింది.
3.264.19
ततस्तामब्रवीत्कृष्णः क्षुधितोस्मि भृशातुरः ।
शीघ्रं भोजय मां कृष्णे पश्चात्सर्वं करिष्यसि ॥ ३.२६४.१९ ॥
అప్పుడు కృష్ణుడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: "నేను ఆకలితో మిక్కిలి బాధపడుతున్నాను. ఓ కృష్ణా, త్వరగా నాకు భోజనం పెట్టు; తర్వాత అన్నీ చేసుకోవచ్చు."
3.264.20
निशम्य तद्वचः कृष्णा लज्जिता वाक्यमब्रवीत् ।
स्थाल्यां भास्करदत्तायामन्नं मद्भोजनावधि ॥ ३.२६४.२० ॥
ఆయన మాటలు విని సిగ్గుపడిన కృష్ణ ఇలా అంది: "సూర్యుడు ఇచ్చిన పాత్రలో ఉన్న అన్నం నా భోజనం వరకే ఉండేది."
3.264.21
भुक्तवत्यस्म्यहं देव तस्मादन्नं न विद्यते ।
ततः प्रोवाच भगवान्कृष्णां कमललोचनः ॥ ३.२६४.२१ ॥
"దేవా, నేను ఇప్పటికే భోజనం చేశాను; కాబట్టి ఇప్పుడు అన్నం మిగలలేదు." అప్పుడు కమలనయనుడైన భగవంతుడు కృష్ణతో ఇలా అన్నాడు.
3.264.22
कृष्णे न नर्मकालोऽयं क्षुच्छ्रमेणातुरे मयि ।
शीघ्रं गच्छ मम स्थालीमानयित्वा प्रदर्शय ॥ ३.२६४.२२ ॥
"కృష్ణా, ఇది చమత్కారాలకు సమయం కాదు; ఆకలి, అలసటతో బాధపడుతున్న నా ముందు. త్వరగా వెళ్లి నా పాత్రను తెచ్చి చూపించు."
3.264.23
इति निर्बन्धतः स्थालीमानाय्य स यदूद्वहः ।
स्थाल्याः कण्ठेऽथ संलग्नं शाकान्नं वीक्ष्यकेशवः ॥ ३.२६४.२३ ॥
ఈ విధంగా పట్టుబట్టగా, యదువీరుడు పాత్రను తెప్పించాడు; అప్పుడు కేశవుడు పాత్ర అంచున అంటుకుని ఉన్న కూరగాయల అన్నాన్ని చూశాడు.
3.264.24
उपयुज्याब्रवीदेनामनेन हरिरीश्वरः ।
विश्वात्मा प्रीयतां देवस्तुष्टश्चास्त्विति यज्ञभूक् ॥ ३.२६४.२४ ॥
దానిని స్వీకరించి హరి, ఈశ్వరుడు, విశ్వాత్ముడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: "యజ్ఞభోక్త అయిన దేవుడు ప్రసన్నుడు కావాలి; తృప్తుడు కావాలి."
3.264.25
आकारय मुनीञ्शीघ्रं भोजनायेति चाब्रवीत् ।
भीमसेनं महाबाहुः कृष्णः क्लेशविनाशनः ॥ ३.२६४.२५ ॥
"మునులను భోజనానికి త్వరగా పిలువు" అని మహాబాహువు, క్లేశవినాశకుడు అయిన కృష్ణుడు భీమసేనుడితో అన్నాడు.
3.264.26
ततो जगाम त्वरितो भीमसेनो महायशाः ।
आकारितुं तु तान्सर्वान्भोजनार्थं नृपोत्तम।
स्नातुं गतान्देवनद्यां दुर्वासःप्रभृतीन्मुनीन् ॥ ३.२६४.२६ ॥
అప్పుడు మహాయశస్సు గల భీమసేనుడు త్వరగా వెళ్ళాడు. నృపోత్తమా, దేవనదిలో స్నానానికి వెళ్ళిన దుర్వాసుడు మొదలైన ఆ మునులందరినీ భోజనానికి పిలవడానికి.
3.264.27
ते चावतीर्णाः सलिले कृतवन्तोऽघमर्षणम् ।
दृष्ट्वोद्गारान्सान्नरसांस्तृप्त्या परमया युताः।
उत्तीर्य सलिलात्तस्माद्दृष्टवन्तः परस्परम् ॥ ३.२६४.२७ ॥
వారు నీటిలో దిగి అఘమర్షణ చేసి ఉన్నారు. అన్నరసంతో కూడిన ఏర్పులను చూసి, పరమ తృప్తితో కూడినవారై, ఆ నీటి నుంచి బయటికి వచ్చి ఒకరినొకరు చూసుకున్నారు.
