મહાભારત · અધ્યાય 3.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.27.1
ततो वनगताः पार्थाः सायाह्ने सह कृष्णया ।
उपविष्टाः कथाश्चक्रुर्दुःखशोकपरायणाः ॥ ३.२७.१ ॥
ત્યારે વનમાં ગયેલા પાર્થો સાંજે કૃષ્ણા સાથે બેઠા અને દુઃખ તથા શોકમાં ડૂબેલા વાતો કરવા લાગ્યા.
3.27.2
प्रिया च दर्शनीया च पण्डिता च पतिव्रता ।
अथ कृष्णा धर्मराजमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.२७.२ ॥
પ્રિય, દર્શનીય, પંડિતા અને પતિવ્રતા કૃષ્ણાએ ત્યારે ધર્મરાજને આ વચન કહ્યું.
3.27.3
न नूनं तस्य पापस्य दुःखमस्मासु किंचन ।
विद्यते धार्तराष्ट्रस्य नृशंसस्य दुरात्मनः ॥ ३.२७.३ ॥
ખરેખર તે પાપી, ક્રૂર, દુરાત્મા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને આપણા પર કોઈ દુઃખ નથી.
3.27.4
यस्त्वां राजन्मया सार्धमजिनैः प्रतिवासितम् ।
वनं प्रस्थाप्य दुष्टात्मा नान्वतप्यत दुर्मतिः ॥ ३.२७.४ ॥
હે રાજન્, તમને મારી સાથે મૃગચર્મ પહેરાવી વનમાં મોકલનાર તે દુરાત્મા દુર્મતિએ પશ્ચાત્તાપ પણ ન કર્યો.
3.27.5
आयसं हृदयं नूनं तस्य दुष्कृतकर्मणः ।
यस्त्वां धर्मपरं श्रेष्ठं रूक्षाण्यश्रावयत्तदा।
वचनान्यपरोक्षाणि दुर्वाच्यानि च संसदि ॥ ३.२७.५ ॥
ખરેખર તે દુષ્કર્મીનું હૃદય લોખંડનું છે, જેણે ધર્મપરાયણ, શ્રેષ્ઠ એવા તમને ત્યારે સભામાં કઠોર અને નિંદનીય વચનો સંભળાવ્યાં.
3.27.6
सुखोचितमदुःखार्हं दुरात्मा ससुहृद्गणः ।
ईदृशं दुःखमानीय मोदते पापपूरुषः ॥ ३.२७.६ ॥
સુખને યોગ્ય, દુઃખને અયોગ્ય એવા તમને આવું દુઃખ આપીને તે દુરાત્મા, પાપી પુરુષ પોતાના મિત્રોસહ આનંદ માણે છે.
3.27.7
चतुर्णामेव पापानामस्रं न पतितं तदा ।
त्वयि भारत निष्क्रान्ते वनायाजिनवाससि ॥ ३.२७.७ ॥
હે ભરત, તમે મૃગચર્મ પહેરીને વન તરફ નીકળ્યા ત્યારે તે ચાર પાપીઓ માટે એક પણ આંસુ પડ્યું નહોતું.
3.27.8
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेश्च दुरात्मनः ।
दुर्भ्रातुस्तस्य चोग्रस्य राजन्दुःखशासनस्य च ॥ ३.२७.८ ॥
હે રાજન, દુર્યોધન, કર્ણ, દુરાત્મા શકુનિ, તે દુષ્ટ ભાઈ દુઃશાસન અને તે ક્રૂર માટે પણ.
3.27.9
इतरेषां तु सर्वेषां कुरूणां कुरुसत्तम ।
दुःखेनाभिपरीतानां नेत्रेभ्यः प्रापतज्जलम् ॥ ३.२७.९ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, દુઃખથી ઘેરાયેલા બાકીના સર્વ કુરુઓની આંખોમાંથી આંસુ વહ્યાં હતાં.
3.27.10
इदं च शयनं दृष्ट्वा यच्चासीत्ते पुरातनम् ।
शोचामित्वां महाराजदुःखानर्हंसुखोचितम् ॥ ३.२७.१० ॥
આ શય્યા અને તમારી જે પહેલાંની શય્યા હતી તે જોઈને, હે મહારાજ, દુઃખને અયોગ્ય, સુખને યોગ્ય એવા તમારા માટે હું શોક કરું છું.