3.264.28
दुर्वाससमभिप्रेक्ष्यते सर्वे मुनयोऽब्रुवन् ।
राज्ञा हिकारयित्वाऽन्नं वयं स्नातुं समागताः ॥ ३.२६४.२८ ॥
దుర్వాసుడిని చూసి ఆ మునులందరూ అన్నారు: "రాజు అన్నం సిద్ధం చేయించాడు; మేము స్నానం చేయడానికి వచ్చాము."
3.264.29
आकण्ठतृप्ता विप्रर्षे किंस्विद्भुञ्जामहे वयम् ।
वृथा पाकः कृतोस्माभिस्तत्र किं करवामहे ॥ ३.२६४.२९ ॥
ఓ విప్రర్షీ, మేము కంఠం వరకు తృప్తులమయ్యాము; ఇక మనం ఏమి తినగలం? మన వంట వ్యర్థమైపోయింది; అక్కడ మనం ఏమి చేయగలం?
3.264.30
वृथा पाकेन राजर्षेरपराधः कृतो महान् ।
माऽस्मानधाक्षुर्दृष्ट्वैव पाण्डवाः क्रूरचक्षुषा ॥ ३.२६४.३० ॥
వ్యర్థమైన వంట వల్ల రాజర్షికి గొప్ప అపరాధం జరిగింది. పాండవులు క్రూరమైన చూపుతో చూసి మమ్మల్ని దహించకుండా ఉండుగాక.
3.264.31
स्मृत्वाऽनुभावं राजर्षेरम्बरीषस्य धीमतः ।
बिभेमि सुतरां विप्रा हरिपादाश्रयाज्जनात् ॥ ३.२६४.३१ ॥
రాజర్షి అంబరీషుని మహిమను స్మరించి, విప్రులారా, హరి పాదాలను ఆశ్రయించిన ఆ మనిషికి నేను అత్యంత భయపడుతున్నాను.
3.264.32
पाण्डवाश्च महात्मानः सर्वे धर्मपरायणाः ।
शूराश्चकृतविद्याश्च व्रतिनस्तपसि स्थिताः ॥ ३.२६४.३२ ॥
పాండవులు అందరూ మహాత్ములు; ధర్మపరాయణులు, శూరులు, విద్యలో నిష్ణాతులు, వ్రతధారులు, తపస్సులో స్థితులై ఉన్నవారు.
3.264.33
सदाचाररता नित्यं वासुदेवपरायणाः ।
क्रुद्धास्ते निर्दहेयुर्वै तूलराशिमिवानलः।
तत एतानपृष्ट्वैव शिष्याः शीघ्रं पलायत ॥ ३.२६४.३३ ॥
వారు ఎల్లప్పుడూ సదాచారంలో నిమగ్నులు; వాసుదేవుని పరాయణులు. కోపిస్తే, దూదిరాశిని అగ్ని కాల్చినట్లు వారు మిమ్మల్ని దహించివేస్తారు. కాబట్టి, శిష్యులారా, వీరిని ఏమీ అడగకుండానే వేగంగా పారిపోండి.
3.264.34
इत्युक्तास्ते द्विजाः सर्वे मुनिना गुरुणा तदा ।
पाण्डवेभ्यो भृशं भीता दुद्रुवुस्ते दिशो दश ॥ ३.२६४.३४ ॥
గురువైన మునీ అలా చెప్పగానే ఆ బ్రాహ్మణులంతా పాండవులకు ఎంతో భయపడి పది దిక్కులకు పారిపోయారు.
3.264.35
भीमसेनो देवनद्यामपश्यन्मुनिसत्तमान् ।
तीर्थे ष्वितस्ततस्तस्या विचचार गवेषयन् ॥ ३.२६४.३५ ॥
భీమసేనుడు దేవనదిలో శ్రేష్ఠులైన మునులను చూశాడు. దాని తీర్థాలలో అక్కడక్కడా వెతుకుతూ అతడు తిరిగాడు.
3.264.36
तत्रस्थेभ्यस्तापसेभ्यः श्रुत्वा ताश्चैव विद्रुतान् ।
युधिष्ठिरमथाभ्येत्य तं वृत्तान्तं न्यवेदयत् ॥ ३.२६४.३६ ॥
అక్కడ ఉన్న తాపసుల నుండి, పారిపోయిన ఆ బ్రాహ్మణుల గురించి విని, భీముడు యుధిష్ఠిరుని వద్దకు వెళ్లి ఆ వృత్తాంతాన్ని విన్నవించాడు.
3.264.37
ततस्ते पाण्डवाः सर्वे प्र्यागमनकाङ्क्षिणः ।
प्रतीक्षनतः कियत्कालं जितात्मानोऽवतस्थिरे ॥ ३.२६४.३७ ॥
అప్పుడు వెళ్లాలని కోరుకున్న ఆ పాండవులందరూ ఆత్మనిగ్రహంతో కొంతకాలం వేచిచూస్తూ అక్కడే నిలిచారు.