3.27.11
दान्तं यच्च सभामध्य आसनं रत्नभूषितम् ।
दृष्ट्वा कुशबृशीं चेमां शोको मां दारयत्ययम् ॥ ३.२७.११ ॥
સભાની મધ્યમાં રહેલું રત્નજડિત દંતાસન અને આ કુશની ચટ્ટાઈ જોઈને આ શોક મને ચીરી રહ્યો છે.
3.27.12
यदपश्यं सभायां त्वां राजभिः परिवारितम् ।
तच्च राजन्नपश्यन्त्याः का सान्तिर्हृदयस्यमे ॥ ३.२७.१२ ॥
સભામાં તમને રાજાઓથી ઘેરાયેલા મેં જોયા હતા. હે રાજન, તે હવે ન જોનારા મારા હૃદયને શું શાંતિ?
3.27.13
या त्वाऽह्रं चन्दनादिग्धमपश्यं सूर्यवर्चसम् ।
सा त्वां पङ्कमलादिग्धं दृष्ट्वा मुह्यामि भारत ॥ ३.२७.१३ ॥
ચંદનથી લેપાયેલા, સૂર્ય જેવા તેજસ્વી તને મેં જોયો હતો; આજે કીચડ અને મેલથી લથપથ તને જોઈને હું મૂર્છિત થાઉં છું, હે ભારત.
3.27.14
या त्वाऽहं कौशिकैर्वस्त्रैः शुभ्रैराच्छादितं पुरा ।
दृष्टवत्यस्मिराजेनद्र साऽद्य पश्यामि चीरिणम् ॥ ३.२७.१४ ॥
પૂર્વે રેશમી અને શ્વેત વસ્ત્રોથી ઢંકાયેલા તને મેં જોયો હતો, હે રાજેન્દ્ર; આજે તને વલ્કલ પહેરેલો હું જોઉં છું.
3.27.15
यच्च तद्रुक्मपात्रीभिर्ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः ।
ह्रियते ते गृहादन्नं संस्कृतंसार्वकामिकम् ॥ ३.२७.१५ ॥
અને સોનાના પાત્રોમાં હજારો બ્રાહ્મણો માટે તારા ઘરેથી સર્વ કામના પૂરી કરનારું સંસ્કૃત અન્ન લઈ જવાતું હતું.
3.27.16
यतीनामगृहाणां ते तथैव गृहमेधिनाम् ।
दीयते भोजनं राजन्नतीव गुणवत्प्रभो ॥ ३.२७.१६ ॥
તારા ઘરેથી યતિઓને, ઘરવિહોણાઓને તેમજ ગૃહસ્થોને પણ એવી જ અતિ ઉત્તમ ભોજન અપાતું હતું, હે રાજન, હે પ્રભુ.
3.27.17
सत्कृतानि सहस्राणि सर्वकामैः पुरा गृहे ।
सर्वकामैः सुविहितैर्यदपूजयथा द्विजान्।
तच्च राजन्नपश्यन्त्याः का शान्तिर्हृदयस्य मे ॥ ३.२७.१७ ॥
પૂર્વે તારા ઘરમાં સર્વ કામનાઓ સહિત સુવ્યવસ્થિત કરીને હજારો દ્વિજોનો સત્કાર થતો હતો, જેમને તેં સર્વ કામનાઓથી પૂજ્યા હતા. હે રાજન, એ બધું ન જોનારા મારા હૃદયને કઈ શાંતિ?
3.27.18
यत्ते भ्रातॄन्महाराज युवानो मृष्टकुण्डलाः ।
अभोजयन्त मृष्टान्नैः सूदाः परमसंस्कृतैः ॥ ३.२७.१८ ॥
હે મહારાજ, તારા ભાઈઓને ચમકતાં કુંડળ પહેરેલા યુવાન રસોઇયાઓએ અત્યંત સંસ્કૃત મૃષ્ટાન્નથી ભોજન કરાવ્યું હતું.
3.27.19
सर्वांस्तानद्य पश्यामि वने वन्येन जीविनः ।
अदुःखार्हान्मनुष्येन्द्र नोपशाम्यति मे मनः ॥ ३.२७.१९ ॥
હે મનુષ્યેન્દ્ર, દુઃખને યોગ્ય ન હોય તેવા તે સૌને આજે વનમાં વન્ય ભોજન પર જીવતા જોઉં છું; છતાં મારું મન શાંત થતું નથી.
3.27.20
भीमसेनमिमं चापि दुःखितं वनवासिनम् ।
ध्यायतः किं न मन्युस्ते प्राप्ते काले विवर्धते ॥ ३.२७.२० ॥
વનમાં વસતા દુઃખી આ ભીમસેનનું ચિંતન કરતાં, યોગ્ય સમય આવ્યા છતાં તમારો ક્રોધ કેમ વધતો નથી?
3.27.21
भीमसेनं हि कर्माणि स्वयं कुर्वाणमच्युतम् ।
सुखार्हं दुःखितं दृष्ट्वा कस्माद्राजन्नुपेक्षसे ॥ ३.२७.२१ ॥
હે રાજન, પોતે કર્મો કરતા, અચળ, સુખને યોગ્ય એવા ભીમસેનને દુઃખી જોઈને તમે કેમ ઉપેક્ષા કરો છો?
3.27.22
सत्कृतं विविधैर्यानैर्वस्त्रैरुच्चावचैस्तथा ।
तं ते वनगतं दृष्ट्वा कस्मान्मन्युर्न वर्धते ॥ ३.२७.२२ ॥
વિવિધ વાહનો અને ઊંચા-નીચા વસ્ત્રોથી સત્કારાયેલો તે વનમાં ગયેલો જોઈને પણ તમારો ક્રોધ કેમ વધતો નથી?
3.27.23
अयं कुरून्रणे सर्वान्हन्तुमुत्सहते प्रभुः ।
त्वत्प्रतिज्ञां प्रतीक्षंस्तु सहतेऽयं वृकोदरः ॥ ३.२७.२३ ॥
સમર્થ આ ભીમ યુદ્ધમાં સર્વ કુરુઓને મારવા ઉત્સુક છે; પરંતુ તમારી પ્રતિજ્ઞાની રાહ જોતાં વૃકોદર આ સહન કરે છે.
3.27.24
योऽर्जुनेनार्जुनस्तुल्यो द्विबाहुर्बहुबाहुना ।
शरातिसर्गे शीघ्रत्वात्कालान्तकयमोपमः ॥ ३.२७.२४ ॥
જે અર્જુન જેવો છે; બે બાહુ હોવા છતાં બહુબાહુ સમાન છે; બાણ છોડવાની ત્વરાથી કાળાંતક યમ સમાન છે.
3.27.25
यस् शस्त्रप्रतापेन प्रणताः सर्वपार्थिवाः ।
यज्ञे तव महाराज ब्राह्मणानुपतस्थिरे ॥ ३.२७.२५ ॥
હે મહારાજ, જેમના શસ્ત્રપ્રતાપથી સર્વ રાજાઓ નમ્ર થયા હતા, તમારા યજ્ઞમાં બ્રાહ્મણો તેમની સેવામાં હાજર રહેતા હતા.
3.27.26
तमिमं पुरुषव्याघ्रं पूजितं देवदानवैः ।
ध्यायन्तमर्जुनं दृष्ट्वा कस्माद्राजन्न कुप्यसि ॥ ३.२७.२६ ॥
દેવો અને દાનવો દ્વારા પૂજિત આ પુરુષવ્યાઘ્ર અર્જુનને ચિંતનમાં મગ્ન જોઈને પણ, હે રાજન, તમે કેમ ક્રોધ કરતા નથી?
3.27.27
दृष्ट्वा वनगतं पार्थमदुःखार्हं सुखोचितम् ।
न च तेवर्धते मन्युस्तेन मुह्यामि भारत ॥ ३.२७.२७ ॥
વનમાં ગયેલા પાર્થને જોઈને, જે દુઃખને યોગ્ય નથી પણ સુખને યોગ્ય છે, તમારો ક્રોધ વધતો નથી; તેથી, હે ભારત, હું મોહમાં પડી રહી છું.
3.27.28
यो देवांश्च मनुष्यांश्च सर्पांश्चैकरथोऽजयत् ।
तं ते वनगतं दृष्ट्वा कस्मान्मन्युर्न वर्धते ॥ ३.२७.२८ ॥
એક જ રથમાં દેવો, મનુષ્યો અને સર્પોને જીતનાર તેને વનમાં ગયેલો જોઈને તમારો ક્રોધ કેમ વધતો નથી?
3.27.29
यो यानैरद्भुताकारैर्हयैर्नागैश्च संवृतः ।
प्रसह्य वित्तान्यादत्त पार्थिवेभ्यः परंतप ॥ ३.२७.२९ ॥
અદ્ભુત આકારના રથો, ઘોડાઓ અને હાથીઓથી ઘેરાયેલા, જેણે રાજાઓ પાસેથી બળપૂર્વક ધન લીધું હતું, હે પરંતપ.