3.264.38
निशीथेऽभ्येत्य चाकस्मादस्मान्स च्छलयिष्यति ।
कथं च निस्तरेमास्मात्कृच्छ्राद्दैवोपसादितात् ॥ ३.२६४.३८ ॥
అర్ధరాత్రి అకస్మాత్తుగా వచ్చి అతడు మనలను మోసగిస్తాడు. దైవంవల్ల వచ్చిన ఈ కష్టం నుండి మనం ఎలా బయటపడగలం?
3.264.39
इति चिन्तापरान्दृष्ट्वा निःश्वसन्तो मुहुर्मुहुः ।
उवाच वचनं श्रीमान्कृष्णः प्रत्यक्षतां गतः ॥ ३.२६४.३९ ॥
ఈ విధంగా వారు చింతలో మునిగి మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్పులు విడుస్తుండటం చూసి, ప్రత్యక్షమైన శ్రీమంతుడైన కృష్ణుడు ఈ మాట అన్నాడు.
3.264.40
भवतामापदं ज्ञात्वा ऋषेः परमकोपनात् ।
द्रौपद्या चिन्तितः पार्था अहं सत्वरमागतः ॥ ३.२६४.४० ॥
పార్థులారా! మహర్షి అత్యంత కోపం వల్ల మీకు కలిగిన ఆపదను తెలుసుకుని, ద్రౌపది స్మరించగా నేను వేగంగా వచ్చాను.
3.264.41
न भयं विद्यतेतस्मादृषेर्दुर्वाससोऽल्पकम् ।
तेजसा भवतां भीतः पूर्वमेव पलायितः ॥ ३.२६४.४१ ॥
ఆ దుర్వాస మహర్షి వల్ల కొంచెమైనా భయం లేదు. మీ తేజస్సుకు భయపడి అతడు ముందే పారిపోయాడు.
3.264.42
धर्मनित्यास्तु ये केचिन्न ते सीदन्ति कर्हिचित् ।
आपृच्छे वो गमिष्यामि नियतं भद्रमस्तु वः ॥ ३.२६४.४२ ॥
ధర్మంలో ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉండేవారు ఎప్పుడూ దుఃఖించరు. మీకు వీడ్కోలు చెప్పి వెళ్తాను; మీకు నిశ్చయంగా శుభం కలుగుగాక.
3.264.43
श्रुत्वेरितं केशवस्य बभूवुः स्वस्थामानसाः ।
द्रौपद्या सहिताः पार्थास्तमूचुर्विगतज्वराः ॥ ३.२६४.४३ ॥
కేశవుడు చెప్పిన మాటలు విని, ద్రౌపదితో కూడిన పార్థులు మనసు స్వస్థత పొంది, జ్వరం వంటి బాధ తొలగి ఆయనతో ఇలా అన్నారు.
3.264.44
त्वया नाथेन गोविन्द दुस्तरामापदं विभो ।
तीर्णाः प्लवमिवासाद्य मज्जमाना महार्णवे ॥ ३.२६४.४४ ॥
ఓ గోవిందా, ఓ విభూ! నీవు రక్షకుడిగా ఉండగా దాటలేని ఆపదను దాటాము; మహాసముద్రంలో మునిగిపోతున్నవారు తెప్పను పొంది తీరం చేరినట్లు.
3.264.45
स्वस्ति साधय भद्रं ते इत्याज्ञातो ययौ पुरीम् ॥ ३.२६४.४५ ॥
"క్షేమం కలుగుగాక, నీకు శుభం కలుగుగాక, నీ పని సాధించు" అని ఆజ్ఞ పొంది ఆయన నగరానికి వెళ్ళాడు.
3.264.46
पाण्डवाश्च महाभाग द्रौपद्या सहिताः प्रभो ।
ऊषुः प्रहृष्टमनसो विहरन्तो वनाद्वनम्।
इति तेऽभिहितं राजन्यत्पृष्टोऽहमिह त्वया ॥ ३.२६४.४६ ॥
ఓ మహాభాగా, ఓ ప్రభూ! పాండవులు ద్రౌపదితో కలిసి ఆనందమనస్కులై ఒక అడవి నుండి మరో అడవికి తిరుగుతూ జీవించారు. రాజా, నీవు నన్ను అడిగినదానికి ఇదే ఇక్కడ చెప్పబడింది.
3.264.47
एवंविधान्यलीकानि धार्तराष्ट्रैर्दुरात्मभिः ।
पाण्डवेषु वनस्थेषु प्रयुक्तानि वृथाऽभवन् ॥ ३.२६४.४७ ॥
అడవిలో నివసిస్తున్న పాండవులపై దురాత్ములైన ధృతరాష్ట్ర కుమారులు ప్రయోగించిన ఇలాంటి కుట్రలు వ్యర్థమయ్యాయి.