3.27.30
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्चबाणशतानि यः ।
तं ते वनगतं दृष्ट्वा कस्मान्मन्युर्न वर्धते ॥ ३.२७.३० ॥
એક જ વેગે પાંચસો બાણ છોડનારને વનમાં ગયેલો જોઈને તમારો ક્રોધ કેમ વધતો નથી?
3.27.31
श्यामं बृहन्तं तरुणं चर्मिणामुत्तमं रणे ।
नकुलं ते वने दृष्ट्वा कस्मान्मन्युर्न वर्धते ॥ ३.२७.३१ ॥
યુદ્ધમાં ઢાલધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શ્યામ વર્ણના, ઊંચા અને યુવાન નકુલને વનમાં જોઈને પણ તારો ક્રોધ કેમ વધતો નથી?
3.27.32
दर्शनीयं च शूरं च माद्रीपुत्रं युधिष्ठिर ।
सहदेवं वने दृष्ट्वा कस्मात्क्षमसि पार्थिव ॥ ३.२७.३२ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, સુંદર અને શૂરવીર માદ્રીપુત્ર સહદેવને વનમાં જોઈને પણ હે રાજન, તું કેમ સહન કરે છે?
3.27.33
नकुलं सहदेवं च दृष्ट्वा ते दुःखितावुभौ ।
अदुःखार्हौ मनुष्येन्द्र कस्मान्मन्युर्न वर्धते ॥ ३.२७.३३ ॥
હે મનુષ્યેન્દ્ર, દુઃખને લાયક ન હોય તેવા નકુલ અને સહદેવ બંનેને દુઃખી જોઈને પણ તારો ક્રોધ કેમ વધતો નથી?
3.27.34
द्रुपदस्य कुले जातां स्नुषां पाण्डोर्महात्मनः ।
धृष्टद्युम्नस्य भगिनीं वीरपत्नीमनुव्रताम्।
मां वै वनगतां दृष्ट्वा कस्मात्क्षमसि पार्थिव ॥ ३.२७.३४ ॥
દ્રુપદના કુળમાં જન્મેલી, મહાત્મા પાંડુની પુત્રવધૂ, ધૃષ્ટદ્યુમ્નની બહેન, વીરપત્ની અને અનુવ્રતા એવી મને વનમાં ગયેલી જોઈને પણ હે રાજન, તું કેમ ક્ષમા કરે છે?
3.27.35
नूनं च तव नैवास्ति मन्युर्भरतसत्तम ।
यत्ते भ्रातॄंश्च मां चैव दृष्ट्वा नव्यथते मनः ॥ ३.२७.३५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ખરેખર તારામાં ક્રોધ નથી; ભાઈઓને અને મને જોઈને પણ તારું મન વ્યથિત થતું નથી.
3.27.36
न निर्मन्युःक्षत्रियोऽस्ति लोके निर्वचनं स्मृतम् ।
तदद्य त्वयि पश्यामि क्षत्रिये विपरीतवत् ॥ ३.२७.३६ ॥
જગતમાં ક્રોધ વિનાનો ક્ષત્રિય હોતો નથી, એવું વ્યાખ્યાન સ્મૃત છે; પણ આજે ક્ષત્રિય એવા તારામાં હું તેના વિપરીત જોઉં છું.
3.27.37
यो न दर्शयते तेजः क्षत्रियः काल आगते ।
सर्वभूतानि तं पार्थ सदा परिभवन्त्युत ॥ ३.२७.३७ ॥
સમય આવ્યે જે ક્ષત્રિય પોતાનું તેજ બતાવતો નથી, હે પાર્થ, સર્વ પ્રાણીઓ સદા તેનો તિરસ્કાર કરે છે.
3.27.38
तत्त्वया न क्षमा कार्या शत्रून्प्रति कथंचन ।
तेजसैव हि ते शक्या निहन्तुं नात्र संशयः ॥ ३.२७.३८ ॥
તેથી તારે શત્રુઓ પ્રત્યે કોઈ પણ રીતે ક્ષમા ન રાખવી. તેજથી જ તું તેમને હણી શકીશ, એમાં સંશય નથી.
3.27.39
तथैव यः क्षमाकाले क्षत्रियो नोपशाम्यति ।
अप्रियः सर्वभूतानां सोमुत्रेह च नश्यति ॥ ३.२७.३९ ॥
એ જ રીતે, ક્ષમાના સમયે જે ક્ષત્રિય શાંત થતો નથી, તે સર્વ પ્રાણીઓને અપ્રિય બનીને આ લોક અને પરલોકમાં નાશ પામે છે.